Маңғыстаудың тарихи мұралары әлемдік деңгейде мойындалды. Қазақстандағы бес көне жерасты мешіті ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. Ал Euronews телеарнасы осы қасиетті орындар туралы арнайы бағдарлама түсіріп, олардың тарихын халықаралық аудиторияға таныстырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің мәліметінше, тиісті шешім 2026 жылғы 25 шілдеде Оңтүстік Кореяның Пусан қаласында өткен ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұра комитетінің 48-сессиясында қабылданған. Қазан айында Euronews арнасының Modern Nomads бағдарламасы Маңғыстаудың киелі орындарына жеке шығарылым арнады.
Қазақстандағы бес жерасты мешіті әлемдік мұра мәртебесін алды
ЮНЕСКО тізіміне Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан епе жерасты мешіттері енді.
Бұл бес тарихи кешен Маңғыстау түбегінде орналасқан. Олардың тарихы XII–XVIII ғасырларды қамтиды және Орталық Азиядағы сопылық дәстүрмен тығыз байланысты.
Әңгіме тек мешіт ғимараттары туралы болып отырған жоқ. Дүниежүзілік мұра нысанына олардың айналасындағы қорымдар мен басқа да киелі орындар кіреді.
ЮНЕСКО-ның ресми сипаттамасына сәйкес, бұл кешендер исламдық руханияттың, ата-баба рухын қастерлеу дәстүрінің және көшпелі халықтар мәдениетінің өзара ықпалдастығын көрсетеді.
Қазақстан үшін бұл шешім бірнеше ғасыр бойы қалыптасқан тұтас тарихи-мәдени кеңістіктің халықаралық деңгейде мойындалғанын білдіреді.
Euronews Маңғыстау жартастарының құпиясын көрсетті
Батыс Қазақстандағы ерекше ғибадат орындары туралы Euronews телеарнасы 9 қазанда жарияланған Modern Nomads бағдарламасының арнайы шығарылымында баяндады.
Бұл мешіттердің ең басты ерекшелігі – сәулеттік құрылымы.
Олардың бір бөлігі табиғи үңгірлердің ішінде орналасса, енді бірі тікелей жартасқа қашалып немесе жер астына ойылып салынған.
Қуаң даланың қатал табиғатында мұндай орындар ғасырлар бойы құлшылық етуге, оңаша қалып ғибадат жасауға және жолаушылардың паналауына қызмет еткен.
Мешіттердің ішінде намаз оқитын бөлмелер, рухани оңашалануға арналған орындар және ел құрметтеген діни тұлғалардың қабірлері сақталған.
Солардың ішінде Шақпақ ата мешіті ерекше көзге түседі.
Ол борлы және әктасты жартастың ішіне қашалып жасалған. Ғимараттың ішкі кеңістігі күмбезді орталық залдың айналасына құрылған.
Мұндай сәулет үлгілері Маңғыстау тұрғындарының табиғат жағдайына қалай бейімделгенін әрі рухани өмір мен қоршаған ортаны біртұтас қабылдағанын көрсетеді.
Бекет ата мен Шопан атаға зияратшылар неге көп келеді?
Маңғыстаудың киелі орындары Орталық Азиядағы сопылық ілімнің таралу тарихымен және Қожа Ахмет Ясауидің рухани мұрасымен тығыз байланысты.
Жергілікті аңыз-әңгімелерде ел құрметтеген әулиелер мен ұстаздар діни білім таратумен қатар, қоғам өмірінде де маңызды рөл атқарған тұлғалар ретінде сипатталады.
Мәселен, Қараман ата дәстүрлі түсінік бойынша адамдар өзара дау-жанжалын шешіп, бітімге келетін қасиетті орын саналған.
Бүгінде жерасты мешіттеріне Қазақстанның түрлі өңірлерінен және шетелден зияратшылар келеді.
Euronews сюжетінде Ресейден келген зияратшылар, Түркия мен Италиядан келген саяхатшылар көрсетілген.
Бірі бұл жерге дұға жасап, құлшылық ету үшін келсе, енді бірі аймақтың тарихымен, исламдық дәстүрлерімен және ерекше сәулет өнерімен танысуды мақсат етеді.
Көптеген отбасы үшін қасиетті орындарға зиярат ету ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан дәстүрдің бір бөлігі.
2027 жылдан бастап киелі орындарға баратын жолдар жақсаруы мүмкін
ЮНЕСКО мәртебесі Маңғыстау алдына жаңа міндет қойып отыр. Енді тарихи кешендерді сақтай отырып, оларға келушілер үшін қолайлы жағдай жасау қажет.
Euronews мәліметінше, Қазақстанда киелі нысандарды дамытуға арналған бес жылдық жоспар әзірленген. Оны іске асыру 2027 жылы басталуы тиіс.
Жоспарда тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру, инфрақұрылымды жақсарту және келушілерге қосымша жағдай жасау қарастырылған.
Атап айтқанда, Шопан ата, Бекет ата және Қараман ата мешіттерінің жанынан визит-орталықтар салу жоспарланып отыр.
Ал Сұлтан епе мен Шақпақ атаға келушілерге арналған мұндай орталық қазірдің өзінде жұмыс істейді.
Жолдардың сапасы мен байланыс мәселесіне де назар аударылмақ.
Сонымен қатар қасиетті кешендерде зияратшылар тегін түнеп, тамақтана алатын орындар бар. Бұл дәстүрді сақтауға ерікті садақа мен қайырымдылық көмектеседі.
Туризм саласы үшін инфрақұрылымның жақсаруы жаңа экскурсиялық бағыттарды дамытуға және келушілерге қызмет көрсетуді кеңейтуге мүмкіндік беруі мүмкін.
Алайда туристер санының өсуі тарихи ескерткіштер мен көне қорымдарды қорғау мәселесін де алдыңғы қатарға шығарады.
ЮНЕСКО бірнеше ғасырлық рухани дәстүрді мойындады
Бес тарихи кешеннің Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілуі олардың ерекше әмбебап құндылығына қатысты екі өлшемге сай келуімен байланысты.
Бұл өлшемдер мәдениеттер арасындағы ықпалдастықты және бірегей тарихи дәстүрдің сақталғанын айқындайды.
Номинациялық құжаттарды әзірлеу жұмыстарының жүргізілуіне 2024 жылы Атырауда өткен Ұлттық құрылтайда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев берген тапсырма да негіз болды.
Нәтижесінде Батыс Қазақстан халықаралық маңызы бар тағы бір мәдени мұра нысанымен толықты.
ЮНЕСКО аясында тек жерасты мешіттері ғана емес, оларды қоршаған киелі аумақтар, көне қорымдар және тарихи ландшафт элементтері де қамтылды.
Бұл жағдай алдағы уақытта жол салу, туристік инфрақұрылымды дамыту және ескерткіштерді қалпына келтіру кезінде ескерілуге тиіс.
Маңғыстау бұрыннан-ақ ерекше табиғи көріністерімен саяхатшыларды қызықтырып келеді. Енді өңірдің халықаралық танымалдығын арттыруға ЮНЕСКО-ның ресми мәртебесі де ықпал етуі мүмкін.
Дегенмен басты мәселе – келушілерге қолайлы жағдай жасау мен ғасырлар бойы сақталған тарихи мұраның бастапқы келбетін қорғау арасындағы тепе-теңдікті сақтау.
Бұған дейін біз Маңғыстаудың өзгеше табиғи ландшафттары, киелі орындары мен Каспий жағалауының туристік әлеуеті туралы да жазған едік.
