Қазақстан экономикасы мұнай өндірісінің төмендеуіне қарамастан өсіп жатыр. 2026 жылдың тоғыз айында елдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 4,2%-ға артты. Ал мұнай өндіру көлемі 8,3%-ға қысқарған. Экономикалық өсімді құрылыс, өңдеу өнеркәсібі мен сауда салалары қамтамасыз етті. Дегенмен оң көрсеткіштердің тасасында халық табысы мен бизнеске әсер ететін тәуекелдер де бар, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы 13 қазанда Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин мәлімдеді.
Үкімет ұсынған деректерге сәйкес, тоғыз айдағы басты өзгерістердің бірі – шикізаттық емес сектордың жалпы экономикадан жылдамырақ өсуі. Оның өсімі 5,4%-ға жеткен.
UKIMET
Қазақстанда мұнай өндіру 6,3 млн тоннаға азайды, бірақ ЖІӨ өсімін тоқтатпады
Бұған дейін Қазақстан экономикасының негізгі тіректерінің бірі саналып келген мұнай секторы биыл экономикалық өсімді тежейтін факторлардың біріне айналды.
Қаңтар–қыркүйек аралығында елімізде 69,4 млн тонна мұнай өндірілді. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 6,3 млн тоннаға аз.
Газ өндіру де төмендеді. Бұл саладағы нақты көлем индексі 91,9%-ды құрады.
Соған қарамастан, төрт сала жалпы ішкі өнім өсімінің 75%-дан астамын қамтамасыз етті. Олар – құрылыс, өңдеу өнеркәсібі, көлік қызметтері және сауда.
«Аталған факторларға қарамастан, Қазақстан экономикасы өсуін жалғастырып, оң динамика көрсетіп отыр. Биылғы тоғыз айдың қорытындысы бойынша экономика 4,2%-ға өсті. Экономикалық өсімді шикізаттық емес сектор қамтамасыз етті. Бағалау бойынша, бұл сектордағы өсім 5,4%-ды құрады», – деді Серік Жұманғарин.
Экономиканың құрылымы да біртіндеп өзгеріп келеді.
2025 жылдың қорытындысында мұнай өндірудің ЖІӨ-дегі үлесі 7,8%-ға дейін төмендеген.
Ал 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында өңдеу өнеркәсібінің үлесі 14,1%-ға жетсе, тау-кен өндіру өнеркәсібінің үлесі 12,4% болды.
Бұл өңдеу саласының экономикадағы салмағы артып, тау-кен өндіру секторынан алға шыққанын көрсетеді.
Автокөлік өндірісі 29,9%-ға, фармацевтика 30,9%-ға өсті
Өңдеу өнеркәсібі Қазақстан экономикасының негізгі қозғаушы күштерінің біріне айналды.
Тоғыз айда бұл саладағы өндіріс көлемі 8,6%-ға ұлғайды. Әсіресе дайын өнім шығаратын кәсіпорындар жоғары өсім көрсетті.
Дайын металл бұйымдарының өндірісі 34,8%-ға, фармацевтикалық өнім шығару 30,9%-ға, ал автомобиль өндірісі 29,9%-ға артты.
Химия өнеркәсібі 23,4%-ға, машина жасау 22,8%-ға, электр жабдықтарын өндіру 20,7%-ға өсті.
Азық-түлік өндірісіндегі өсім 13,8%-ды құрады.
Алайда өнеркәсіптің барлық бағыты бірдей оң нәтижеге жеткен жоқ.
Металлургиядағы нақты көлем индексі 98,2% болды. Дегенмен қаңтар–тамыздағы 97,3%-бен салыстырғанда көрсеткіш жақсарған.
Үкімет ірі металлургиялық кәсіпорындарды шикізатпен қамтамасыз ету және олардың өндірістік қуатын толық пайдалану бойынша шаралар қабылдап жатыр.
Жеке инвестициялар 18,2%-ға өсті: ақша қай салаларға құйылып жатыр?
Экономикадағы тағы бір елеулі көрсеткіш – инвестиция көлемінің ұлғаюы.
2026 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында негізгі капиталға салынған инвестициялар 16,1 трлн теңгеге жетті. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 7%-ға көп.
Ал жеке инвестициялар 18,2%-ға өсті.
Олардың жалпы инвестиция көлеміндегі үлесі 85,7%-ды құрады.
Ең жоғары өсім өңдеу өнеркәсібінде тіркелді. Бұл салаға салынған инвестициялар 40,1%-ға артқан.
Құрылысқа бағытталған инвестициялар 32%-ға, ақпарат және байланыс саласына 29,2%-ға, денсаулық сақтауға 20,4%-ға, ауыл шаруашылығына 9,1%-ға көбейді.
Бірінші жартыжылдықта Қазақстанға тікелей шетелдік инвестициялардың жалпы ағыны 9,4 млрд долларды құрады.
Өнеркәсіптік жобаларды қаржыландыруға «Бәйтерек» холдингі де қатысып жатыр.
Мемлекеттік бюджеттен холдингке 540 млрд теңге бөлінген. Ал нарықтан тартылған қаражатты қоса есептегенде, холдинг 6 трлн теңгенің жобаларын қаржыландырған.
Олардың қатарында калий және азот тыңайтқыштарын, алюминий орамдарын, кірпіш өндіретін зауыттар, сондай-ақ астықты терең өңдеу кәсіпорны бар.
Жеке инвестициялардың өсуі экономикалық белсенділіктің тек мемлекеттік қаржыландыруға тәуелді емес екенін көрсетеді. Дегенмен инвестиция көлемінің артуы барлық жаңа кәсіпорын толық қуатында жұмыс істей бастады дегенді білдірмейді.
Құрылыс 11,5%-ға өсті, бірақ үш өңірде жұмыс көлемі қысқарды
Құрылыс саласы жалпы экономикадан жылдамырақ өсіп келеді.
Тоғыз айда құрылыс жұмыстарының көлемі 11,5%-ға артты. Оң динамика 17 өңірде тіркелді.
Ең жоғары өсім Ұлытау, Қызылорда, Атырау, Павлодар облыстарында және Шымкент қаласында байқалды.
Алайда барлық өңірде жағдай бірдей емес.
Жетісу, Қарағанды және Солтүстік Қазақстан облыстарында құрылыс жұмыстарының көлемі азайған.
Қаңтар–қыркүйек аралығында елімізде 13,2 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 2,7%-ға көп.
Тұрғын үйді пайдалануға беру қарқыны бойынша Алматы, Маңғыстау, Павлодар облыстары мен Жетісу облысы алдыңғы қатарда.
Инфляция 9,3%-ға төмендеді: қазақстандықтардың табысы қалай өзгерді?
Экономикадағы өсімге қарамастан, халықтың сатып алу қабілетіне қатысты жағдай күрделірек.
Қыркүйекте жылдық инфляция 9,3%-ға дейін баяулады. Тамызда бұл көрсеткіш 9,8% болған.
Бағаның өсу қарқынының төмендеуіне азық-түлік бағасының бір ай ішінде 0,1%-ға арзандауы әсер етті.
Алайда инфляцияның баяулауы барлық тауар арзандады деген сөз емес. Жылдық есеппен бағалар әлі де өсіп жатыр, тек бұрынғыдан баяуырақ.
Халықтың нақты ақшалай табысында да аздаған өсім байқалған.
Екінші тоқсанда нақты табыс 0,7%-ға артты. Бірінші тоқсанда өсім небәрі 0,1% болған.
«Инфляцияны тежеу – Үкіметтің халықтың нақты табысын арттыру бағытындағы жұмысының бірі. Инфляцияның баяулауы аясында биылғы екінші тоқсанда халықтың нақты ақшалай табысы бірінші тоқсандағы 0,1%-бен салыстырғанда 0,7%-ға өсті», – деді Серік Жұманғарин.
Ішкі сұранысқа әсер етіп отырған тағы бір фактор – тұтынушылық несиелеу қарқынының төмендеуі.
2025 жылдың тамызында тұтынушылық несиелердің жылдық өсімі 26,4% болса, 2026 жылдың тамызында бұл көрсеткіш 10,4%-ға дейін баяулаған.
Яғни халыққа берілетін несиелер көлемі әлі де өсіп жатыр, бірақ бұрынғыдай жоғары қарқынмен емес.
Үкіметтің бағалауынша, бұл тұтынушылық сұранысты тежеп отыр.
Бюджетке 19,3 трлн теңге салық түсті: ҚҚС түсімі 37,3%-ға артты
Экономикадағы өзгерістер мемлекеттік бюджет кірістерінен де байқалады.
Тоғыз айда мемлекеттік бюджетке 19,3 трлн теңге салық түсті.
Үкімет мәліметінше, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 3 трлн теңгеге немесе 18,2%-ға көп.
Әсіресе қосылған құн салығы бойынша түсімдер айтарлықтай өскен.
ҚҚС түсімінің жалпы өсімі 37,3%-ды құрады. Оның ішінде:
- отандық тауарлар бойынша – 54,1%;
- импортталатын тауарлар бойынша – 23,9%.
Үкімет бюджет кірістерінің ұлғаюын ең алдымен салық реформасының нәтижесімен байланыстырады.
Дегенмен жалпы салық түсімдерінің өсуі әр кәсіпорынның салық жүктемесі қаншалықты өзгергенін жеке-жеке көрсетпейді.
981 мың адам өзін-өзі жұмыспен қамтыған ретінде тіркелді
Қазақстандағы кәсіпкерлік құрылымында да өзгерістер жүріп жатыр.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтарды қоса есептегенде, кәсіпкерлік субъектілерінің саны 3,2 миллионға жетті.
Бұл көрсеткіш 32,5%-ға өскен.
Өзін-өзі жұмыспен қамту режимінде 981 мың адам тіркелді. Соның 807 мыңы алғаш рет салық есебіне тұрған.
Сонымен қатар жалпыға бірдей белгіленген салық салу режимінде жұмыс істейтін және ҚҚС төлейтін кәсіпкерлердің саны 28%-ға артқан.
Бірақ статистиканың екінші жағы да бар.
Тоғыз айда Қазақстанда 242,3 мың жаңа жеке кәсіпкер тіркелсе, 356 мың жеке кәсіпкер есептен шығарылған.
Бір қарағанда, жабылған кәсіпкерлік субъектілерінің саны алаңдатарлық көрінуі мүмкін.
Алайда Серік Жұманғариннің түсіндіруінше, қызметін тоқтатқан жеке кәсіпкерлердің 42,6%-ы 2025 жылы табыс таппаған.
Ал 20,8%-ы өзін-өзі жұмыспен қамту режиміне ауысып, қызметін жалғастырған.
Үкімет бұл үрдісті кәсіпкерлердің өз қызметіне қолайлы салық режимдеріне көшуімен де байланыстырады.
Қазақстанның экспорты 60,4 млрд долларға жетті
Сыртқы сауда көрсеткіштері де оң динамика көрсеткен.
2026 жылдың сегіз айында Қазақстанның тауар экспорты 60,4 млрд долларды, ал импорты 42,6 млрд долларды құрады.
Сауда балансының оң сальдосы 17,8 млрд долларға жетті.
Салыстыру үшін, бірінші жартыжылдықта бұл көрсеткіш 16,2 млрд доллар болған. Ол 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі еседен астам өскен.
Бірінші жартыжылдықта төлем балансының ағымдағы шоты да 2,4 млрд доллар профицитпен қалыптасты.
Импорт құрылымында да өзгерістер бар.
Өндірісте пайдаланылатын аралық тауарлардың импорты 13,8%-ға, инвестициялық тауарлар импорты 7,9%-ға артты.
Ал азық-түлікке жатпайтын тұтыну тауарларының импорты 11,2%-ға қысқарған.
Бұл қазақстандық кәсіпорындар өндірістік және инвестициялық қажеттіліктерге арналған тауарларды көбірек сатып алып жатқанын көрсетеді. Ал тұтыну тауарларының бір бөлігін шетелден әкелу көлемі азайған.
Экономика 4,2%-ға өсті, ал халықтың нақты табысы небәрі 0,7%-ға артты
Тоғыз айдың қорытындысы Қазақстан экономикасында бірнеше өзгерістің қатар жүріп жатқанын көрсетті.
Мұнай өндіру көлемі азайғанымен, өңдеу өнеркәсібі, құрылыс пен сауда жалпы экономикалық өсімді қамтамасыз етіп отыр.
Жеке инвестициялар ұлғайып, бюджетке салық түсімдері көбейді. Сыртқы сауда балансы да оң көрсеткішке ие.
Алайда халықтың нақты табысы экономикалық өсімге қарағанда баяу артып жатыр.
Бұл ретте ЖІӨ өсімі тоғыз айды, ал халықтың нақты табысы туралы мәлімет екінші тоқсанды қамтитынын ескерген жөн.
Өнеркәсіптегі өзгерістер де назар аудартады. Бұған дейін Үкімет жариялаған деректерде өңдеу өнеркәсібінің экономикадағы үлесі артып келе жатқаны айтылған еді. Тоғыз айдың нәтижесі дайын өнім шығаратын салалардың экономикалық өсімге елеулі үлес қосып отырғанын көрсетті.
Дегенмен қазақстандықтар үшін ең өзекті мәселенің бірі – табыс пен баға арасындағы айырмашылық.
ЖІӨ 4,2%-ға өскен кезеңде қазақстандықтардың нақты ақшалай табысы екінші тоқсанда небәрі 0,7%-ға артты. Ал қыркүйектегі жылдық инфляция 9,3% деңгейінде қалды.
