Сақтандыру құны жарақат тәуекеліне тәуелді болады. Еңбек қауіпсіздігіне жүйелі түрде инвестиция салып, өндірістік тәуекелдерді азайтатын жұмыс берушілер жеңілдік ала алады, ал жарақаттану деңгейі жоғары кәсіпорындар үшін міндетті сақтандыру қымбаттауы мүмкін, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл өзгерістер Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі нарыққа қатысушылар және сараптамалық қоғамдастықпен бірлесіп әзірлеген «Сақтандыру нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы» жобасына енгізілген.
Кәсіпорындағы қауіпсіздік полис бағасына тікелей әсер етеді
Негізгі өзгеріс еңбек міндеттерін атқарған кезде қызметкерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру — ЖОМС бойынша тариф есептеу тәсіліне қатысты.
Жаңа модельде базалық мөлшерлеме кәсіптік тәуекелге, ал полистің түпкілікті құны нақты кәсіпорынның көрсеткіштеріне байланысты болады.
Есептеу кезінде жазатайым оқиғалардың жиілігі мен ауырлығы, бұрынғы төлемдер тарихы, еңбек жағдайлары және өндірістік жарақаттануды төмендету жөніндегі расталған шаралар ескеріледі.
Практикалық тұрғыдан бұл жұмыс берушінің еңбек қауіпсіздігіне жұмсаған шығыны енді сақтандыру бағасына әсер етуі мүмкін деген сөз.
Өндірістік тәуекелді жүйелі түрде азайтатын компаниялар жеңілдік ала алады. Ал жарақаттану жиілігі немесе оның салдары жоғары кәсіпорындар үшін сақтандыру құны өседі.
Жеңілдіктер мен үстемеақыларды қолданудың бірыңғай қағидалары тарифтерді негізсіз төмендетуге жол бермеуге тиіс.
Жекелеген сақтандырушыларда шығындылық 80%-ға жетті
Реформаның себебі еңбек қауіпсіздігін ынталандырумен ғана шектелмейді.
2024 жылы ЖОМС шеңберінде зардап шеккен қызметкерлерді оңалту тетіктері мен қосымша сақтандыру төлемдері енгізілгенімен, сақтандыру тарифтері өзгерген жоқ.
Соның нәтижесінде 2026 жылдың басына қарай нарық бойынша шығындылықтың орташа деңгейі 55%-ға, ал жекелеген сақтандыру ұйымдарында 80%-ға жетті.
Бұл сақтандыру жүйесі үшін елеулі көрсеткіш. Шығындылық жоғарылаған сайын сақтандырушылар алған сыйлықақылар мен қалыптастырылған резервтердің көбірек бөлігін төлемдерге жұмсауға мәжбүр болады.
Барлық жұмыс берушінің тарифін бірдей көтеру де әділ шешім болмас еді. Өндірістік тәуекелі төмен компания мен жарақаттану ықтималдығы жоғары кәсіпорынға бірдей қосымша жүктеме түседі.
Тәуекелге бағдарланған модель осы айырмашылықты нақтырақ ескеруге арналған.
2025 жылы 45,2 млрд теңге төленді
Жүйедегі міндеттемелер көлемі нақты төлемдерден анық көрінеді.
2025 жылы ЖОМС аясында іс жүзінде 45,2 млрд теңге төленді. Оның 7,2 млрд теңгесі зейнетақы алдындағы аннуитеттерге тиесілі.
Бұл көрсеткіш 2023 жылмен салыстырғанда үш еседен астам жоғары.
Ал орын алған сақтандыру жағдайлары бойынша күтілетін төлемдердің көлемі әлдеқайда үлкен — 285,7 млрд теңге.
Соның ішінде зейнетақы алдындағы аннуитеттер бойынша міндеттемелер 34,6 млрд теңгені құрайды. Бұл 2023 жылғы деңгейден 61%-ға жоғары.
Мұнда бір айырмашылық бар: 285,7 млрд теңге бір жылда немесе бір мезетте төленетін сома емес. Бұл — орын алған сақтандыру жағдайлары бойынша алдағы кезеңдерде орындалуға тиіс күтілетін міндеттемелер.
Сондықтан жүйеге түсетін қаржылық жүктемені тек бір жылдағы нақты төлемдермен бағалау толық көрініс бермейді.
Тарифті сақтандырушы есептейді, бірақ дәлізден шыға алмайды
Реформа сақтандыру бағасының қалай белгіленетініне де әсер етеді.
Сақтандыру ұйымдары нақты шарттың құнын тәуекелге қарай өздері анықтай алады. Алайда баға реттеуші белгілеген тарифтік дәліздің ішінде қалуға тиіс.
Базалық мөлшерлемелерді және тарифтік дәліздердің шекараларын Орталық актуарий есептейді.
Ол тарифтер мен сақтандыру резервтерінің жеткіліктілігін бағалап, параметрлерді тұрақты түрде қайта қарап отырады.
Мұндай модель сақтандырушыға нақты кәсіпорынның тәуекелін есептеуге мүмкіндік береді, бірақ клиент тарту үшін тарифті негізсіз төмендетуге жол бермеуі тиіс.
Жеңілдіктер мен үстемеақылардың нақты мөлшері әзірге белгісіз
Бизнес үшін ең маңызды сұрақтардың бірі — жаңа модель полис бағасын нақты қаншалықты өзгертеді.
Қазір ұсынылған параметрлерде жеңілдіктер мен үстемеақылардың нақты мөлшері, тарифтік дәліздердің шекарасы және жарақаттану көрсеткішін бағаға айналдыратын түпкілікті коэффициенттер көрсетілмеген.
Жаңа тарифтік модельдің нақты қашан іске қосылатыны да әзірге аталмаған.
Сондықтан белгілі бір кәсіпорынның сақтандыру шығыны қаншаға өсетінін немесе төмендейтінін қазір есептеу мүмкін емес.
Әзірге реформаның бағыты ғана анық: қауіпсіздік көрсеткіштері жақсы жұмыс берушілер артықшылық ала алады, ал тәуекелі жоғары кәсіпорындардың сақтандыру шығыны өсуі ықтимал.
ЖОМС жүйесін екі контурға бөлу ұсынылады
Өзгеріс тарифпен ғана шектелмеуі мүмкін.
Қолданыстағы ЖОМС міндеттемелерін екі контурға бөлу мәселесін пысықтау ұсынылып отыр.
Бірінші контур өндірістік жарақат кезінде тікелей төленетін сақтандыру төлемдерін қамтиды. Оған еңбек қабілеттілігінен айырылған кездегі өтемақы, емдеу мен оңалту шығындары және асырауындағы адамдарға төлемдер кіреді.
Екінші контур зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлерді ұзақ мерзімді әлеуметтік қорғауға бағытталуы мүмкін.
Оған зейнетақы алдындағы аннуитеттік төлемдерді енгізу ұсынылады.
Мұндай бөлу қаражаттың қай бөлігі өндірістік жарақат салдарын өтеуге, ал қай бөлігі ұзақ мерзімді әлеуметтік міндеттемелерге жұмсалатынын нақтырақ көрсетуі тиіс.
Әзірге бұл қолданыстағы жүйе емес, пысықтауға ұсынылған модель.
Бұрыннан бар құқықтар сақталуға тиіс
Қызметкерлер үшін ең сезімтал мәселе — жаңа жүйе қолданыстағы төлемдерге қалай әсер етеді.
Ұсынылған тәсіл бойынша реформа қызметкерлердің бұрыннан иеленген құқықтарын сақтай отырып енгізілуге тиіс.
Жүйе өзгергенге дейін жасалған барлық қолданыстағы шарттар мен міндеттемелер толық көлемде орындалады.
Жаңа модельге көшпес бұрын шарттарға түгендеу жүргізіліп, алушылардың әртүрлі санаттары үшін жеке өтпелі тетіктер әзірленеді.
Бұл ұзақ мерзімді сақтандыру немесе аннуитеттік төлем алып жүрген азаматтар үшін ерекше маңызды: жүйенің құрылымы өзгергені олардың бұрын пайда болған құқықтарын автоматты түрде жоймауға тиіс.
Жарақаттану деректеріне бірнеше орган жауап береді
Жаңа модельде жүйеге қатысушылардың жауапкершілігін нақты бөлу көзделген.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі реттеу мен қадағалауға жауап береді.
Орталық актуарий тәуелсіз есептеулерді жүргізіп, тарифтер мен жүйенің қаржылық орнықтылығын бағалайды.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі еңбекті қорғау, өндірістік жарақаттануды есепке алу және тиісті салалық деректер үшін жауапты болады.
Ал сақтандыру ұйымдары шарттар жасап, резервтер қалыптастырып, сақтандыру төлемдерін жүзеге асырады.
Жұмыс беруші үшін реформаның ең нақты салдары сақтандыру төлемінен көрінуі мүмкін: еңбек қауіпсіздігі енді тек есеп беру көрсеткіші емес, кәсіпорын шығынына тікелей ықпал ететін факторға айналмақ.
Бірақ нақты қаржылық әсер тарифтік дәліздер, коэффициенттер және жеңілдіктер мен үстемеақыларды қолдану қағидалары бекітілгеннен кейін ғана белгілі болады.
Бұған дейін біз Қазақстандағы сақтандыру нарығында тәуекелге қарай тариф белгілеу тәсілдерінің қалай өзгеруі мүмкін екенін жазған едік. ЖОМС реформасының негізгі айырмашылығы да осы бағытта: кәсіпорынның нақты жарақаттану деңгейі мен қауіпсіздік шаралары сақтандыру бағасына көбірек әсер етуге тиіс.
