Инфрақұрылымға $6 млрд-қа дейін қаржы тартылмақ.
Қазақстан Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкімен жаңа әріптестік моделіне көшіп, алғашқы бес жылда көлік, энергетика, денсаулық сақтау және «жасыл» жобаларға жеңілдікті шарттармен ұзақмерзімді қаржы алуды жоспарлап отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
23 қыркүйекте Құрылтай депутаттары Үкімет ұсынған Қазақстан мен Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі (АИИБ) арасындағы әріптестік туралы негіздемелік келісімді ратификациялау жөніндегі заң жобасын бірден екі оқылымда қарап, мақұлдады.
$6 млрд қай салаларға бағытталады
Үкіметтің мәліметінше, негіздемелік келісім елге алғашқы бес жыл ішінде $6 млрд-қа дейін «ұзақ мерзімді ақша» тартуға мүмкіндік береді.
Негізгі бағыттар:
- көлік инфрақұрылымы;
- энергетика;
- денсаулық сақтау;
- «жасыл» қаржыландыру.
Қаржы жеңілдікті шарттармен ұсынылады. Үкімет мұндай механизм қаржыландыру құралдарын кеңейтіп, басым жобалар бойынша бюджетке түсетін жүктемені азайтуға мүмкіндік береді деп есептейді.
АИИБ-тің өз мәліметі бойынша, $6 млрд көлеміндегі көпжылдық инвестициялық бағдарлама 2025–2029 жылдарға есептелген. Ол көлік байланысын, жасыл энергетикаға көшуді, денсаулық сақтау инфрақұрылымын және климаттық тұрақтылықты қамтиды.
Төрт ірі көлік жобасы аталды
Қаржыландыруға дайындалып жатқан алғашқы бағыттардың арасында Қазақстанның бірнеше ірі автомобиль және теміржол жобасы бар.
Үкімет:
- «Жезқазған – Қарағанды»;
- «Ақтөбе – Қарабұтақ – Ұлғайсын»;
- «Атырау – Доссор»;
- «Мойынты – Қызылжар»
бағыттарын атады.
Олардың бір бөлігі бойынша жұмыстар басталып та кетті. Мәселен, Жезқазған – Қарағанды автожолын реконструкциялау жобасы 30 маусымда ресми іске қосылды. Жолдың жалпы ұзындығы 572 шақырым, оның 335 шақырымы Ұлытау облысының аумағынан өтеді.
Бұл жоба бойынша бұған дейін «ҚазАвтоЖол», Халықаралық қайта құру және даму банкі және АИИБ арасында қаржыландыру келісімі жасалған. Бірінші кезеңдегі қарыз көлемі 650 млрд теңге болып белгіленген.
Жаңа келісім несімен ерекшеленеді
Негіздемелік келісімнің мәні тек Қазақстанға қосымша несие желісін ашумен шектелмейді.
Құжат мемлекеттік кепілдікпен берілетін қарыздар мен гранттық жобаларды жүзеге асыру кезінде АИИБ стандарттарын қолданудың құқықтық негізін белгілейді.
Оның ішінде банктің:
- тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу қағидалары;
- сыбайлас жемқорлыққа қарсы талаптары;
- экологиялық стандарттары;
- әлеуметтік және еңбек стандарттары;
- ақпаратты ашу нормалары
қолданылмақ.
Бұл ірі жобалар бойынша қаржы бөлу мен іске асыру рәсімдерін алдын ала белгіленген халықаралық талаптарға сәйкестендіруге мүмкіндік береді.
Жеке жобалардан бес жылдық бағдарламаға көшу
Заң жобасын Құрылтайда таныстырған Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Қазақстанның АИИБ-ті құрған мемлекеттердің бірі екенін атап өтті.
Банк 2016 жылы жұмысын бастады. Қазіргі уақытта оның 111 мақұлданған мүшесі бар, жарғылық капиталы $100 млрд, ал халықаралық жетекші рейтинг агенттіктері банкке AAA деңгейіндегі рейтинг берген.
Қазақстанмен ынтымақтастық көлемі де біртіндеп ұлғайды. АИИБ мәліметінше, 2025 жылдың қыркүйегіне қарай банк Қазақстандағы жалпы сомасы $2,2 млрд-тан асатын сегіз жобаны қаржыландыруды мақұлдаған. Жаңа $6 млрд бағдарлама жекелеген жобаларды қаржыландыру моделінен ұзақмерзімді жүйелі әріптестікке көшуді көздейді.
Келісімге ақпанда қол қойылған
Қазақстан мен АИИБ арасындағы әріптестік туралы негіздемелік келісімге 2026 жылғы 12 ақпанда қол қойылды.
Құжатқа Қазақстан тарапынан Серік Жұманғарин, банк тарапынан АИИБ-тің инвестициялар жөніндегі бас директоры Константин Лимитовский қол қойған. Рәсімге Премьер-министр Олжас Бектенов пен АИИБ президенті Цзоу Цзяи қатысқан.
Ақпандағы сапар барысында Цзоу Цзяи Президент Қасым-Жомарт Тоқаевпен де кездескен. Тараптар көлік байланысы, энергетикалық ауысым, климаттық тұрақтылық, су ресурстары, цифрлық инфрақұрылым және жеке секторды дамыту мәселелерін талқылаған.
Енді Құрылтайдың заң жобасын екі оқылымда мақұлдауы келісімді ратификациялау процесінің келесі кезеңіне айналды.
Ұзақ ақша бюджетке түсетін қысымды азайтуы тиіс
$6 млрд көлеміндегі бағдарлама бір жолғы несие емес. Ол бірнеше жылға бөлінген инфрақұрылымдық жобалар портфелін қаржыландыруға арналған.
Үкіметтің есебі бойынша, халықаралық даму институтының ұзақмерзімді ресурстарын пайдалану мемлекеттік шығыстарды басым бағыттарға қайта бөлуге және бюджетке түсетін тікелей жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге бұл қаражаттың нақты экономикалық әсері қаржыландырылатын жобалардың мерзімінде іске асуына, олардың құны мен тиімділігіне байланысты болады.
Қазақстанда мұндай модель алғаш рет қолданылып отырған жоқ. Үкіметтің мәліметінше, осыған ұқсас негіздемелік келісімдер бұған дейін Азия даму банкі және Дүниежүзілік банк тобымен ратификацияланған.
Бұған дейін АИИБ басшысының Қазақстанға сапары кезінде жоспарланған жобалар туралы жазған едік. Сол кезде банкпен ынтымақтастық аясында жалпы құны $2,6 млрд-тан асатын тоғыз жоба, соның ішінде Жезқазған – Қарағанды және Ақтөбе – Қарабұтақ – Ұлғайсын автожолдары талқыланған. Енді Құрылтай мақұлдаған негіздемелік келісім бұл ынтымақтастықты $6 млрд-қа дейінгі көпжылдық бағдарлама деңгейіне шығаруға құқықтық негіз қалыптастырады.
