Ипотекалық қарыз алушыларға қолдау кеңейтілді. Қазақстанда әлеуметтік осал топтарға жататын азаматтарға көмек көрсету мерзімі ұзартылып, проблемалық тұрғын үй несиелерін қайта қаржыландырудың жаңа талаптары бекітілді. Бұл өзгерістер 1,5 мыңға жуық қарыз алушыға борыш жүктемесін азайтып, жалғыз баспанасын сақтап қалуға мүмкіндік беруі мүмкін, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова қоғамдық бірлестіктер мен бастамашыл топтардың өкілдерімен өткен кездесуде мәлімдеді. Ипотекалық тұрғын үй қарыздарын қайта қаржыландыру бағдарламасына енгізілген өзгерістер 2026 жылғы 28 қыркүйекте қабылданған.
Ипотеканы қайта қаржыландыру бағдарламасы 2027 жылға дейін ұзартылды
Негізгі өзгерістердің бірі мемлекеттік қолдау көрсету мерзіміне қатысты.
Әлеуметтік осал топтарға жататын ипотекалық қарыз алушыларға қосымша көмек көрсету мерзімі 2027 жылғы 1 қыркүйекке дейін ұзартылды.
Ал өтініш қабылдаудың соңғы мерзімі 2027 жылғы 1 шілде болып белгіленген.
Бұл банктер мен арнайы комиссияларға қаржылық қиындыққа тап болған азаматтардың өтініштерін қарап, олардың жағдайына қарай шешім қабылдауға қосымша уақыт береді.
Банктердің мәліметінше, қазір 1,5 мыңға жуық қарыз алушы қосымша қолдауға мұқтаж.
Олардың қатарында кейінгі жылдары ипотека рәсімдеп, түрлі себептермен ай сайынғы төлемдерін өтеуде қиындыққа тап болған әлеуметтік осал азаматтар бар.
180 күннен асқан мерзімі өткен қарыз және 50 млн теңге: кімдер көмек ала алады?
Бағдарламадағы екінші маңызды өзгеріс жеңілдетілген қайта қаржыландыруға үміткер азаматтардың санатын кеңейтеді.
Енді арнайы комиссия әлеуметтік осал топқа жататын қарыз алушыға төмендегі төрт талап бір мезгілде орындалған жағдайда ипотеканы жеңілдетілген шарттармен қайта қаржыландыруды ұсына алады:
- Кепілге қойылған баспана қарыз алушының жалғыз тұрғын үйі болуы керек.
- Несие бойынша төлем мерзімінің кешіктірілуі 180 күннен асуы тиіс.
- Негізгі қарыздың қалдығы 50 млн теңгеден аспауы қажет.
- Қарыз алушының табысы несиені қолданыстағы шарттармен өтеуге жеткіліксіз болуы керек.
Бұл талаптарға сәйкес келу мемлекеттік көмектің автоматты түрде берілетінін білдірмейді. Әр өтініш жеке қаралып, шешім азаматтың нақты жағдайына байланысты қабылданады.
Қолдау алуы мүмкін азаматтардың қатарында жасына байланысты зейнеткерлер, мүгедектігі бар адамдар және мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар бар.
«Бұл қарыз алушылардың қосымша санаттарына, оның ішінде мүгедектігі бар адамдарға, жасына байланысты зейнеткерлерге және мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларға жеңілдетілген қайта қаржыландыру мүмкіндігін береді», — деді Мәдина Әбілқасымова.
Жылдық 3% мөлшерлеме және қарызды кешіру: бағдарлама қалай жұмыс істейді?
Мемлекеттік қолдау бағдарламасы Қазақстанда 2015 жылдан бері жүзеге асырылып келеді. Бастапқыда ол 2004–2009 жылдары берілген ипотекалық несиелерді қамтыды.
Бағдарламаның қабылдануына жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен валюта бағамының өзгеруі себеп болды. Әсіресе табысын теңгемен тауып, несиесін шетел валютасында алған азаматтардың жағдайы қиындады.
Мемлекеттік қолдаудың негізгі тетіктерінің бірі — негізгі қарызды жылдық 3%-дан аспайтын мөлшерлемемен қайта қаржыландыру.
Сонымен қатар жинақталған пайыздар, комиссиялар, айыппұлдар мен өсімпұлдарды есептен шығару қарастырылды.
Бұл қарыз көлемін және ай сайынғы төлемді азайтып, азаматтардың баспанасынан айырылу қаупін төмендетуге бағытталды.
Кейін бағдарлама ауқымы бірнеше рет кеңейтілді. Бұған дейін DKNews.kz жариялаған материалда 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша банктер қолдау бағыттарының бірі аясында 33,3 мың тұрғын үй несиесін 213,4 млрд теңгеге қайта қаржыландырғаны хабарланған болатын.
60 мың қазақстандыққа 678,2 млрд теңгенің көмегі көрсетілді
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бағдарламаның 2015 жылдан бергі нәтижелерін жариялады.
«2015 жылдан бері 60 мың қарыз алушыға жалпы сомасы 678,2 млрд теңге болатын қолдау көрсетілді. Оның ішінде аталған қарыз алушылардың пайыздар, комиссиялар және тұрақсыздық айыбы бойынша 248,3 млрд теңге берешегі есептен шығарылды. Әлеуметтік осал топқа жататын 10,6 мың қарыз алушыға 101,2 млрд теңге көлемінде қосымша көмек берілді. Бұрынғы меншік иелеріне банктердің балансынан 395 тұрғын үй нысаны қайтарылды», — деді Мәдина Әбілқасымова.
Бағдарламаның қаржыландыру тетігі де назар аудартады.
Оны жүзеге асыруға мемлекет бастапқыда 291 млрд теңге бөлген. Ал берешекті есептен шығаруды қоса есептегенде, көрсетілген қолдаудың жиынтық көлемі 678,2 млрд теңгеге жеткен.
Яғни қолдау көлемі бөлінген қаржыдан 2,3 есе асып түскен.
Мұндай нәтижеге қайтарымды қаржыландыру тетігі арқылы қол жеткізілген.
Бұрын қайта қаржыландырылған несиелер бойынша қайтарылған қаражат келесі қарыз алушыларға көмек көрсетуге қайта бағытталады.
Соның арқасында бір рет бөлінген мемлекеттік қаржы бірнеше кезең бойы пайдаланылып, жаңа қатысушыларды қолдауға жұмсалады.
Агенттік төрағасының айтуынша, осы тетік қосымша бюджет қаражатын бөлмей-ақ ипотекалық қарыз алушыларға көмекті кеңейтуге мүмкіндік береді.
Банктер проблемалық ипотека бойынша өтініштерді қарауға міндетті
Қазақстанда ипотекалық қарыз алушылардың құқықтарын қорғау шаралары кейінгі жылдары заңнамалық деңгейде де күшейтілді.
2015 жылы ипотекалық тұрғын үй қарызының талаптары өзгертілген кезде мерзімі өткен сыйақы мен тұрақсыздық айыбын негізгі қарызға қосуға тыйым салынды.
Сондай-ақ 180 күннен астам кешіктірілген төлемдерге қатысты шектеулер енгізілді.
2016 жылғы 1 қаңтардан бастап тиісті шетел валютасында табысы жоқ азаматтарға валюталық ипотека беруге тыйым салынды.
2018 жылы мерзімі өткен берешек бойынша 180 күннен кейін есептелген төлемдерді талап етуге қатысты шектеулер комиссиялар мен өзге де төлемдерді қамтыды.
Сонымен бірге банктердің қарыз алушыны хабардар етуі және несие шарттарын өзгерту мүмкіндігін қарастыру тәртібі бекітілді. Олардың қатарында пайыздық мөлшерлемені төмендету, төлемді кейінге қалдыру, несие мерзімін ұзарту және берешектің бір бөлігін кешіру бар.
2021 жылы проблемалық берешекті міндетті түрде реттеу тәртібі енгізілді.
Банктер қарыз алушының әлеуметтік жағдайын, табысының төмендеуін және жалғыз баспанасының бар-жоғын ескере отырып, өтініштерді қарауға міндеттелді.
Ал 2024 жылы азаматтарды жалғыз тұрғын үйінен шығару мәселесіне қатысты заңнамалық қорғау күшейтілді.
Мұнда екі рәсімді ажырата білген жөн. Несиені қайта құрылымдау кезінде банк қолданыстағы келісімнің шарттарын өзгертуді қарастырады. Ал мемлекеттік қайта қаржыландыру арнайы бағдарлама талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Ипотеканы қайта қаржыландыру үшін қайда жүгіну керек?
Мемлекеттік қолдау алғысы келетін азаматтар ең алдымен ипотекалық несиесіне қызмет көрсететін банкке өтініш беруі қажет.
Өтінішке қаржылық және әлеуметтік жағдайын растайтын құжаттар қоса тіркеледі.
Олардың негізінде қарыз алушының төлем қабілеті, берешек мөлшері, жалғыз баспанасының болуы және бағдарлама талаптарына сәйкестігі бағаланады.
Арнайы комиссия жеңілдетілген қайта қаржыландыруды ұсына алады. Алайда түпкілікті шешім құжаттар мен нақты жағдай қаралғаннан кейін қабылданады.
Мәдина Әбілқасымова банктер мен комиссиялардың жауапкершілігіне ерекше тоқталды.
«Мемлекет ипотекалық қарыз алушыларға қосымша көмек көрсету үшін қажетті шешімдерді қабылдады. Бағдарламаның қамту аясы кеңейтілді, қолдау көрсету мерзімдері ұзартылды, ал қаржыландыру бұрын бөлінген қаражат есебінен қамтамасыз етіледі. Банктер мен комиссиялардың міндеті — бағдарлама талаптарына сәйкес келетін әрбір қарыз алушының өтінішін уақтылы қарап, қабылданған шешімдерді орындау. Агенттік берешекті реттеуге және азаматтардың жалғыз баспанасын сақтап қалуға бағытталған бұл жұмысты бақылауда ұстайды», — деді агенттік төрағасы.
Енді мемлекеттік көмекке үміткер азаматтар үшін екі мерзім шешуші мәнге ие: 2027 жылғы 1 шілдеге дейін өтініш беру қажет, ал қосымша қолдау көрсету 2027 жылғы 1 қыркүйекке дейін жалғасады.
Бұл әсіресе ипотека бойынша төлемін бірнеше ай бойы өтей алмай жүрген, бірақ жалғыз баспанасын сақтап қалуға тырысқан отбасылар үшін өзекті.
