Қазақстанда брокерлер мәмілені қалай орындағанын түсіндіруге міндеттелмек
Брокер өз таңдауын негіздеуі тиіс. Қазақстанда клиент үшін мәміленің ең тиімді нәтижесіне қол жеткізуді көздейтін жаңа талаптар енгізу жоспарланып отыр. Бұл ретте ең төмен баға әрдайым ең тиімді нұсқа болып саналмайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Өзгерістер Мемлекет басшысының тапсырмасымен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Ұлттық Банкпен, нарық қатысушыларымен және сарапшылар қауымдастығымен бірлесіп әзірлеген 2026–2030 жылдарға арналған капитал нарығын дамыту бағдарламасының жобасында қарастырылған.
Ең төмен баға жалғыз өлшем болмайды
Реформаның негізгі бағыттарының бірі — клиент тапсырмасын үздік орындау қағидатын енгізу.
Қолданыстағы заңнама брокерді клиенттің мүддесіне сай әрекет етуге міндеттейді. Алайда мәмілені қай жерде және қандай шартпен орындау керектігін таңдауға қатысты бірыңғай әрі егжей-тегжейлі талаптар толық бекітілмеген.
Жаңа тәсіл бойынша брокер тек бағамен шектелмеуі тиіс.
Ол бағалы қағаздың құнын, қосымша шығындарды, қолжетімді көлемді, тапсырманың орындалу мерзімі мен ықтималдығын, сондай-ақ есеп айырысудың сенімділігін ескереді.
Бұл жерде маңызды бір ерекшелік бар: ең арзан баға клиент үшін әрдайым ең тиімді нәтиже бермеуі мүмкін.
Мысалы, төмен бағада қажетті көлем болмаса немесе тапсырманы толық орындау мүмкін болмаса, брокер жалпы нәтиже жағынан тиімдірек басқа нұсқаны таңдай алады.
Брокер биржа мен биржадан тыс нарықты салыстырады
Мәміле жасалатын алаңды таңдау да жеке бағаланады.
Егер қаржы құралы биржада да, биржадан тыс нарықта да қолжетімді болса, брокер екі алаңдағы шарттарды салыстыруы тиіс.
Кәсіби қатысушылар үздік орындау саясатын әзірлеп, жариялайды. Онда қандай сауда алаңдары пайдаланылатыны, олар қандай критерийлер бойынша таңдалатыны, клиент тапсырмалары қалай бағытталатыны және орындалу сапасы қалай бағаланатыны көрсетіледі.
Бұл саясат нарықтағы жағдайға қарай мерзімді түрде қайта қаралып отырады.
Нәтижесінде инвестор брокердің нақты бір алаңды не себепті таңдағанын және қандай өлшемдерді басшылыққа алғанын түсіне алады.
Әр шешім құжатпен расталуы керек
Брокер қабылдаған шешімдер құжатталмақ.
Клиент немесе Агенттік сұратқан жағдайда кәсіби қатысушы мәмілені белгіленген саясатқа сәйкес орындағанын дәлелдеуі тиіс.
Бұл талап брокердің «клиент мүддесінде әрекет ету» міндетін іс жүзінде тексеруге мүмкіндік береді.
Бақылау кәсіби қатысушылар, сауда-саттық ұйымдастырушылары және Агенттік арасында бөлінеді.
Кәсіби қатысушылар өз саясатын орындауға, сауда ұйымдастырушылары операциялардың ашықтығы мен мониторингіне, ал Агенттік талаптарды белгілеу мен қадағалау бағасына жауап береді.
Ішкі процестер мен ақпараттық жүйелерді жаңа талаптарға бейімдеу үшін өтпелі кезең қарастырылмақ.
Биржадан тыс мәмілелер туралы деректер ашық болады
Бағдарламада биржадан тыс нарықтың ашықтығын арттыру да көзделген.
Мұндай мәмілелердің негізгі параметрлері орталықтандырылған есептілік жүйесі арқылы жарияланады.
Оның ішінде:
- мәміле бағасы;
- көлемі;
- орындалған уақыты;
- мәміле жасалған орын көрсетіледі.
Өтімді қаржы құралдары бойынша ақпарат операциядан кейін қысқа мерзім ішінде ашылады.
Ал ірі және блоктық мәмілелерге қатысты ақпаратты кейінірек жариялау мүмкіндігі беріледі. Бұл үлкен позицияны өз мойнына алған қатысушы үшін қосымша тәуекел туғызбау мақсатында қарастырылып отыр.
Биржалық және биржадан тыс деректер бір жүйеге жиналады
Биржада және биржадан тыс нарықта жасалған операциялар туралы ақпаратты бірыңғай сауда деректерін жинау, өңдеу және жариялау жүйесіне біріктіру жоспарланған.
Бұл нарық қатысушыларына нақты бір қаржы құралы бойынша баға мен сауда көлемінің толық көрінісін көруге мүмкіндік береді.
Яғни инвестор мәміленің қай жерде жасалғанына қарамастан, нарықтағы жағдайды салыстыра алады.
Бұл брокерлердің қызмет сапасын да анағұрлым объективті бағалауға жағдай жасайды.
Инвестор брокерден түсініктеме сұрай алады
Реформа нәтижесінде клиент тапсырмаларын орындаудың бірыңғай және тексерілетін стандарты қалыптасуы тиіс.
Инвестор брокердің мәміле шарттары мен орнын қандай критерийлер бойынша таңдағанын көре алады.
Қажет болған жағдайда ол қабылданған шешімнің негіздемесін сұратуға құқылы болады.
Бұл жағдайда тек бағалы қағаздың бағасы емес, мәміленің толық нәтижесі есепке алынады: шығындар, қолжетімді көлем, орындалу ықтималдығы, мерзімі және таңдалған сауда алаңы.
Биржалық және биржадан тыс операциялар туралы ақпаратты бір жүйеге біріктіру нарықтағы баға қалыптасуын ашық етеді, брокерлік қызметтердің сапасын салыстыруға мүмкіндік береді және клиенттердің мүддесі қалай сақталып жатқанын бақылауды күшейтеді.
