Қазақстан билігі экономиканы өсірудің жаңа формуласын іздеп жатыр.
Бұл жолы басты назар — мұнайға емес, өндіріс, агроөнеркәсіп және инвестицияға ауды. Сенатта өткен үкіметтік сағатта 2026 жылдан кейінгі экономикалық өсімнің негізгі бағыттары талқыланып, ел экономикасын 450 миллиард долларлық деңгейге жеткізу жоспары айтылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ұлттық экономика вице-министрі Арман Қасеновтің сөзінше, Қазақстан соңғы үш жылда әлемдік орташа көрсеткіштен жоғары қарқынмен өсіп келеді. Елдің ЖІӨ өсімі тұрақты түрде 5 пайыздан асып отыр. Бірақ Үкімет бұнымен тоқтап қалғысы келмейді.
Қазақстан неге инвестицияны жедел тартып жатыр?
Бүгінде әлемде капитал үшін үлкен күрес жүріп жатыр. Әр мемлекет инвесторларды өзіне тартуға тырысады. Қазақстан да осы бәсекеде белсенді әрекетке көшкен.
Үкіметтің жоспары бойынша 2029 жылға дейін негізгі капиталға салынатын инвестиция көлемі қазіргі 14 пайыздан 23 пайызға дейін өсуі керек. Бұл шамамен қосымша 85 миллиард доллар тартуды білдіреді.
Сарапшылардың айтуынша, мұндай көлемдегі инвестиция экономикаға жаңа өндірістер, жұмыс орындары және экспорттық табыс әкелуі мүмкін.
Мұнай дәуірі баяу аяқталып жатыр
Сенаттағы талқылаудың ең маңызды тұстарының бірі — экономиканың құрылымы өзгеріп жатқаны туралы мәлімет болды.
2010 жылы мұнай өндірісі Қазақстан ЖІӨ-сінің 16,5 пайызын құраса, 2024 жылы бұл көрсеткіш 8,1 пайызға дейін төмендеген. Яғни ел біртіндеп мұнайға тәуелділіктен алыстап келеді.
Енді негізгі үміт металлургия, ауыл шаруашылығы және өңдеу өнеркәсібіне артылып отыр.
Әсіресе мыс пен алюминий өндірісі стратегиялық бағыт ретінде аталды. Бұл салалардағы жаңа жобалардың әлеуеті 10-12 миллиард доллардан асады деп бағалануда.
Ауыл шаруашылығы жаңа драйверге айнала ма?
Үкімет агроөнеркәсіп кешенін тек шикізат көзі емес, терең өңдеу саласы ретінде дамытуға ниетті.
Мысалы, Ақмола облысында Dalian Hesheng зауытының құрылысы, ал Жамбыл облысында Fufeng жобасының іске асуы — осы бағыттағы ірі қадамдардың бірі.
Мұндай жобалар неліктен маңызды?
Себебі Қазақстан ұзақ уақыт бойы шикізат экспорттап келді. Енді сол өнімді ел ішінде өңдеп, дайын тауар ретінде сату мақсаты қойылып отыр. Бұл экономикаға бірнеше есе көп табыс әкеледі.
Сонымен қатар қант өндірісі, ет өңдеу және жылыжай саласында да ірі жобалар дайындалған.
Үкімет әлемдік компанияларға арнайы шақыру жіберген
Наурыз айынан бастап Қазақстан бірнеше жүз жетекші халықаралық корпорацияға ресми ұсыныстар жолдаған.
Оларға дайын индустриялық жобалар, инфрақұрылым және мемлекеттік қолдау пакеттері ұсынылған.
Бұл жерде Үкіметтің тәсілі өзгергені байқалады. Бұрын инвестордың өзі келуі күтілсе, енді мемлекет шетелдік компанияларды өзі іздеп, нақты жобалармен шақырып жатыр.
Бизнеске ақша қолжетімді бола ма?
Қазақстандағы кәсіпкерлердің ең үлкен мәселелерінің бірі — қымбат несие.
Сол себепті Үкімет жаңа қаржыландыру механизмдерін іске қоспақ.
Айтылған бастамалардың ішінде:
- банктер үшін корпоративтік табыс салығын төмендету;
- кәсіпкерлердің жобаға өз қаражатын салу талабын 20 пайызға дейін азайту;
- ірі несиелерге мемлекеттік кепілдік енгізу;
- "Даму" қоры арқылы ШОБ-ты қолдауды кеңейту бар.
Сондай-ақ "Бәйтерек" холдингін жыл сайын 1 триллион теңгеге капиталдандыру бағдарламасы басталған.
Үкіметтің есебінше, осы тетік арқылы экономикаға жыл сайын 8 триллион теңгеге дейін қаржы құйылуы мүмкін.
Бұл жоспарлар қарапайым халыққа қалай әсер етеді?
Экономикалық форумдардағы сандар көп адамға түсініксіз көрінуі мүмкін. Бірақ мұндай бастамалардың күнделікті өмірге тікелей әсері бар.
Егер жаңа өндірістер ашылса:
- жаңа жұмыс орындары көбейеді;
- өңірлерде кәсіпкерлік дамиды;
- жалақы өседі;
- импортқа тәуелділік азаяды;
- азық-түлік пен кей тауарлардың бағасы тұрақталуы мүмкін.
Алайда басты сұрақ бұрынғыдай өзгеріссіз қалып отыр: жарияланған жоспарлар толық іске аса ма?
Себебі Қазақстан бұған дейін де бірнеше ауқымды индустриялық бағдарламаларды көрді. Бірақ олардың бәрі бірдей нақты нәтиже бере алған жоқ.
Дегенмен бұл жолғы ерекшелік — Үкіметтің нақты секторға, өндіріс пен экспортқа басымдық бере бастауы. Егер жоспар жүзеге асса, Қазақстан экономикасы шынымен жаңа кезеңге өтуі мүмкін.
