Айыппұл 86 500 теңгеге дейін жетуі мүмкін. Бірақ мәселе баланың телефонды мектепке алып келуінде емес, оны сабақ кезінде белгіленген талаптарға қарамастан пайдалануында, деп хабарлайды DKNews.kz.
Тақырып 2026–2027 оқу жылы басталғаннан кейін қайта өзекті болды. Оқу-ағарту министрлігі сабақ кезінде смартфон пайдалануға қойылған шектеу күшінде екенін растады. «Білім туралы» заң ата-аналарға балалардың ұялы байланыс құрылғыларын пайдалануын бақылау міндетін жүктейді, ал бұл міндеттер тиісінше орындалмаса, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 409-бабы бойынша жауапкершілік қарастырылған.
Телефонды мектепке әкелуге болады, сабақта пайдалануға болмайды
Қазақстан мектептерінде смартфонға толық тыйым салынбаған.
Бала мектепке телефонмен келе алады. Шектеу тек оқу сабағы кезінде мобильді құрылғыны пайдалануға қатысты.
Қолданыстағы заңнамада білім алушыларға оқу процесі кезінде ұялы байланыс абоненттік құрылғысын пайдалануға болмайтыны бекітілген. Ерекшелік — құрылғы оқу жоспарына сәйкес білім беру мақсатында қажет болған жағдайлар.
Қарапайым тілмен айтқанда, сабақ кезінде өз бетімен әлеуметтік желі қарау, хат жазысу, видео көру немесе ойын ойнауға болмайды.
Сонымен қатар смартфон мұғалімнің тапсырмасы бойынша тікелей оқу үшін пайдаланылуы мүмкін. Оқу-ағарту министрлігі төтенше жағдайларда да құрылғыны қолдануға мүмкіндік бар екенін түсіндірген.
Ата-аналар үшін тағы бір маңызды норма бар: заң оларға баланың ұялы байланыс құрылғыларын пайдалануын бақылау міндетін тікелей жүктейді. Бұл талап «Білім туралы» заңның 49-бабында көрсетілген.
Алғашқы айыппұл — 21 625 теңге
Ең көп талқыланып жатқан сұрақ — оқушы сабақ кезінде телефон қолданса не болады?
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 409-бабында ата-аналардың білім беру саласындағы міндеттерін орындамауы немесе тиісінше орындамауы үшін ескерту немесе 5 АЕК мөлшерінде айыппұл қарастырылған.
2026 жылы бір АЕК 4325 теңге. Демек 5 АЕК — 21 625 теңге.
Оқу-ағарту министрлігінің түсіндіруінше, бастапқы кезеңде ата-анаға ресми ескерту жасалуы мүмкін. Егер іс әкімшілік жауапкершілікке дейін жетсе, айыппұл 5 АЕК болуы ықтимал.
Бірақ қайталанған жағдайда сома едәуір өседі.
Бір жыл ішінде құқық бұзушылық қайталанса, ӘҚБтК-нің 409-бабы жеке тұлғаларға 20 АЕК көлеміндегі айыппұлды қарастырады. 2026 жылғы АЕК-пен есептегенде бұл 86 500 теңге.
Сондықтан «баланың телефоны үшін бірден 86,5 мың теңге айыппұл салады» деген тұжырым дұрыс емес. Мұндай сома қайталанған құқық бұзушылық кезінде туындауы мүмкін және оған дейін әкімшілік рәсім жүргізіледі.
Барлық мектеп телефондарды жинауға міндетті емес
Оқу жылы басталғаннан кейін ата-аналар арасында тағы бір сұрақ пайда болды: балалар таңертең телефондарын мұғалімге тапсыруы немесе арнайы шкафқа салуы керек пе?
Барлық мектеп үшін бірдей міндетті талап жоқ.
Оқу-ағарту министрлігінің түсіндіруінде смартфондарды сақтауға арналған арнайы шкафтар немесе сейфтер орнату барлық мектеп үшін міндетті емес екені айтылған.
Телефонды сақтау тәртібін әр мектеп өз ішкі ережесімен белгілей алады.
Бір мектепте оқушыға телефонды өшіріп, сөмкесінде ұстау ұсынылуы мүмкін. Басқа жерде арнайы ұяшықтар немесе өзге сақтау тәртібі қолданылуы ықтимал.
Бірақ негізгі талап бәріне ортақ: сабақ кезінде оқу қажеттілігі болмаса, смартфон пайдалануға болмайды.
Бұл толық тыйымнан маңызды айырмашылық. Мемлекет баланың телефонды үйде қалдыруын міндеттемейді.
Баланың қолындағы телефон автоматты түрде айыппұл деген сөз емес
Тағы бір маңызды деталь бар. Ол көбіне қатты тақырыптардың тасасында қалып қояды.
Мұғалім оқушының қолынан смартфон көрді екен деп, ата-анаға сол сәтте автоматты түрде айыппұл салынбайды.
Оқу-ағарту министрлігі әкімшілік жауапкершілік тетігін түсіндіру кезінде ӘҚБтК-нің 802-бабына сілтеме жасаған. Әкімшілік іс жүргізуге мемлекеттік органдардың, жергілікті атқарушы органдардың, жеке немесе заңды тұлғалардың өтініштері және құқық бұзушылық белгілері бар материалдар негіз болуы мүмкін.
Яғни мұғалімнің ескертуі мен нақты әкімшілік айыппұлдың арасында белгілі бір рәсім бар.
Бұл талапты елемеуге болады деген сөз емес. Бірақ «мұғалім телефонды көрді — ата-анаға бірден 21 625 теңге айыппұл жазды» деген түсінік заңдағы тәртіпке сәйкес келмейді.
Мектепте «смартфон үшін арнайы тариф» жоқ. Жауапкершілік ата-аналардың заңмен бекітілген міндеттерін тиісінше орындамауы аясында туындайды.
Неліктен жауапкершілік ата-анаға жүктелген
Шектеудің мақсаты тек сабақтағы тәртіппен байланысты емес.
Оқу-ағарту министрлігі бұл талапты оқушының назарын бөлетін факторларды азайту, сабаққа зейінін арттыру, тікелей қарым-қатынасты қолдау және гаджеттерді шамадан тыс пайдаланудың кері әсерін төмендету қажеттілігімен түсіндіреді. Сонымен қатар цифрлық қауіпсіздік пен кибербуллингтің алдын алу мәселесі де аталады.
Сондықтан «Білім туралы» заңдағы ата-ананың міндеттері бір ғана сабақпен шектелмейді.
Ата-ана баланың ұялы байланыс құрылғыларын пайдалануын ғана емес, оның денсаулығы мен дамуына зиян келтіруі мүмкін ақпараттары бар интернет-ресурстарға кіруін де бақылауға тиіс.
Сабақ кезінде смартфон пайдалануға қойылған шектеу 2026 жылғы қыркүйекте алғаш енгізілген жоқ. Тиісті нормалар бұған дейін заңнамада бекітілген, ал жаңа оқу жылы бұл мәселені мектеп оқушылары бар отбасылар үшін қайтадан өзекті етті.
Ата-аналар нені білуі керек
Негізгі ереже қатты тақырыптарда айтылғаннан әлдеқайда қарапайым.
Бала смартфонды мектепке алып келе алады, бірақ сабақ кезінде оны оқу қажеттілігі болмаса пайдалануға болмайды. Әр мектепте телефондарға арналған сейф болуы міндетті емес, ал құрылғыны сақтау тәртібін білім беру ұйымы өзі белгілейді.
Ата-аналар білім беру саласындағы міндеттерін тиісінше орындамаған жағдайда заң ескерту немесе 5 АЕК — 21 625 теңге айыппұлды, ал бір жыл ішінде қайталанған құқық бұзушылық үшін 20 АЕК — 86 500 теңгеге дейінгі айыппұлды қарастырады.
86 500 теңге деген сома назарды бірден аударады. Бірақ ата-аналар үшін практикалық тұрғыдан одан да маңызды нәрсе бар: шектеу баланың мектеп сөмкесіндегі телефонға емес, оны сабақ кезінде пайдалануға қатысты.
Бұған дейін біз 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап Қазақстан мектептерінде тағы қандай өзгерістер енгізілгенін егжей-тегжейлі жазған едік.
