Солтүстік Қазақстан облысында қаржы нарығын дүр сілкіндірген іс сотқа жолданды.
Қаржы мониторингі агенттігінің өңірлік департаменті 2013 жылдан 2025 жылға дейін заңсыз кәсіпкерлікпен айналысқан күдіктіге қатысты тергеуді аяқтады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Тергеу деректеріне қарағанда, ол тиісті лицензиясыз жеке және заңды тұлғаларға мүлік кепілдігімен пайызға жүйелі түрде қарыз беріп келген.
5–10% ай сайын: бұл – жылына 120%-ға дейін
Қағаз жүзінде бәрі заңды көрінген. Бірақ келісімшарттарда шын мәнінде берілген сомадан әлдеқайда жоғары сома көрсетілген. Себебі құжаттарға алдын ала есептелген сыйақы қосылып отырған. Нәтижесінде қарыз алушы нақты алған ақшасынан да көп берешекке «қол қойып» шыққан.
Ай сайынғы сыйақы мөлшері қарыз сомасының 5–10%-ын құраған. Қарапайым тілмен айтсақ, бұл – жылдық есеппен 60–120%. Банктердегі орташа мөлшерлемемен салыстырғанда бірнеше есе жоғары. Жедел ақшаға мұқтаж адамдар үшін мұндай шарттар көбіне тығырықтан шығудың жалғыз жолындай көрінеді. Алайда уақыт өте келе ол тығырықтың өзі қақпанға айналған.
«Сатып алу-сату» деген атпен жасырылған қарыздар
Тергеу мәліметінше, қарызды жасыру және қайтаруды «қамтамасыз ету» үшін мүлікті сатып алу-сату туралы жалған шарттар рәсімделген. Яғни, іс жүзінде қарыз шарты болғанымен, құжатта мүлік сатылғандай көрсетілген. Мұндай тәсіл кейін даулы жағдай туындағанда қарыз алушының мүлкін оңай иемденуге мүмкіндік берген.
Заңсыз қызметтен түскен қылмыстық табыс 1,8 миллиард теңгеден асқаны хабарланды. Бұл – ондаған отбасының тағдыры, жылдар бойғы еңбегі мен жалғыз баспанасы деген сөз.
Күш қолдану және психологиялық қысым
Іс материалдарына сәйкес, күдікті қарыз алушыларды ақша немесе жылжымайтын мүлік беруге мәжбүрлеу мақсатында жүйелі түрде күш қолданып, психологиялық қысым көрсеткен. Қаржылай көмекке үміт артқан азаматтар жоғары пайыздық мөлшерлемелермен қатар, мүлкінен айырылу қаупіне тап болған.
Бұл тек қаржылық емес, әлеуметтік мәселе. Себебі мұндай жағдайларда көбіне қиын кезеңге тап болған адамдар – кәсіпкерлер, көпбалалы отбасылар, ем-домға немесе бизнесті сақтап қалуға ақша іздеген жандар зардап шегеді.
Бір қарызды екі рет өндіріп алған
Тергеу барысында тағы бір даулы жайт анықталған. Күдікті 11 миллион теңге көлеміндегі бір қарызды әртүрлі құжаттар негізінде екі рет өндіріп алған. Міндеттеменің іс жүзінде орындалғаны туралы мәліметтер сотқа әдейі ұсынылмаған. Яғни, бір берешек екі бөлек «құжатпен» қайта талап етілген.
1,1 млрд теңгенің мүлкіне тыйым салынды
Сот санкциясымен қылмыстық жолмен алынған қаражатқа сатып алынған, жалпы құны 1,1 миллиард теңгені құрайтын мүлікке тыйым салынды. Олардың қатарында:
- 2 пәтер
- 2 тұрғын үй
- жер телімі
- «Land Rover Range Rover»
- «Hyundai Staria» автокөліктері бар
Күдіктіге қатысты қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған. Қылмыстық іс сотқа жолданды.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 201-бабына сәйкес өзге ақпарат жария етілмейді.
Неліктен бұл іс маңызды?
Бұл оқиға – «жылдам ақша» ұсынатын көлеңкелі нарықтың қаншалықты қауіпті екенін көрсететін мысал. Лицензиясыз несие беру, жоғары пайыз, мүлікті формалды келісімшарттар арқылы «сақтандыру» – мұның бәрі азаматтардың құқықтық сауаттылығы төмен тұстарын пайдалану тәсілдері.
Сарапшылар мұндай жағдайда міндетті түрде:
- Қаржы ұйымының лицензиясын тексеруді,
- Келісімшартты тәуелсіз заңгерге көрсетуді,
- «Сатып алу-сату» түрінде рәсімделетін күмәнді құжаттарға қол қоймауды ұсынады.
Қаржылық қысымға түскен сәтте ең қиыны – дұрыс шешім қабылдау. Бірақ дәл сол сәтте асығыстық ең қымбатқа түсуі мүмкін.
Бұл істің сотта қалай қаралатыны алдағы уақытта белгілі болады. Ал әзірге, құқық қорғау органдарының мәліметінше, көпжылдық заңсыз қаржы схемасының нүктесі қойылды.
