Қазақстанда дербес деректердің заңсыз айналымы тағы да қоғам назарын өзіне аударды.
Биыл наурыз айында Ұлттық қауіпсіздік комитеті прокуратура органдарымен бірлесіп, Астана және Алматы қалаларында азаматтардың жеке мәліметтерін заңсыз жинап, сатумен айналысқан топтың жолын кесті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл оқиға тек қылмыстық хроника емес — ол цифрлық қауіпсіздік мәселесінің қаншалықты өзекті екенін көрсететін нақты сигнал.
Қара нарықтағы «тауар» – сіздің жеке деректеріңіз
Тергеу материалдарына сәйкес, күдіктілер азаматтардың дербес деректерін заңсыз жолмен алып, оны интернет арқылы сатып келген. Яғни, аты-жөніңіз, телефон нөміріңіз, мекенжайыңыз немесе тіпті қаржылық мәліметтеріңіз біреудің табыс көзіне айналуы әбден мүмкін.
Ең алаңдатарлығы — бұл ақпаратқа сұраныс болған. Сатып алушылар қатарында микроқаржы ұйымдарының және коллекторлық агенттіктердің кейбір өкілдері, сондай-ақ жеке тұлғалар бар екені анықталған. Бұл деректердің қандай мақсатта қолданылғаны — бөлек сұрақ, бірақ мұндай ақпараттың қолды болуы алаяқтық, қысым көрсету немесе заңсыз қарыз өндіріп алу әрекеттеріне жол ашатыны белгілі.
Тінту: техника, ақша және дәлелдер
Күдіктілерге жүргізілген тінту барысында компьютерлер, электрондық тасымалдағыштар және ірі көлемдегі ақша қаражаты тәркіленді. Бұл олардың әрекеті кездейсоқ емес, жүйелі әрі ұйымдасқан болғанын аңғартады.
Қазіргі таңда қылмыстық іс Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 147-бабы (жеке өмірге қол сұғушылық және дербес деректерді заңсыз жинау), 208 және 210-баптары бойынша тергеліп жатыр.
Неге бұл бәрімізге қатысты мәселе?
Көп жағдайда адамдар дербес деректердің маңызын толық түсіне бермейді. «Менде құпия ештеңе жоқ» деген ой жиі кездеседі. Алайда мәселе құпияда емес — бақылауда. Сіздің деректеріңіз басқа біреудің қолына түскен сәтте, оны қалай қолданатынын сіз бақылай алмайсыз.
Мысалы:
- Сіздің атыңызға жалған несие рәсімделуі мүмкін
- Телефон нөміріңіз алаяқтардың базасына түседі
- Жеке мәліметтеріңіз арқылы қысым немесе бопсалау әрекеттері жасалуы ықтимал
Қалай қорғануға болады?
Мұндай жағдайлардан толық қорғану қиын, бірақ қауіп-қатерді азайтуға болады:
- Күмәнді сайттарға жеке мәліметтеріңізді енгізбеңіз
- Белгісіз қосымшаларға қолжетімділік бермеңіз
- Құжаттарыңыздың көшірмесін кез келген жерге жібермеңіз
- Қос факторлы аутентификацияны пайдаланыңыз
- Қаржылық операцияларды тұрақты тексеріп отырыңыз
Соңғы сөз
Бұл оқиға — тек бір топтың әшкереленуі емес, тұтас жүйелік мәселенің көрінісі. Цифрландыру дәуірінде дербес деректер — жаңа «мұнай» секілді. Оны қорғау тек мемлекеттің емес, әр азаматтың жеке жауапкершілігіне айналып отыр.
Ал тергеу жалғасуда. Қалған ақпарат әзірге жария етілмейді. Бірақ бір нәрсе анық: цифрлық қауіпсіздік енді тек IT-мамандардың емес, әрқайсымыздың күнделікті өміріміздің бір бөлігі.
