«Сәлемдемеңізді жеткізе алмадық», «Жеткізілімді қайта рәсімдеу қажет» деген мәтіндер SMS немесе мессенджер арқылы жіберіледі. Хабарламаның соңында – жеткізілімді қайта жіберу үшін сілтеме.
Көп адам мұндай хабарламаны көргенде ойланбастан сілтемені ашады. Себебі интернет арқылы тапсырыс беру қазір қалыпты жағдайға айналды. Бірақ дәл осы сенім мен асығыстықты алаяқтар өз пайдасына пайдалануда.
Қазақстан Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетіне қарасты Қылмыстық қауіп-қатерлер мен қоғамдық қауіпсіздік тәуекелдерін болжау орталығы жаңа алаяқтық толқыны туралы ескерту жасады.
Алаяқтар қандай схема қолданады?
Схема өте қарапайым, бірақ сонымен қатар өте тиімді.
Алдымен азаматтарға «жіберіп алған жеткізілім» туралы хабарлама келеді. Онда курьер сәлемдемені жеткізе алмағаны айтылып, жеткізілімді қайта рәсімдеу үшін арнайы сайтқа өтуді сұрайды.
Сілтемені ашқан кезде пайдаланушы курьерлік немесе логистикалық компанияның ресми сайтына ұқсайтын парақшаға түседі. Сырт көзге бәрі шынайы сияқты: логотип, дизайн, жеткізу формалары — бәрі бар.
Бірақ бұл – жалған сайт.
Пайдаланушыдан мынадай деректерді енгізу сұралады:
- аты-жөні
- ЖСН
- тұрғылықты мекенжайы
- банк картасының мәліметтері
- жеткізілімді қайта жіберу үшін шағын төлем
Көбіне төлем сомасы өте аз болады — бірнеше жүз немесе мың теңге ғана. Дәл осы жерде адамдар күмәнданбай, төлем жасап қояды.
Ал шын мәнінде, бұл ақпараттардың барлығы тікелей алаяқтардың қолына түседі.
Неге бұл алаяқтық тез таралып жатыр?
Сарапшылардың айтуынша, бұл схеманың қауіптілігі — оның психологиялық тұрғыдан дұрыс есептелгенінде.
Біріншіден, қазір адамдардың көпшілігі онлайн сауда жасайды. Сондықтан «жеткізілім туралы хабарлама» сенімсіз көрінбейді.
Екіншіден, адамдар көбіне мұндай хабарламаларды асығыс жағдайда ашады: жұмыс арасында, жолда немесе басқа іспен айналысып отырғанда.
Үшіншіден, алаяқтар ресми сайттарды өте дәл көшіреді. Кейде айырмашылық тек сайт адресіндегі бір ғана әріп немесе белгі болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда не істеу керек?
Мамандар қарапайым, бірақ маңызды бірнеше ережені ұстануға кеңес береді.
Бірінші. Егер сіз ешқандай сәлемдеме күтпесеңіз, мұндай хабарламалардағы сілтемелерді мүлде ашпаңыз.
Екінші. Сайттың мекенжайын мұқият тексеріңіз. Алаяқтық сайттар көбіне ресми сайттан бір-екі әріпке ғана өзгеше болады.
Үшінші. Күмәнді сайттарға жеке мәліметтеріңізді және банк картасының деректерін енгізбеңіз.
Төртінші. Жеткізілімнің мәртебесін тек курьерлік қызметтердің ресми сайттары немесе мобильді қосымшалары арқылы ғана тексеріңіз.
Бесінші. Күмәнді хабарламаларды алған жағдайда оларды елемей, жіберушіні бұғаттаған дұрыс.
Бір хабарлама — үлкен қауіп
Көп жағдайда алаяқтық бір ғана сілтемеден басталады. Бір рет деректерді енгізу — банк картасынан ақша жоғалтуға ғана емес, сонымен қатар жеке деректердің басқа қылмыстық схемаларда пайдаланылуына да әкелуі мүмкін.
Сарапшылардың айтуынша, цифрлық әлемде ең басты қорғаныс — сақтық. Кез келген күмәнді хабарламаға сенбей, ақпаратты тек ресми көздер арқылы тексеру — қаржылық қауіпсіздіктің негізгі ережесі.
Өйткені алаяқтар технологияны емес, адамдардың сенімін пайдаланады.
