Сәуір айы валюта нарығы үшін тыныш өткен жоқ. Доллар бағамы төмендеп, теңге айтарлықтай нығайды. Қазақстан қор биржасындағы сауда көлемі өсті, Ұлттық қордан бюджетке трансферт үшін валюта сатылды, ал Ұлттық Банк зейнетақы активтері үшін керісінше шетел валютасын сатып алды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бір қарағанда бұл деректер қарапайым оқырманға күрделі көрінуі мүмкін. Бірақ оның артында бәрімізге маңызды сұрақ тұр: теңге неге нығайды, доллар бағамы қай бағытқа кетуі мүмкін және Ұлттық Банк нарықта не істеп жатыр?
Сәуір қорытындысы бойынша теңге бағамы 3,1%-ға нығайып, 1 АҚШ доллары үшін 463,09 теңгеге жетті. Бұл - соңғы айларда валюта бағамын жіті бақылап отырған халық пен бизнес үшін елеулі өзгеріс.
Теңге неге нығайды?
Теңгенің сәуірдегі қозғалысына бірнеше фактор әсер етті. Соның бірі - Қазақстан қор биржасындағы белсенділік.
Бір ай ішінде сауда-саттықтың орташа күндік көлемі 372 млн АҚШ долларынан 394 млн АҚШ долларына дейін артты. Ал жалпы сауда көлемі 8,7 млрд АҚШ долларын құрады.
Бұл валюта нарығында сұраныс пен ұсыныстың жеткілікті болғанын көрсетеді. Яғни нарықта доллар тапшылығы байқалған жоқ, сауда белсенді жүрді, ал бағам көбіне нарықтық факторлар арқылы қалыптасты.
Тағы бір маңызды жайт - сәуір айында Ұлттық Банк валюталық интервенция жүргізген жоқ. Қарапайым тілмен айтқанда, реттеуші теңгені күштеп қолдау немесе доллар бағамын жасанды түрде төмендету үшін нарыққа тікелей араласқан жоқ.
Бұл - маңызды сигнал. Демек, теңгенің нығаюы әкімшілік шешімнің емес, нарықтағы нақты сұраныс пен ұсыныстың нәтижесі болды.
Ұлттық қордан 300 млн доллар сатылды
Сәуірде республикалық бюджетке трансферт бөлу үшін Ұлттық қордан 300 млн АҚШ долларына валюта сатылды.
Бұл сома бір қарағанда үлкен көрінуі мүмкін. Бірақ жалпы сауда көлемімен салыстырғанда оның үлесі аса жоғары емес - 3,5%. Күніне орта есеппен Ұлттық қордан шамамен 13,6 млн АҚШ доллары сатылған.
Ал жалпы нарықтағы сауда көлемі 8,7 млрд АҚШ долларын құрағанын ескерсек, Ұлттық қор операциялары валюта нарығында шешуші рөл атқарды деу қиын. Олар нарыққа әсер етті, бірақ бүкіл бағамды анықтап отырған негізгі фактор болған жоқ.
Мамырда бұл көлем ұлғаюы мүмкін. Үкіметтің алдын ала болжамды өтінімдері мен күтілетін фискалдық түсімдерді ескере отырып, Ұлттық Банк республикалық бюджетке трансферт бөлу үшін Ұлттық қордан 400 млн доллардан 500 млн АҚШ долларына дейін валюта сатуды жоспарлап отыр.
Бұл сәуірдегі көрсеткіштен жоғары. Сондықтан мамыр айында Ұлттық қор операциялары нарық қатысушыларының назарында болатыны анық.
«Айналау» операциялары нені білдіреді?
Сәуірде «айналау» операциялары аясында шамамен 354 млрд теңге алынды. Мамыр айында да осы мақсатта 354 млрд теңге баламасында валюта сатылады деп күтіліп отыр.
Бұл термин қаржы нарығынан алыс адамға түсініксіз болуы мүмкін. Қарапайым тілмен айтқанда, «айналау» тетігі нарықтағы артық теңге өтімділігін реттеуге көмектеседі. Яғни ірі бюджет және валюта операциялары теңге бағамына күрт қысым түсірмеуі үшін Ұлттық Банк нарықтағы ақша ағынын теңгеріп отырады.
Мұндағы басты қағида - нарықтық бейтараптық. Ұлттық Банк Ұлттық қор қаражатымен операция жүргізген кезде де, «айналау» тетігін іске асырған кезде де нарықтағы табиғи тепе-теңдікті бұзбауға тырысады.
Яғни мақсат - теңгені қолдан күшейту немесе әлсірету емес, ірі қаржылық операциялардың нарыққа шамадан тыс әсер етуіне жол бермеу.
Квазимемлекеттік сектор қанша валюта сатты?
Сәуірде квазимемлекеттік сектор субъектілерінің валюталық түсімнің бір бөлігін міндетті сату нормасы аясында шамамен 273 млн АҚШ доллары көлемінде валюта сатылды.
Бұл да нарықтағы шетел валютасы ұсынысын арттыратын факторлардың бірі. Экспорттық түсімнің бір бөлігі биржаға шыққан кезде доллар ұсынысы көбейеді. Ал ұсыныс көбейген сайын теңгеге түсетін қысым төмендеуі мүмкін.
Бірақ мұнда да бәрін бір ғана факторға тіреп қоюға болмайды. Валюта бағамы әрдайым бірнеше себептің жиынтығынан қалыптасады: мұнай бағасы, сыртқы нарықтар, салық кезеңдері, бюджет операциялары, бизнес пен халықтың күтулері, геосаяси жағдай - бәрі әсер етеді.
Ұлттық Банк неге 502 млн доллар сатып алды?
Сәуірдегі ең қызықты деректердің бірі - Ұлттық Банктің шетел валютасын сатып алуы.
Теңге нығайып жатқан кезде Ұлттық Банк неге доллар сатып алды деген сұрақ туындауы мүмкін. Жауап БЖЗҚ зейнетақы активтерінің құрылымымен байланысты.
Зейнетақы жарналарының түсімі және теңге бағамының нығаюы салдарынан БЖЗҚ зейнетақы активтерінің валюталық үлесі 40%-дан төмендеген. Осыған байланысты Ұлттық Банк сәуірде биржадағы сауда-саттық арқылы 502 млн АҚШ долларына шетел валютасын сатып алды.
Бұл жалпы сауда көлемінің шамамен 5,8%-ын құрады.
Мұндай операциялардың мақсаты - зейнетақы активтерінің валюталық теңгерімін сақтау. Зейнетақы жинақтары тек бір валютаға немесе бір нарыққа тәуелді болмауы керек. Сондықтан активтер әртүрлі құралдарға және әртүрлі валютаға бөлінеді.
Басқаша айтқанда, бұл доллар бағамын көтеру үшін жасалған әрекет емес. Бұл - зейнетақы активтерін инвестициялық басқару аясындағы техникалық әрі стратегиялық шешім.
Алдағы уақытта мұндай операциялар нарықтық жағдайға байланысты қабылданады.
Мамырда доллармен не болуы мүмкін?
Мамыр айында теңге бағамына бірнеше фактор әсер етуі ықтимал.
Біріншісі - нарық қатысушыларының күтулері. Валюта нарығында психология өте маңызды. Егер бизнес пен халық доллар қымбаттайды деп күтсе, сұраныс артуы мүмкін. Ал нарықта сенім жоғары болса, бағам да тұрақтырақ болады.
Екіншісі - тоқсандық салық төлемдері. Мұндай кезеңдерде экспорттаушылар салық төлеу үшін валюталық түсімін теңгеге айырбастауы мүмкін. Бұл теңгеге қосымша қолдау береді.
Үшіншісі - әлемдік нарықтардағы жағдай. Қазақстан үшін сыртқы факторлар өте маңызды. Мұнай бағасы, доллардың жаһандық динамикасы, шикізат нарығындағы сұраныс, ірі орталық банктердің шешімдері және геосаяси жаңалықтар теңгеге тікелей немесе жанама әсер ете алады.
Төртіншісі - Ұлттық қордан сатылатын валюта көлемі. Мамырда 400-500 млн АҚШ доллары көлемінде валюта сату жоспарланып отыр. Бұл нарықтағы доллар ұсынысына әсер етуі мүмкін, бірақ Ұлттық Банк мұндай операцияларда нарықтық бейтараптық қағидатын сақтайтынын атап отыр.
Ең маңыздысы не?
Сәуірдің басты қорытындысы - теңге Ұлттық Банктің валюталық интервенциясынсыз нығайды. Бұл нарық үшін маңызды белгі.
Ұлттық қордан валюта сатылды, квазимемлекеттік сектор валюталық түсімнің бір бөлігін нарыққа шығарды, БЖЗҚ активтері үшін шетел валютасы сатып алынды, ал сауда көлемі айтарлықтай жоғары болды. Бірақ соның бәрі икемді айырбас бағамы режимі аясында өтті.
Ұлттық Банк алдағы уақытта да валюта нарығындағы операциялар туралы ақпаратты ашық жариялауды жалғастыратынын мәлімдеп отыр. Бұл нарық үшін де, бизнес үшін де, қарапайым азаматтар үшін де маңызды. Өйткені валюта нарығында сенім мен түсінікті ақпарат әрдайым шешуші рөл атқарады.
Қазір негізгі сұрақ - теңге мамырда да осы қарқынын сақтай ала ма? Нақты жауапты нарықтың өзі береді. Бірақ сәуір көрсеткендей, теңге бағамы енді бір ғана факторға емес, бірнеше үлкен күштің тепе-теңдігіне тәуелді: бюджет операцияларына, салық кезеңіне, сыртқы нарықтарға, геосаясатқа және ең бастысы - нарық қатысушыларының сеніміне.
Ал әзірге бір нәрсе анық: сәуірде теңге өз позициясын күшейтті, ал доллар бағамының алдағы қозғалысы мамырдағы нарықтық ахуалға байланысты болады.
