Қазақстанда инфрақұрылымға инвестиция салуды кейінге қалдыру экономикалық және әлеуметтік игіліктерге қол жеткізу мерзімін де ұзартады. EU Reporter Ұлттық қор қаражатын пайдалану туралы мақаласында жинақты жұмсаудың құнымен бірге, қажетті нысандар салынбағандықтан туындайтын шығындарды да ескеру керектігін жазады.
Халық үшін бұл — электр қуатының тұрақты берілуі, мектеп пен медициналық көмектің қолжетімділігі. Кәсіпкерлер үшін — тауар тасымалдау, өндірісті инженерлік желілерге қосу және жұмысын кеңейту мүмкіндігі.
Қаражатты қорда сақтау мен оны ел ішіндегі жобаларға жұмсаудың нәтижесі әртүрлі. Қордағы ақша қаржылық резерв қызметін атқарады. Ал инфрақұрылымға салынған инвестиция жол, энергетикалық нысан немесе коммуналдық желі түрінде қайтарым бере алады. Құрылыс кейінге қалғанымен, сол нысандарға деген қажеттілік жойылмайды.
EU Reporter мұны уақыттың құндылығы арқылы түсіндіреді: қажетті нысан он жылдан кейін емес, бүгін іске қосылса, ел оның игілігін қосымша он жыл көреді. Бұл — нақты бір жобаның табыстылығына жасалған есеп емес, инвестицияны дер кезінде салудың мәнін көрсететін мысал.
Осы аралықта тозған желілер мен қуат тапшылығы халық пен бизнеске кедергі келтіруін жалғастырады. Сондықтан инфрақұрылымға жұмсалатын қаржыны бағалағанда оның көлемімен қатар, тұрғындар мен кәсіпорындардың нәтижесін қашан көретіні де ескерілуі керек.
Мұндай жобалардың әлеуметтік және экономикалық әсері өзара тығыз байланысты. Білім мен медициналық көмектің қолжетімділігі мамандардың даярлығы мен еңбекке қабілетті халықтың денсаулығына ықпал етеді. Ал сенімді көлік және коммуналдық жүйелер тұрғындардың күнделікті қажетіне қызмет етіп, жеке инвестицияға да жағдай жасайды.
Ұлттық қор бұған дейін де дағдарыс кезінде экономиканы қолдауға пайдаланылған. Жаһандық қаржы дағдарысына қарсы қабылданған тұрақтандыру жоспарына қордан 10 миллиард доллар бағытталды.
Ұлттық банктің экономикалық шолуына сәйкес, оның 4 миллиард доллары қаржы секторын тұрақтандыруға, 3 миллиарды тұрғын үй секторына бөлінді. Шағын және орта бизнесті қолдауға, агроөнеркәсіп кешенін дамытуға, сондай-ақ инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларға бір миллиард доллардан бағытталды.
EU Reporter 2015–2017 жылдары қордан тағы 9 миллиард доллар пайдаланылғанын келтіреді. Басылым 2020–2021 жылдардағы пандемия кезінде де Ұлттық қор трансферттері экономика мен азаматтарды қолдауға көмектескенін еске салады. Автордың бағалауынша, жинақталған резерв мемлекетке ағымдағы бюджет түсімдерімен шектелмей әрекет етуге мүмкіндік берген.
Инфрақұрылымға салынған қаражаттың нақты нәтижесі нысан пайдалануға берілгенде көрінеді: жолмен жүк тасымалданады, энергетикалық нысан тұтынушыларды қуатпен қамтиды, мектеп оқушыларды қабылдайды. Оған дейін күтілетін игіліктің мерзімі де кейінге шегеріледі.
Мемлекеттік қаржыландырудың желілерді және басқа да нысандарды жаңартудағы рөлі туралы Қазақстандағы инвестиция өсімінің көздеріне арналған материалымызда толығырақ жазылған.
