Шетелдік нөмірлі көлік: Қазақстанда сақтандыру қашан жеткіліксіз

Бір ғана полис жеткіліксіз болуы мүмкін. Шетелдік нөмірі бар көлікті Қазақстанда сақтандыруға болады, бірақ міндетті автосақтандыру полисінің болуы көлікті ел аумағында автоматты түрде жүргізуге рұқсат береді деген сөз емес, деп хабарлайды DKNews.kz.

Мұндай көлік иелеріне қойылатын талаптарды Fingramota.kz түсіндірді. Мұнда көліктің нөмірінен гөрі оның мәртебесі, елге қандай негізбен әкелінгені, иесінің тұрақты тұрғылықты жері және рөлде кім отырғаны маңызды.

Шетелдік нөмірдің өзі ештеңені шешпейді

Ең жиі кездесетін қателік — шетелде тіркелген кез келген көлікті халықаралық қозғалыстағы көлік деп санау.

Қолданыстағы «Жол жүрісі туралы» ҚР Заңына сәйкес, ол үшін бірқатар шарт орындалуға тиіс.

Егер Қазақстанда тұруға ықтиярхаты жоқ шетелдік немесе азаматтығы жоқ адам туралы айтсақ, көлік Қазақстаннан тыс жерде тұрақты тұратын немесе жүрген тұлғаға тиесілі болуы, Қазақстанда тіркелмеуі және ел аумағына уақытша әкелінуі керек.

Дәл осы мәртебе көлік иесінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру тәртібіне де әсер етеді.

Қарапайым тілмен айтқанда, шетелдік нөмір — тек белгілердің бірі. Ол Қазақстанда жергілікті тіркеусіз тұрақты түрде жүруге автоматты құқық бермейді.

Шетелдік азамат кемінде бес күнге сақтандыру рәсімдей алады

Егер шетел азаматы Қазақстаннан тыс жерде тұрақты тұрып, елге халықаралық қозғалыс талаптарына сай келетін жеке көлігімен уақытша келсе, міндетті сақтандыруды көліктің Қазақстанда болатын мерзіміне рәсімдей алады.

Көлік құралдары иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы заңда арнайы норма бар: көлік уақытша кірген жағдайда шарт уақытша кірудің бүкіл мерзіміне, бірақ кемінде бес күнтізбелік күнге жасалады.

Яғни жүргізуші Қазақстанға, мысалы, үш аптаға келсе, шекарадан өткені үшін бір жылдық полис сатып алуға міндетті емес. Сақтандыру көліктің елде нақты пайдаланылатын мерзіміне сәйкес келуі керек.

Бірақ тағы бір маңызды жайт бар. Шетелдік сақтандыру полисінің болуы оның Қазақстан аумағында автоматты түрде жарамды екенін білдірмейді. Бұл сақтандырудың халықаралық шарттарға сәйкес елде танылуына байланысты.

Сондықтан полистің қолданылу мерзімін ғана емес, оның қай аумақта жарамды екенін де тексеру керек.

Көлік кейін тіркеуге әкелінсе, уақытша полис рәсімдеуге болады

Тағы бір жағдай — автокөлік шетелден сатып алынып, Қазақстанға кейін мемлекеттік тіркеуге қою үшін әкелінген кезде.

Мұндай жағдайда заң көлікті мемлекеттік тіркеуге қойғанға дейінгі кезеңге міндетті сақтандыру шартын жасауға мүмкіндік береді. Заңда көзделген жағдайларда ең төменгі мерзім де бес күнтізбелік күнді құрайды.

Бұл, мысалы, иесіне сатып алынған көлікті өз жүрісімен жеткізіп, тіркеуге байланысты қажетті рәсімдерден өту үшін қажет.

Алайда уақытша сақтандыру полисін Қазақстанда тіркеусіз шексіз жүрудің амалы ретінде қарастыруға болмайды.

Егер көлік Қазақстанда мемлекеттік тіркеуге қойылуға тиіс болса, сақтандыру бұл міндетті жоймайды.

Шетелде тұрақты тұратын қазақстандықтарға бөлек мүмкіндік берілді

Қазақстаннан тыс жерде тұрақты тұратын ҚР азаматтары үшін қазір арнайы тәртіп қолданылады.

Егер мұндай азамат Қазақстанға өзіне тиесілі, шетелдік тіркеудегі көлігімен келсе, белгілі бір талаптар сақталған жағдайда автомобиль халықаралық қозғалыстағы көлік ретінде танылуы мүмкін.

Ол үшін үш шарт орындалуға тиіс: көлік азаматтың өзіне тиесілі болуы, Қазақстанда тіркелмеуі және ел аумағына уақытша әкелінуі керек.

Бұл норма ҚР Конституциялық Сотының 2024 жылғы 3 желтоқсандағы шешімінен кейін пайда болды. Сот азаматтықтың өзі шетелде тұрақты тұратын адамды өзіне тиесілі көлікті халықаралық қозғалыс режимінде пайдалануға мүмкіндік бермеуге негіз болмауы тиіс деген қорытындыға келген.

Кейін бұл ереже 2025 жылдың соңында заңнамада бекітілді.

Мысалы, Германияда тұрақты тұратын Қазақстан азаматы сол елде тіркелген өз көлігімен Қазақстанға келсе, белгіленген талаптарды сақтаған жағдайда автомобильді елде уақытша пайдалана алады.

Мұндай көліктің халықаралық қозғалыста болу мерзімі мемлекеттік шекараны кесіп өткен сәттен бастап бір жылға дейін созылуы мүмкін. Осы мерзім аяқталған соң заң көлікті Қазақстан аумағынан шығаруды көздейді.

Қазақстанда тұрақты тұрсаңыз, бір полис жеткіліксіз

Қазақстанда тұрақты тұратын көлік иесі үшін жағдай басқаша.

Шетелдік нөмірі бар автокөлікті сатып алып, қазақстандық сақтандыруды рәсімдеп, осыдан кейін оны заңды түрде жүргізуге болады деп есептеу дұрыс емес.

Егер көлік заң бойынша Қазақстанда тіркелуге тиіс болса, оны белгіленген тәртіппен есепке қою қажет.

Мұнда екі түрлі рәсімнің аражігін ажырату керек: сақтандыру үшінші тұлғаларға келтірілген залалдың қаржылық салдарынан қорғайды, ал мемлекеттік тіркеу көліктің құқықтық мәртебесі мен оны пайдалану мүмкіндігін анықтайды.

Сондықтан қолданыстағы міндетті автосақтандыру полисінің болуы көлікті Қазақстанда тіркеусіз заңды түрде жүргізуге болады дегенді білдірмейді.

Қазақстанда болу мерзімі сақтандыру бағасына әсер етеді

Уақытша әкелінген көліктер үшін заң олардың елде болу ұзақтығына байланысты жеке коэффициенттер белгілейді.

Мысалы, 15 күнге дейінгі мерзімге 0,2 коэффициенті, ал 16 күннен бір айға дейін 0,3 коэффициенті қолданылады. Одан кейін коэффициент біртіндеп өсіп, 10 ай және одан көп мерзімге 1-ге дейін жетеді.

Сондықтан полис рәсімдегенде көліктің Қазақстанда нақты қанша уақыт болатынын дұрыс көрсету қажет. Мерзім немесе көлік иесі туралы мәліметтердегі қате құжаттарды тексеру кезінде немесе сақтандыру жағдайы туындағанда мәселе туғызуы мүмкін.

Жолға шығар алдында тексеретін алты нәрсе

Шетелдік нөмірі бар көлікпен Қазақстан жолдарына шықпас бұрын иесі мына жайттарды тексергені жөн:

• көліктің мәртебесі — ол халықаралық қозғалыстағы көлік пе, әлде кейін тіркеуге қою үшін әкелінді ме;
• тіркеу қажеттілігі — автокөлік Қазақстанда есепке қойылуға тиіс пе;
• шетелдік сақтандырудың қолданылуы — оның Қазақстан аумағында жарамды-жарамсыздығы;
• көлік иесі мен жүргізуші туралы деректер — сақтандырушыға меншік иесі және көлікті жүргізетін адамдар туралы дұрыс ақпарат берілуі керек;
• полистің мерзімі — ол көлікті пайдалану негізі мен мерзіміне сәйкес болуы қажет;
• көлік пен оны әкелуге қатысты құжаттар — олар тексеру кезінде немесе сақтандыру жағдайында қажет болуы мүмкін.

Осы талаптарды алдын ала тексеру мынадай жағдайдан сақтайды: сақтандыру рәсімделіп, ақшасы төленгенімен, көлікті тіркеу немесе уақытша әкелу талаптары орындалмай қалуы мүмкін.

Қазақстанда міндетті автосақтандыру жүйесі де өзгеріп келеді. Бұған дейін кейбір жүргізушілер үшін жеке скорингке байланысты сақтандыру құнының 20% шегінде өзгеруі мүмкін екенін жазған едік.