Қазақстандықтарға ақпараттық хаттар жіберіле бастады. Мемлекеттік кірістер органдары 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы банк операцияларын талдап, кәсіпкерлік қызметтен кіріс алу белгілері байқалған жеке тұлғаларды хабардар етті.
Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті мұндай хаттың келуі азаматтың жауапкершілікке тартылғанын білдірмейтінін түсіндірді. Бұл — ақпараттық-түсіндіру шарасы. Оның мақсаты азаматқа өз қызметін салық заңнамасының талаптарына сәйкестендіруге мүмкіндік беру, деп хабарлайды DKNews.kz.
100 аударымның өзі жеткіліксіз
Мобильді аударымдар бойынша ең көп жаңсақ түсінік дәл осы жерде туындайды. Салық органдары кез келген 100 аударымды автоматты түрде кәсіпкерлік кіріс деп есептемейді.
Банктік операциялар белгіленген өлшемшартқа сәйкес келуі үшін үш талап бір мезгілде орындалуы керек.
Біріншіден, қатарынан үш күнтізбелік айдың әрқайсысында жеке банктік шотқа 100 және одан да көп әртүрлі тұлғадан ақша түсуі қажет.
Екіншіден, бұл шот кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға арналмаған жеке шот болуы тиіс.
Үшіншіден, осы үш айдағы түсімдердің жалпы сомасы 12 ең төменгі жалақыдан асуы керек. 2026 жылы ең төменгі жалақы 85 мың теңге болғандықтан, бұл шек 1 020 000 теңгені құрайды. Өлшемшарттар Қаржы министрінің 2025 жылғы 12 қарашадағы №698 бұйрығымен бекітілген.
Мысалы, үш айда адамға жалпы 300 түрлі адам ақша аударды делік. Бірақ бірінші айда 90 адамнан, екінші айда 105 адамнан, үшінші айда 105 адамнан ақша түсті. Мұндай жағдайда «әр айда кемінде 100 адам» талабы орындалмайды.
Сол сияқты үш ай бойы қажетті мөлшерде адамнан ақша түскенімен, жалпы сома 1,02 млн теңгеден аспаса, тек аударым санының өзі бұл өлшемшартқа жеткіліксіз.
Сондықтан «100 аударым алсаң, бірден салық тексеруіне түсесің» деген түсінік дұрыс емес.
МКК бірінші тоқсан бойынша хаттарды жіберіп қойды
Жаңа тәртіп енді теория жүзіндегі норма емес.
МКК 2026 жылдың I тоқсанындағы банктік операциялары бойынша кәсіпкерлік қызметтен кіріс алу белгілері анықталған жеке тұлғаларға ақпараттық хаттар жіберілгенін ресми хабарлады.
Екінші деңгейдегі банктер мәліметтерді мемлекеттік кірістер органдарына тоқсан сайын, есепті кезеңнен кейінгі айдың 15-інен кешіктірмей береді.
Бұл ретте Қаржы министрлігінің түсіндіруіне сәйкес, банктер салық органдарына алушының ЖСН-ын және тиісті кезеңде түскен ақшаның жиынтық сомасын ұсынады. Мәліметтер жоғарыдағы өлшемшарттардың барлығы қатар орындалған кезде ғана беріледі.
Ақпараттық хат алған адамға бірден салық есептелмейді және айыппұл салынбайды.
Ресми рәсім екі кезеңнен тұрады. Алдымен салық төлеушіге кіріс алу белгілері туралы ақпарат беріледі. Бұл алғашқы хабардар ету жауап беруді талап етпейді. Одан кейін негіз болған жағдайда камералдық бақылау жүргізілуі мүмкін.
Туыстың ақшасына, тойдағы сыйлыққа салық салынбайды
Көпшілікті алаңдататын басты сұрақтардың бірі — отбасы мүшелерінің, достардың немесе таныстардың аударымдары.
МКК-ның ресми түсіндіруіне сәйкес, туыстар арасындағы жеке аударымдар салық салынатын кіріске жатпайды.
Туған күнге немесе тойға аударылған ақша да сыйға тарту ретінде жеке сипаттағы аударым болып есептеледі және өздігінен салық салынатын кіріс болмайды.
Мектеп немесе балабақшадағы ортақ шығындарға ата-аналардың бір адамға ақша жинауы да кіріс ретінде танылмайды. МКК мұндай сомаларды бірлескен шығындар үшін ортақтасып жиналған қаражат деп түсіндіреді.
Мұнда шешуші нәрсе — ақшаның мобильді аударыммен келгені емес, оның қандай мақсатпен түскені.
Егер адам тауар сатып, жұмыс орындап немесе қызмет көрсетіп, клиенттерден төлемді жүйелі түрде жеке картасына қабылдаса, мұндай түсім кәсіпкерлік қызметтен алынған кіріс ретінде қарастырылуы мүмкін.
МКК кәсіпкерлікті тауарларды өткізу, жұмыстарды орындау немесе қызмет көрсету арқылы таза кіріс алуға бағытталған дербес қызмет ретінде түсіндіреді. Сондықтан бақылаудың негізгі нысанасы — туыстардың көмегі емес, жеке шотты бизнес төлемдерін тұрақты қабылдау үшін пайдалану.
Жеке карта бірден бұғатталмайды
Тағы бір кең тараған қорқыныш — 100 және одан көп адамнан ақша түскеннен кейін банк шоты автоматты түрде бұғатталады деген пікір.
Қаржы министрлігі мұны ресми түрде жоққа шығарады.
Белгіленген өлшемшартқа сәйкес келудің өзі банктік шот бойынша шығыс операцияларын тоқтатуға дербес негіз болып табылмайды.
Алдымен адамға ақпарат беріледі. Кейін негіз болған жағдайда камералдық бақылау жүргізіледі.
Егер камералдық бақылау барысында сәйкессіздіктер анықталса, салық төлеушіге Салық кодексінің 137-бабына сәйкес ресми хабарлама жіберіледі.
Оны орындауға хабарлама табыс етілген күннен кейінгі күннен бастап 30 жұмыс күні беріледі.
Егер адам анықталған сәйкессіздікпен келіссе, тиісті салық есептілігін тапсырады. Келіспесе, себептерін түсіндіріп, қажет болған жағдайда растайтын құжаттарды ұсына алады.
Шот бойынша шығыс операцияларын тоқтату тек камералдық бақылау нәтижесінде жіберілген ресми хабарлама орындалмаған жағдайда және Салық кодексінде белгіленген тәртіппен қолданылуы мүмкін.
Демек «100 адам ақша аударды — карта автоматты түрде бұғатталды» деген түсінік ресми тәртіпке сәйкес келмейді.
Ақпараттық хат келсе, не істеу керек?
Мұнда ақпараттық хат пен камералдық бақылау нәтижесіндегі ресми хабарламаны шатастырмау керек.
Алғашқы ақпараттық хат жауап беруді міндеттемейді. Ол азаматты банктік операцияларында кәсіпкерлік кіріс белгілері байқалғаны жөнінде хабардар ету үшін жіберіледі.
Егер адам шын мәнінде кәсіпкерлік қызметпен айналысып, тауар немесе қызмет үшін төлемді жеке шотына қабылдаған болса, МКК табысты заңдастыруды ұсынады.
Ол үшін қажет болған жағдайда жеке кәсіпкер ретінде тіркеліп, алынған кірісті тиісті салық есептілігінде көрсетіп, салық міндеттемелерін орындау қажет.
Жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеген жеке тұлғалар 2026 жылғы тиісті кәсіпкерлік кірістерін кірістер мен мүлік туралы 270.00-нысандағы декларацияда көрсетуге тиіс.
Оны 2027 жылғы 1 қаңтардан 15 қыркүйекке дейін тапсыру қажет. Жеке табыс салығын төлеу мерзімі — 2027 жылғы 25 қыркүйекке дейін.
Жалпыға бірдей белгіленген салық салу режиміндегі жеке кәсіпкерлер 2026 жылғы кірістерін 220.00-нысанда көрсетеді. Декларация 2027 жылғы 31 наурызға дейін, ал салық 10 сәуірге дейін төленуі керек.
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын кәсіпкерлер үшін 2026 жылдың бірінші жартыжылдығына арналған 910.00-нысанды тапсыру мерзімі 15 тамызда, салық төлеу мерзімі 25 тамызда аяқталды.
Ал егер түскен ақша кәсіпкерлік қызметке қатысы жоқ жеке аударымдар болса немесе хаттың мазмұны түсініксіз болса, МКК 1414 байланыс орталығына немесе мемлекеттік кірістер органдарына жүгінуге кеңес береді.
Ресми хабарлама келсе, 30 жұмыс күнін өткізіп алмау керек
Камералдық бақылаудан кейін келетін құжаттың мәртебесі басқа.
Салық төлеушіге ресми хабарлама жіберілсе, оны орындау қажет. Бұл жағдайда 30 жұмыс күні ішінде екі жолдың бірі таңдалады.
Сәйкессіздікпен келіссе — тиісті салық есептілігі ұсынылады.
Келіспесе — сәйкессіздіктің себептері көрсетілген түсіндірме және қажет болған жағдайда растайтын құжаттар тапсырылады.
Мұны жасау үшін салық органына міндетті түрде барудың қажеті жоқ. МКК түсіндіруінше, жауапты салық төлеушінің жеке кабинеті арқылы электронды түрде беруге болады. Ол ЭЦҚ-мен расталады және заңды күші бар.
Сондықтан азамат үшін ең маңыздысы — келген құжаттың қандай екенін ажырату: алғашқы ақпараттық хабардар ету ме, әлде камералдық бақылау нәтижесіндегі орындауға міндетті ресми хабарлама ма.
Есте сақтайтын екі сан: 100 адам және 1,02 млн теңге
2026 жылғы мобильді аударымдарды бақылау тәртібін бір ғана «100 аударым» деген санмен түсіндіру дұрыс емес.
Негізгі өлшем мынадай: кәсіпкерлік қызметке арналмаған жеке банктік шотқа қатарынан үш айдың әрқайсысында 100 және одан да көп әртүрлі тұлғадан ақша түсуі және сол кезеңдегі түсімдердің жиынтық сомасы 1 020 000 теңгеден асуы керек.
Бұл талаптарға сәйкес келу адамның автоматты түрде салық бұзушысы болғанын білдірмейді.
Туыстардың аударымдары, туған күн мен тойдағы ақшалай сыйлықтар, мектеп пен балабақшадағы ортақ жинақтар өздігінен салық салынатын кіріс болып саналмайды.
Ал жеке карта арқылы клиенттерден тауар немесе қызмет үшін тұрақты түрде төлем қабылданса, жағдай басқа. 2026 жылы бұл бағыттағы бақылау іс жүзінде жұмыс істеп тұр: банктер бірінші тоқсан бойынша мәлімет берді, ал МКК кәсіпкерлік кіріс белгілері анықталған азаматтарға ақпараттық хаттар жіберді.
Бұған дейін біз 2026 жылдан бастап мобильді аударымдарды бақылауда не өзгеретінін егжей-тегжейлі түсіндірген едік.
