Ұлттық қордан алынатын қаржы көбейеді. Үкімет 2027–2029 жылдары алынатын қаражат көлемін 5 трлн теңгеге ұлғайтты, ал Ұлттық Банк бұл шығыстардың инфляциялық салдарын барынша азайтуды ұсынды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы 25 тамызда Үкімет отырысында Қазақстан Ұлттық Банкінің Төрағасы Тимур Сүлейменов 2027–2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамы мен бюджет параметрлерін таныстыру кезінде мәлімдеді.
«2027–2029 жылдары Ұлттық қордан алынатын қаражат көлемі 5 трлн теңгеге ұлғайтылды», — деді Тимур Сүлейменов.
5 трлн теңге инфрақұрылымға бағытталады
Үкімет жоспарына сәйкес, қаражат әлеуметтік, коммуналдық, энергетикалық және көлік инфрақұрылымы объектілерін қаржыландыруға жұмсалады.
Үкімет жариялаған 2027–2029 жылдарға арналған бюджет параметрлеріне сәйкес, мақсатты трансферттер 2027 жылы 2 трлн теңге, ал 2028 және 2029 жылдары 1,5 трлн теңгеден жоспарланған.
Бұған қоса кепілдендірілген трансферттер қарастырылған: 2027 және 2028 жылдары 2,4 трлн теңгеден, 2029 жылы 2 трлн теңге.
Осы көрсеткіштерді қосқанда, үш жыл ішінде Ұлттық қордан бюджетке бағытталатын мақсатты және кепілдендірілген трансферттердің жалпы көлемі шамамен 11,8 трлн теңгеге жетеді.
Мұндағы негізгі өзгеріс — бұған дейінгі бағыттың қайта қаралуы. Бұрын бюджет саясаты Ұлттық қордан мақсатты трансферттерді қысқартуға бағытталған еді. Енді 2027–2028 жылдарға мұндай аударымдар қайта енгізіліп отыр.
Инфляция 10,2%-ға түсті, бірақ қауіп сейілген жоқ
Ұлттық қордан алынатын қаражат инфляция әлі де екі таңбалы деңгейде тұрған кезеңде көбейіп отыр.
Ұлттық Банктің мәліметінше, инфляция 2025 жылғы қыркүйектегі ең жоғары 12,9%-дан 10,2%-ға дейін төмендеді. Төмендеу үрдісі он ай қатарынан жалғасып келеді.
Бұған ұстамды қатаң ақша-кредит саясаты, айырбас бағамының күшеюі, тұтынушылық кредиттерді қалыпқа келтіру және Үкімет пен Ұлттық Банктің үйлескен инфляцияға қарсы шаралар кешені әсер еткен. Осы бағыттағы көрсеткіштерді Ұлттық Банк өзінің ресми ақпараттық материалдарында да жариялаған.
Алайда реттеуші инфляция мәселесін шешілді деп отырған жоқ.
«Дегенмен инфляция әлі де жоғары. Сыртқы және ішкі проинфляциялық тәуекелдер сақталып отыр», — делінген Ұлттық Банк Төрағасының баяндамасында.
Сондықтан Ұлттық қордан қосымша қаражат жұмсау кезінде Сүлейменов инфляциялық салдарды азайтуға жеке назар аударды.
Ұлттық Банк экономикадан триллиондаған теңгені алып жатыр
Бұл жерде екі бағыт қатар жүріп отыр.
Бюджет Ұлттық қордан қосымша ресурстар алуға дайындалып жатқанда, Ұлттық Банк қаржы жүйесіндегі ақша көлемін шектеу шараларын жалғастыруда.
2026 жылдың алғашқы жеті айында алтын сатып алу операцияларын теңестіру шаралары аясында 2,4 трлн теңге алынды. Жыл соңына дейін бұл көрсеткіш шамамен 4,1 трлн теңгеге жетеді деп күтіледі.
Сонымен қатар минималды резервтік талаптар кезең-кезеңімен күшейіп келеді. Ұлттық Банктің бағалауынша, бұл шамамен 4 трлн теңгені байланыстырып, ақша-кредит саясаты құралдарының шығыстарын азайтуға және ақша базасын төмендетуге мүмкіндік береді.
Яғни экономикалық саясатта бір мезгілде екі процесс жүріп жатыр: мемлекет инфрақұрылымға қомақты қаржы бағыттайды, ал Ұлттық Банк артық сұраныс пен баға өсімінің қайта үдеуіне жол бермеуге тырысады.
Бұл инфрақұрылымға жұмсалатын әр теңге міндетті түрде инфляцияны күшейтеді деген сөз емес. Реттеушінің ұстанымы басқа: нәтиже қаражаттың қайда және қаншалықты тиімді жұмсалатынына байланысты.
Ұлттық Банк ақшаның ел ішінде жұмыс істеуін ұсынады
Тимур Сүлейменов қосымша қаржының экономикалық әсерін арттырып, инфляциялық қысымды төмендету үшін бірнеше шарт атады.
Біріншіден, жобаларды сала және өңір бойынша нақты басымдықтарға сәйкес іріктеу ұсынылды. Екіншіден, үш жылдық қаржыландыру мерзімін ескере отырып, отандық бизнеспен өндіріс көлемін кеңейту мәселелерін алдын ала пысықтау қажет.
Отандық құрылыс компанияларына да жеке назар аударылды.
Ұлттық Банк оларды жобаларға толық көлемде тартуды ұсынады. Реттеушінің пайымынша, бұл қаражаттың өңірлерде қосылған құн қалыптастырып, салық түсімдерін арттыруына мүмкіндік береді.
Бизнес үшін мұның практикалық мәні бар: инфрақұрылымдық шығыстар ішкі нарықтағы тапсырыстарды көбейте алады, бірақ Ұлттық Банк сол сұранысқа отандық өндіріс көлемінің өсуі қатар жүруі тиіс екенін көрсетіп отыр.
Цифрлық теңге арқылы шығысты бақылау ұсынылды
Тағы бір бағыт — бюджет қаражатының қалай жұмсалып жатқанын бақылау.
Сүлейменов қаражаттың мақсатты әрі тиімді пайдаланылуын, оның ішінде цифрлық теңгені пайдалану арқылы, бақылауды қамтамасыз етуді ұсынды. Сонымен бірге қаржыландыру тетіктерін салық органдарымен интеграциялау қажет екенін айтты.
Мұндай тәсіл мемлекетке қаржының қайда бағытталғанын және іске асырылған жобалардың қандай салық қайтарымын қамтамасыз еткенін бақылауға мүмкіндік береді.
Бұл жерде әзірге Ұлттық Банк Төрағасы ұсынған тәсілдер туралы сөз болып отыр. Баяндамада цифрлық теңгені қолдану міндетті болатын нақты жобалардың жеке тізімі берілмеген.
Сауда балансы профицитте қалады
Ұлттық Банктің болжамында сыртқы сауда бойынша да маңызды белгі бар.
Сүлейменовтің айтуынша, Қазақстанның сауда балансы бүкіл болжамды кезеңде профицит аймағында сақталады. Экспорттық тауарлар бағасының сценарийлік төмендеуіне және импортқа деген жоғары сұранысқа қарамастан, төлем балансының ағымдағы шоты тұрақты болады деп күтіледі.
Сондықтан Ұлттық қордан қосымша қаржы алу мәселесінде негізгі сұрақ қордағы ақшаның көлемімен ғана шектелмейді. Экономика осы триллиондарды ішкі өндіріс пен инфрақұрылымды кеңейту арқылы игере ала ма және бұл шығындар бағаның қайта жедел өсуіне әкелмей ме — реттеуші үшін басты тәуекел осы.
Бұған дейін біз Қазақстан бюджетінің Ұлттық қорға тәуелділігі және трансферттерді қысқарту саясаты туралы жазған едік. Ол кезде 2026 жылы мақсатты трансферттер жүргізілмеген, ал билік Ұлттық қордан қаражат алуды кезең-кезеңімен азайту бағытын жариялаған. Жаңа үш жылдық бюджет параметрлері бұл бағыттың қайта өзгергенін көрсетіп отыр.
