Қазақстанда кітап оқу мәдениеті туралы әңгіме жиі айтылады. Бірақ шынайы жағдай қандай? Соңғы зерттеулер елдегі оқырман мәдениетінің әлі де әлсіз екенін көрсетті.
Қазақстандық қоғамдық даму институтының зерттеуіне сүйенсек, қазақстандықтардың жартысынан көбі бір жыл ішінде бірде-бір кітап оқымаған. Бұл — жай статистика емес, қоғамның интеллектуалдық дағдысына қатысты маңызды сигнал, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстандықтар кітапты қаншалықты маңызды көреді?
Сауалнама нәтижесі бойынша, қазақстандықтардың тек 46,8 пайызы кітапты білім мен шабыттың негізгі көзі деп санайды. Яғни ел тұрғындарының жартысынан көбі кітапты күнделікті өмірдің маңызды бөлігі ретінде қабылдамайды.
Бүгінде адамның бос уақытын әлеуметтік желі, қысқа видео, сериал мен шексіз ақпарат ағыны жаулап алғаны байқалады. Бірнеше минуттық контентке үйреніп қалған қоғам үшін кітап оқу ұзақ уақыт пен назарды талап ететін процесс болып көрінеді. Сондықтан кітап біртіндеп демалыс мәдениетінен ығысып бара жатқандай әсер қалдырады.
Алайда сарапшылар мұны қайтымсыз құбылыс деп есептемейді. Керісінше, қоғамда кітап оқуға сұраныс қалыптастыру үшін жаңа тәсілдер қажет екенін айтады.
Бір жылда бір кітап та оқымағандар — 51,2 пайыз
Зерттеудегі ең алаңдатарлық көрсеткіштердің бірі — оқу жиілігі.
Сауалнамаға қатысқандардың:
- 51,2 пайызы соңғы бір жылда бірде-бір кітап оқымаған;
- 29 пайызы небәрі 1-3 кітап оқыған;
- 10,1 пайызы жылына 4-6 кітап оқиды;
- 4,3 пайызы 7-10 кітап аралығында оқиды;
- тек 4,8 пайызы ғана жылына 10 кітаптан көп оқитынын айтқан.
Бұл нені білдіреді? Қазақстанда тұрақты оқырман аз. Кітап оқу көпшілік үшін әдетке айналмаған.
Бір қызығы, кітап оқуға жастар мен 61 жастан асқан азаматтар көбірек қызығушылық танытады. Ал ең аз оқитын топ — 29-45 жас аралығындағы адамдар. Бұл — мансап, отбасы, тұрмыстық жауапкершілік қатар келген кезең. Сарапшылар дәл осы буынға арналған арнайы мәдени және білім беру жобалары қажет деп есептейді.
Диаграмма 1. «Сіз соңғы жылдары қанша кітап оқыдыңыз?» сұрағының жауаптарын бөлу, %
Деректер көзі: ҚҚДИ-дің “Дәстүрлерді жаңғырту: қоғамдағы жаңа мінез -құлық нормалары” талдамалық есебі, іріктеме-2 400 респондент.
Әйелдер ерлерге қарағанда көбірек оқиды
Зерттеу кітап оқуға қатысты тағы бір қызық тенденцияны көрсетті: әйелдер ерлерге қарағанда жиірек кітап оқиды.
Сонымен қатар адамның білім деңгейі мен табысы жоғарылаған сайын кітапқа деген қызығушылық та арта түседі. Яғни оқу мәдениеті әлеуметтік жағдаймен де тікелей байланысты болып шықты.
Бұл жерде тағы бір маңызды мәселе бар: кітап оқу тек әдеби қызығушылық емес, адамның ойлау қабілеті, ақпаратты саралау дағдысы мен интеллектуалдық деңгейіне әсер ететін фактор.
Қазақстандықтардың бос уақыты қалай өтеді?
Сауалнама нәтижесі бойынша, қазақстандықтардың бос уақытындағы ең танымал әрекеттер:
- туыстар және достармен кездесу — 50,6%;
- үй шаруасымен айналысу — 44,3%;
- интернет пайдалану — 37,7%;
- балалармен уақыт өткізу — 32,7%;
- теледидар көру және радио тыңдау — 30,5%.
Ал кітап пен газет оқуды бос уақыт тәсілі ретінде таңдағандар небәрі 11,8 пайыз болған.
Яғни әрбір оныншы қазақстандық қана бос уақытында кітап оқиды.
Бұл көрсеткіш қазіргі қоғамдағы мәдени тұтынудың қалай өзгергенін анық көрсетеді. Адамдар ұзақ мәтіннен гөрі қысқа әрі тез қабылданатын ақпаратты көбірек тұтынады.
Мемлекет не істемек?
16 мамырда Президент “Кітап оқу мәдениетін дамыту және зерделі ұлт қалыптастыру жөніндегі шаралар туралы” Жарлыққа қол қойды. Құжатта кітап оқу мәдениетін дамыту мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі ретінде белгіленді.
Жарлық аясында:
- заманауи кітап инфрақұрылымын дамыту;
- кітапханалардың жұмысын жаңарту;
- отандық авторларды қолдау;
- оқырман мәдениетін күшейту секілді бағыттарға басымдық беріледі.
Бұл бастама тек кітап туралы емес. Мәселе — қоғамның интеллектуалдық сапасы туралы.
Неге кітап оқу маңызды болып қала береді?
Қазір ақпарат өте көп. Бірақ көп ақпарат — сапалы ойлау деген сөз емес. Сарапшылардың айтуынша, кітап оқитын адам ақпаратты тереңірек қабылдайды, ойын жақсы жеткізеді және сыни ойлау қабілетін дамытады.
Кітап — тек білім көзі емес. Ол адамның ішкі мәдениетін қалыптастыратын құрал.
Сондықтан бүгінгі басты сұрақ — “қазақстандықтар кітап оқымайды” дегенде емес. Ең маңыздысы — кітапты қоғам үшін қайтадан қызықты ете аламыз ба?
Өйткені зерделі ұлт кездейсоқ қалыптаспайды. Ол күнделікті дағдыдан басталады.
