Қазақстанда электрондық ақша арқылы жасалатын операциялар азайғанымен, аударылатын қаражат көлемі күрт өсті. 2026 жылдың алғашқы алты айында электрондық ақша айналымы 1 трлн теңгеге жуықтады. Ал операциялар саны 16%-ға қысқарған. Бұл өзгерістің артында тағы бір қызық үрдіс бар: электрондық ақша арқылы төленетін қаражаттың басым бөлігі бизнеске бағытталып жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мұндай мәліметтер Қазақстан Ұлттық банкінің деректерінде келтірілген. Қаңтар–маусым айларында электрондық ақшамен жасалған операциялардың жалпы көлемі 959,5 млрд теңгеге жетті. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 655,4 млрд теңге болған.
Жылдық өсім 46,4%-ды құрады.
Ал 2024 жылдың алғашқы жартыжылдығында электрондық ақша айналымы 501,6 млрд теңге еді. Демек, екі жыл ішінде нарықтағы айналым 91,3%-ға ұлғайған.
Алайда ең қызығы — төлемдердің жалпы сомасы артқанымен, операциялар санының азаюы.
Операциялар саны азайды, ал орташа төлем 9 мың теңгеге жетті
2026 жылдың алғашқы алты айында Қазақстанда электрондық ақшамен 106,9 млн операция жасалды. Былтыр осы кезеңде олардың саны 127,3 млн болған.
Яғни бір жылда 20 миллионнан астам операцияға азайған.
Соған қарамастан, бір операцияның орташа сомасы 74,3%-ға өсіп, шамамен 9 мың теңгеге жетті.
Салыстыру үшін, 2025 жылы орташа төлем 5,1 мың теңге, ал 2024 жылы 4,8 мың теңге болған.
Екі жыл бұрын электрондық ақшамен 105,5 млн операция жасалған еді. Бұл қазіргі көрсеткішпен шамалас. Бірақ сол уақыттан бері айналым көлемі екі есеге жуық өсті.
Демек, электрондық ақша нарығындағы өсім операциялар санының артуынан емес, әр төлемнің орташа сомасының ұлғаюынан байқалып отыр.
Электрондық төлемдердің 84%-ға жуығы бизнеске бағытталған
Ең елеулі өзгеріс кәсіпкерлер мен компанияларға жасалатын төлемдерде тіркелді.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалардың пайдасына электрондық ақша арқылы 805,2 млрд теңге аударылған.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 58,2%-ға көп.
2025 жылдың алғашқы алты айында көрсеткіш 509,1 млрд теңге болса, 2024 жылы 391,4 млрд теңгені құраған.
Екі жылдың ішінде бизнеске бағытталған электрондық төлемдер көлемі екі еседен астам ұлғайды.
Қазір электрондық ақша айналымының 83,9%-ы кәсіпкерлер мен компанияларға жасалған төлемдерге тиесілі. Бір жыл бұрын бұл үлес 77,7% болатын.
Бұл деректер тауарлар мен қызметтер үшін ақы қабылдауда электрондық ақшаның рөлі артып келе жатқанын көрсетеді.
Дегенмен мұнда кәдімгі банк карталары арқылы жасалатын төлемдер мен банк шоттары арасындағы аударымдар есепке алынбайды.
Ал жеке тұлғалардың пайдасына жасалған операцияларда өсім әлдеқайда баяу.
Олардың көлемі бір жылда небәрі 5,5%-ға өсіп, 154,3 млрд теңгеге жеткен.
Сонымен бірге жеке тұлғаларға бағытталған төлемдердің жалпы айналымдағы үлесі 22,3%-дан 16,1%-ға дейін төмендеді.
Яғни электрондық ақша айналымындағы негізгі өсімді бизнеске жасалатын төлемдер қамтамасыз етіп отыр.
Қазақстанда электрондық әмияндар саны 2,4 миллионға қысқарды
Ақша айналымы өсіп жатқанда электрондық әмияндар саны, керісінше, азайған.
2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша Қазақстанда 38,3 млн электрондық әмиян тіркелген.
Бір жыл бұрын олардың саны 40,7 млн еді.
Осылайша, электрондық әмияндар саны 5,9%-ға немесе шамамен 2,4 миллионға қысқарған.
Бірақ бұл 2,4 млн адамның электрондық төлемдерден бас тартқанын білдірмейді.
Өйткені бір адамның әртүрлі төлем жүйесінде бірнеше электрондық әмияны болуы мүмкін.
Сондықтан тіркелген әмияндар саны мен нақты пайдаланушылар санын бірдей көрсеткіш деп қабылдауға болмайды.
Ұлттық банктің статистикасы әмияндар санының азайғанын көрсеткенімен, оның нақты себептерін ашпайды.
Дегенмен бір жайт анық: электрондық әмияндар саны азайса да, олар арқылы өтетін ақша көлемі айтарлықтай өскен.
643,9 млрд теңге шығарылды, ал айналымда 24,3 млрд теңге қалды
2026 жылдың қаңтар–маусым айларында Қазақстандағы эмитенттер 643,9 млрд теңгенің электрондық ақшасын шығарған.
Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңінен 49,1%-ға көп. Былтыр бұл көрсеткіш 432 млрд теңге болған.
Алайда 2026 жылғы 1 шілдеде айналымдағы электрондық ақшаның қалдығы небәрі 24,3 млрд теңгені құрады.
Бір жыл ішінде бұл көрсеткіш 10,4%-ға төмендеген.
Мұндай айырмашылықтың себебі электрондық ақшаны есептеу тәртібіне байланысты.
Шығарылым көлемі белгілі бір кезеңде эмитенттер айналымға енгізген электрондық ақшаның жалпы сомасын көрсетеді.
Ал айналымдағы қалдық нақты күнге дейін өтелмеген электрондық ақшаның көлемін білдіреді.
Электрондық ақша тауарлар мен қызметтерге ақы төлеуге пайдаланылады. Кейін ол өтеліп, алушыға кәдімгі ақша түрінде аударылуы мүмкін.
Сондықтан жарты жылда айналымның 1 трлн теңгеге жуықтауы қазақстандықтардың электрондық әмияндарында дәл осынша қаражат сақталғанын білдірмейді.
Қазақстанда 38 электрондық ақша жүйесі жұмыс істейді
Ұлттық банктің мәліметінше, 2026 жылғы 1 шілдеде электрондық ақша шығарумен екінші деңгейдегі сегіз банк және «Қазпошта» АҚ айналысқан.
Елімізде барлығы 38 электрондық ақша жүйесі жұмыс істеген. Оның 34-іне төлем ұйымдары операторлық қызмет көрсеткен.
Олардың қатарында Wooppay, QPlus, Avtobys Pay сияқты мамандандырылған жүйелер, сондай-ақ Kaspi Bank пен Halyk Bank-ке қатысты жүйелер бар.
Алайда электрондық ақшаны банк қосымшасындағы кез келген аударыммен шатастыруға болмайды.
Электрондық ақшаны эмитенттер алдын ала алынған қаражаттың орнына шығарады. Ол арнайы электрондық әмияндарда есепке алынады.
Ал кәдімгі банк шоттары арасындағы аударымдар мен карталар арқылы жасалатын төлемдер бұл санатқа кірмейді.
Электрондық ақша цифрлық теңгеден де ерекшеленеді.
Цифрлық теңгені Қазақстан Ұлттық банкі шығарады. Ал электрондық ақша оны шығарған эмитенттердің міндеттемесі болып саналады.
Криптовалюталар болса, құны айтарлықтай құбылуы мүмкін цифрлық активтердің жеке санатына жатады.
Бұған дейін біз банктерге ортақ QR-код пен банкаралық аударымдардың іске қосылуы төлем жүйесіне қалай әсер ететінін жазған едік. Бұл құралдар қолма-қол ақшасыз есеп айырысу тәсілдерін кеңейтеді, алайда олардың барлығы бірдей электрондық ақша операцияларының статистикасына кірмейді.
Бұл өзгеріс қазақстандықтар мен кәсіпкерлер үшін нені білдіреді?
Алты айда 959,5 млрд теңгеге жеткен айналым Қазақстандағы электрондық ақша жүйелерінің төлем нарығында елеулі орын алатынын көрсетеді.
Бірақ бұл көрсеткіш пайдаланушылар саны жаппай көбейді деген сөз емес.
Керісінше, электрондық әмияндар саны да, жасалған операциялар саны да азайған.
Соған қарамастан, кәсіпкерлер мен компанияларға бағытталған төлемдер көлемі қарқынды өсті.
Қазір электрондық ақша арқылы айналымға түскен әрбір 100 теңгенің шамамен 84 теңгесі бизнеске жасалған төлемдердің үлесінде.
Бұл төлем жүйелері үшін тіркелген әмияндардың саны ғана емес, оларды тауарлар мен қызметтерге ақы төлеу кезінде пайдалану мүмкіндігі де маңызды екенін аңғартады.
Ал нарықтың ауқымын бағалағанда тағы бір көрсеткішті ескерген жөн.
Жарты жылда электрондық ақша айналымы 959,5 млрд теңгеге жеткенімен, 1 шілдедегі нақты қалдық 24,3 млрд теңге ғана болды.
Электрондық әмияндарда сақталған қаражат көлемі мен сол әмияндар арқылы өткен төлемдердің жалпы сомасы арасындағы айырмашылық осындай.
