Ата-ана сатушыны өзі таңдайды. Қазақстандағы мектеп форма үлгісі мен түсін белгілей алады, бірақ отбасын нақты бір дүкеннен, ательеден, брендтен немесе өндірушіден киім алуға мәжбүрлей алмайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
2026–2027 оқу жылы қарсаңында Оқу-ағарту министрлігі мектеп формасына қойылатын талаптарды қайта түсіндірді. Мұнда ата-ана үшін шекара анық: мектептің сыртқы келбетке қоятын талабы міндетті, ал «нақты осы сатушыдан сатып алыңыз» деген талап міндетті емес.
Мектеп түсті таңдай алады, бірақ дүкенді емес
Білім беру ұйымы мектеп формасының қандай болатынын анықтауға шынымен қатысады.
Қолданыстағы талаптарға сәйкес, форманың үлгісі, түсі және белдемшенің ұзындығы мектеп, қамқоршылық кеңес, ата-аналар комитеті және мектептің өзін-өзі басқару органы бірлесіп шешетін мәселе. Шешім жалпы мектептік ата-аналар жиналысының хаттамасымен бекітіледі.
Бірақ бұл мектеп әкімшілігі нақты дүкенді көрсетуге құқылы дегенді білдірмейді.
Ата-аналар мектеп формасын қолданыстағы сауда желілерінен сатып алып, өндірушіні өздері таңдайды. Білім басқармаларына да жекелеген мектеп формасын өндірушілерге артықшылық беруге тыйым салынған.
Жаңа оқу жылы қарсаңында Алматы облысының білім басқармасы да мектептерге ата-аналардан киімді белгілі бір брендтен, ательеден, дүкеннен немесе өндірушіден сатып алуды талап етуге болмайтынын еске салды.
«Біздің форма тек осы ательеден» деген талап даулы
Ата-аналар үшін бұл норманың практикалық маңызы бар.
Егер мектеп белгілі бір түс гаммасын, шалбар, белдемше немесе жилет үлгісін бекітсе, отбасы сол талапты сақтауы керек.
Бірақ талапқа сай келетін форма басқа дүкеннен сатып алынса немесе басқа өндіруші тіксе, мектеп ата-ананы нақты сатушыға байлай алмайды.
Нормативтік талапта тікелей: мектеп формасын сатып алу кезінде ата-аналар оның өндірушісін таңдауда дербес деп көрсетілген.
Мұндай даулар Қазақстанда бұған дейін де болған. Монополияға қарсы орган жекеменшік мектептердің бірінде форманың кей элементтерін нақты жеткізушіден алуды талап етуге қатысты өтінішті қараған. Сол кезде мектеп әрекетінен заңсыз таңу белгілері анықталған.
Ескі форма талапқа сай болса, киюге болады
Тағы бір жиі кездесетін сұрақ: жаңа оқу жылы басталды екен деп, міндетті түрде жаңа комплект алу керек пе?
Жалпы ереже бойынша мектеп киімін жыл сайын толық жаңарту талап етілмейді.
Егер баланың былтырғы формасы мектеп бекіткен талаптарға сәйкес келсе және өлшемі келсе, жаңа оқу жылының басталуы өздігінен жаңа киім алуға міндеттемейді.
Оқу-ағарту министрлігі бұған дейін талаптар өзгермесе, оқушылар бұрын сатып алынған форманы киюді жалғастыра алатынын бөлек түсіндірген.
Ал форманың өзін өзгерту сатушының немесе сынып жетекшісінің жеке шешімімен емес, мектептің тиісті кеңестерімен келісу арқылы жасалуы керек.
Үш түстен артық емес және тым ашық болмауы керек
Сонымен бірге оқушы киімді толық еркін таңдай алмайды.
Қолданыстағы талаптар бойынша мектеп формасы білім берудің зайырлы сипатына сәйкес келіп, классикалық стильде және бірыңғай түс гаммасында болуы тиіс.
Үш түстен артық үйлестіруге болмайды, ал реңктері тыныш, тым ашық әрі көзге ұратын болмауы керек.
Форма күнделікті, салтанатты және спорттық болып бөлінеді.
Ұл балаларға арналған тізімге, атап айтқанда, пиджак, жилет, шалбар, жейде, трикотаж кофта немесе кардиган, поло немесе тенниска кіреді. Қыста трикотаж жилет пен водолазка киюге болады.
Қыз балалар үшін пиджак, жилет, белдемше, шалбар, классикалық блузка, кардиган, поло немесе тенниска қарастырылған. Қыста сарафан мен водолазка да рұқсат етіледі.
Қыз балаларға шалбар киюге рұқсат
Бұл тармақ та кейде дау туғызады.
Ресми талаптарда қыз балаларға арналған мектеп формасының құрамына шалбар тікелей енгізілген.
Ұлдарға да, қыздарға да шалбар еркін пішімді болып, ұзындығы тобықты жауып тұруы керек.
Сондықтан мектеп оқушы қызы міндетті түрде тек белдемшемен жүруі тиіс деген жалпыұлттық талап жоқ.
Нақты үлгіні мектеп өз тәртібімен белгілейді, бірақ ол Оқу-ағарту министрлігінің талаптарына қайшы келмеуі керек.
Ыстық пен суық та ескерілуі тиіс
Мектеп формасы ауа райынан бөлек қарастырылмайды.
Талап белгілеу кезінде климаттық жағдай, сабақ өтетін орын және мектеп ішіндегі температура ескерілуі тиіс.
Яғни киімді маусымға қарай бейімдеуге болады.
Сонымен бірге мектеп формасында балаға жарақат келтіруі мүмкін фурнитурасы бар киім мен аксессуарлар болмауы керек.
Матаны таңдағанда ведомство оның тозуға төзімділігіне және қасиеттеріне, соның ішінде мақта және жартылай жүн маталарға назар аударуды ұсынады.
Форманы бекітуге ата-аналар да қатысады
Оқушының сыртқы келбеті ата-аналардың қатысуынсыз шешілмеуі керек.
Ата-аналар мен заңды өкілдер, қамқоршылық кеңес, ата-аналар комитеті және мектептің өзін-өзі басқару органы формаға қатысты мәселелерді талқылауға қатысып, ұсыныстар бере алады.
Форма үлгісі және басқа параметрлер жалпы мектептік ата-аналар жиналысының хаттамасымен бекітіледі, ал өзгерістер кеңеспен келісілуі тиіс.
Мектеп басшысы форманы оқу жылының 25 мамырына дейін бекітуге тиіс, ал ата-аналар талаптармен бала мектепке қабылданғанда және жалпы ата-аналар жиналысында таныстырылуы керек.
Сондықтан 1 қыркүйекке санаулы күн қалғанда отбасыға аяқ астынан мүлде жаңа міндетті комплект туралы айтылса, ең кемі бір сұрақ қоюға негіз бар: бұл талап қашан және қандай шешіммен бекітілді?
Бірақ мектеп формасынан толық бас тартуға болмайды
Нақты сатушыны таңуға тыйым салынуы мектеп формасы ерікті болды дегенді білдірмейді.
«Білім туралы» заң ата-аналарды міндетті мектеп формасына қойылатын талаптарды сақтауға міндеттейді, ал оқушылар білім беру ұйымындағы белгіленген тәртіпті орындауы тиіс.
Яғни бөлу анық:
Мектеп бекітілген формаға сәйкестікті талап ете алады. Ата-ана сол форманы қайдан сатып алатынын өзі шешеді.
Кейде дәл осы екінші бөлік ата-аналар чатында жоғалып кетеді: ұсынылған дүкен бір сәтте «міндетті дүкенге» айналып шыға келеді.
Смартфонды мектепке әкелуге болады, бірақ сабақта қолдануға болмайды
1 қыркүйекке дайындалғанда тек киімді тексеріп қою жеткіліксіз.
Білім беру ұйымдарында қолданылуы шектелген заттар тізімінде смартфондар, планшеттер және басқа мобильді құрылғылар да бар.
Мұнда әңгіме смартфонды мектепке мүлде алып келуге тыйым салу туралы емес, оны оқу сабағы кезінде пайдалануды шектеу туралы болып отыр. Ерекше білім беру қажеттілігі бар балалар үшін бөлек ерекшелік қарастырылған. Толық тізім «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде жарияланған.
Сол құжатта білім беру ұйымының аумағына алып кіруге тыйым салынған заттар да көрсетілген: қару және оның имитациялары, бірқатар кесетін және шаншитын заттар, пиротехника, газ баллоншалары, вейптер және тізімде көрсетілген өзге де заттар мен заттектер.
1 қыркүйекке дейін үш нәрсені тексеру жеткілікті
Ата-ана мектеп талабын нақты сатушының талабынан ажыратуы керек.
Біріншісі — мектеп бекіткен форма үлгісі мен түсін білу.
Екіншісі — бұл талаптардың қашан және қандай шешіммен қабылданғанын тексеру.
Үшіншісі — киім сол параметрлерге сәйкес келсе, дүкенді, өндірушіні немесе ательені өзіңіз таңдау.
Оқу-ағарту министрлігінің формулировкасы анық: ата-аналар мектеп формасын кез келген сауда желісінен сатып алып, өндірушіні өздері таңдай алады.
Бұған дейін біз 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап Қазақстан мектептерінде тағы не өзгеретінін жазған едік — бастауыш сыныптардағы бағалау жүйесінен бастап оқу бағдарламасындағы өзгерістерге дейін.
