Қазақстанда электр энергиясын өндіру көлемі өсіп келеді. 2026 жылдың тоғыз айында еліміздегі электр станциялары 91,7 млрд кВт·сағ электр энергиясын өндірді. Алайда энергия тапшылығы мәселесі әлі толық шешілген жоқ. Билік жаңа энергия қуаттарын іске қосу, жылу электр орталықтарын жаңғырту және жаңартылатын энергия көздерін дамыту арқылы жағдайды жақсартуды көздеп отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында Энергетика вице-министрі Ерлан Ақбаров мәлімдеді.
Энергетика министрлігінің мәліметінше, қаңтар-қыркүйек айларында электр энергиясын өндіру көлемі 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2%-ға артқан. Ал 2026 жылға арналған болжам 126,5 млрд кВт·сағ деңгейінде белгіленген.
Қазақстан жыл соңына дейін тағы 34,8 млрд кВт·сағ электр өндіруі тиіс
Алғашқы тоғыз айда еліміз электр энергиясын өндіру бойынша жылдық болжамның шамамен 72,5%-ын орындады.
Жоспарланған 126,5 млрд кВт·сағ көрсеткішіне жету үшін жылдың қалған үш айында тағы 34,8 млрд кВт·сағ электр энергиясын өндіру қажет.
Дегенмен өндіріс көлемінің артуы энергия тапшылығы толық жойылды дегенді білдірмейді.
Энергия жүйесі үшін өндірілген электр энергиясының жалпы көлемімен қатар, сұраныс күрт артатын уақытта тұтынушыларды үздіксіз қуатпен қамтамасыз ету мүмкіндігі де маңызды.
Бұған дейін Қазақстанда электр энергиясының тапшылығын 2027 жылдың бірінші тоқсанында толық жою жоспарланғаны хабарланған болатын. Энергетика министрлігінің болжамынша, келесі жылдың соңына қарай электр энергиясының профициті шамамен 1,3 млрд кВт·сағ болуы мүмкін.
Қазақстанда 2,4 ГВт жаңа энергия қуатын іске қосу жоспарланған
Электр энергиясы тапшылығын азайтудың негізгі жолдарының бірі — дәстүрлі электр станцияларының өндірістік қуатын арттыру.
2026 жылы Қазақстанда жалпы қуаты шамамен 2,4 ГВт болатын энергетикалық нысандарды іске қосу көзделген.
Жоспарға бірнеше ірі жоба енгізілген:
- Алматыдағы ЖЭО-2 және ЖЭО-3 нысандарын жаңғырту;
- Түркістан облысында бу-газ қондырғысын салу;
- Атырау ЖЭО-да №11 турбоагрегатты іске қосу;
- Атырау ЖЭО-да №15 қазандықты орнату.
Бұл жобалардың бір бөлігі пайдалануға берілді.
Қызылорда облысында қуаты 240 МВт болатын бу-газ қондырғысы іске қосылды.
Ал Текелі энергетикалық кешенінде үш кәдеге жаратушы қазандық пен генераторы бар қуаты 17 МВт бу турбинасы пайдалануға берілген.
Осылайша, министрлік атап өткен жобалар аясында 257 МВт жаңа қуат іске қосылды.
Жаңа электр станцияларының құрылысы өңірлер мен өнеркәсіп кәсіпорындары үшін ерекше маңызға ие. Қосымша өндірістік қуаттар электр жүктемесінің өсуін қамтамасыз етуге және қолданыстағы станцияларға түсетін салмақты азайтуға мүмкіндік береді.
Әсіресе, елдің оңтүстік өңірлеріндегі энергетикалық жобаларға назар аударылып отыр.
Жасыл энергетика дәстүрлі электр өндірісінен жылдам өсіп жатыр
Қазақстанда электр энергиясын өндіру көлемі жалпы алғанда 2%-ға артса, жаңартылатын энергия көздері әлдеқайда жоғары өсім көрсетті.
2026 жылдың тоғыз айында жел, күн және басқа да жаңартылатын энергия нысандары 7,8 млрд кВт·сағ электр энергиясын өндірді.
Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 21%-ға көп.
Салыстыру үшін айтсақ, еліміздегі жалпы электр өндірісінің өсімі небәрі 2% болды.
Тоғыз айдың қорытындысы бойынша жаңартылатын энергия көздерінің жалпы электр өндірісіндегі үлесі шамамен 8,5%-ға жетті.
2026 жылға арналған жоспар 8,8 млрд кВт·сағ деңгейінде белгіленген.
Демек, жасыл энергетика саласы тоғыз айдың ішінде жылдық жоспарланған көрсеткіштің шамамен 89%-ына қол жеткізді.
Жеті жаңа жасыл энергетика нысаны іске қосылды
Биыл Қазақстанда жалпы белгіленген қуаты 245,8 МВт болатын жаңартылатын энергия көздерінің он нысанын пайдалануға беру жоспарланған.
Қаңтар-қыркүйек айларында олардың жетеуі іске қосылды. Жалпы қуаты 212,6 МВт болды.
Атап айтқанда, қуаты 150 МВт болатын төрт жел электр станциясы және жалпы қуаты 62,6 МВт болатын үш күн электр станциясы пайдалануға берілген.
Жыл соңына дейін тағы үш нысан іске қосылуы тиіс.
Олардың қатарында жалпы қуаты 30 МВт болатын екі күн электр станциясы және қуаты 3,2 МВт шағын су электр станциясы бар.
Осы жобалар толық аяқталса, 2026 жылы іске қосылған жаңартылатын энергия нысандарының жалпы қуаты жоспарланған 245,8 МВт-қа жетеді.
Алайда станцияның белгіленген қуаты мен нақты өндірген электр энергиясының көлемі бірдей емес.
Күн және жел электр станцияларының өндірісі ауа райына тәуелді. Сондықтан жаңартылатын энергия көздерін дамыту дәстүрлі электр станцияларының қажеттілігін толық жоймайды.
Газ өндіру 8,1%-ға азайды, ал тұтыну өсті
Электр энергетикасындағы өсімге қарамастан, газ саласында басқа үрдіс байқалып отыр.
2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында Қазақстанда 47,4 млрд текше метр газ өндірілді.
Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштің 91,9%-ына тең. Яғни газ өндіру көлемі 8,1%-ға қысқарған.
Осы уақытта ел ішіндегі тауарлық газ тұтыну көлемі 3,4%-ға өсіп, 14,9 млрд текше метрге жетті.
2026 жылға арналған газ өндіру болжамы 64,5 млрд текше метрді құрайды.
Газға деген ішкі сұраныс артып отырған кезеңде инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру жалғасуда.
Соның бірі — «Бейнеу – Бозой – Шымкент» магистральдық газ құбырының екінші желісінің бірінші кезеңі.
Биыл аталған жобаның желілік бөлігіндегі құрылыс-монтаж жұмыстары жалғасады.
Ал тоғыз айда Қазақстан аумағы арқылы транзитпен тасымалданған газ көлемі 50,9 млрд текше метр болды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштің 96,9%-ын құрайды.
Сұйытылған мұнай газын өндіру көлемі 2,29 млн тоннаға жетті.
Газ өндіру азайып, ішкі тұтыну көбейген жағдайда жаңа инфрақұрылымның іске қосылуы мен өндірістік жоспарлардың орындалуы өзекті бола түседі.
Мұнай өндірушілер жоғалған көлемді қалпына келтіруге тырысып жатыр
Мұнай саласында да өндірістік жоспарды орындау мәселесі күн тәртібінде тұр.
Тоғыз айда Қазақстанда 69,4 млн тонна мұнай өндірілген.
Ірі кен орындарындағы көрсеткіштер мынадай:
- Теңіз — 26,7 млн тонна немесе жоспарлы көрсеткіштің 88%-ы;
- Қашаған — 12,8 млн тонна немесе 94%;
- Қарашығанақ — 7,5 млн тонна немесе 82%.
Бұрын төмендеген өндіріс көлемін қалпына келтіру үшін Теңіз бен Қашаған кен орындарындағы жоспарлы жөндеу жұмыстарының мерзімі ауыстырылған.
Сонымен қатар мемлекеттік органдар ірі жер қойнауын пайдаланушылармен мұнай өндіру көлемін арттыру шараларын талқылап жатыр.
Вице-министрдің мәліметінше, ел бойынша мұнай өндірудегі жалпы шығын көлемін 5,9 млн тоннадан 1,9 млн тоннаға дейін қысқарту мүмкін болған.
2026 жылға арналған мұнай өндіру болжамы 96 млн тонна.
Осы көрсеткішке қол жеткізу үшін жылдың соңғы тоқсанында тағы 26,6 млн тонна мұнай өндіру қажет.
Бензин мен дизель өндірісі өсті, мазут шығару қысқарды
Қазақстанның мұнай өңдеу саласында оң динамика байқалады.
2026 жылдың тоғыз айында 11,9 млн тонна мұнай өнімі шығарылды.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,4%-ға жоғары.
Бензин өндірісі 3,9%-ға өсіп, 4,6 млн тоннаға жетті.
Дизель отынын өндіру көлемі 3,3%-ға артып, 4,8 млн тоннаны құрады.
Ең жоғары өсім авиациялық керосин өндірісінде тіркелді. Оның көлемі бір жылда 21,8%-ға ұлғайып, 700 мың тоннаға жеткен.
Ал мазут өндірісі керісінше 31,8%-ға төмендеп, 800 мың тонна болды.
Жыл қорытындысы бойынша Қазақстанда 15,5 млн тонна мұнай өнімін шығару жоспарланған.
Бұл 2025 жылғы нақты өндіріс көлеміне сәйкес келеді.
Энергетика саласын шешуші үш ай күтіп тұр
2026 жылдың соңына дейін Қазақстан энергетикасының алдында екі негізгі міндет бар: электр энергиясын өндіру жөніндегі жылдық болжамға қол жеткізу және жоспарланған жаңа қуаттарды іске қосу.
Бу-газ қондырғыларының құрылысы, жылу электр орталықтарының жаңғыртылуы және жаңартылатын энергия нысандарының көбеюі елдің энергетикалық мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған.
Дегенмен бірқатар ірі жоба әлі іске асырылып жатыр.
Электрмен жабдықтаудың сенімділігі мәселесі биылғы 14 тамызда болған технологиялық ақаудан кейін ерекше назарға ілікті. Сол кезде Қазақстанның оңтүстік энергетикалық аймағы бірыңғай энергия жүйесінен уақытша оқшауланған режимге көшкен болатын.
Тоғыз айда өндірілген электр энергиясының көлемі 91,7 млрд кВт·сағ-қа жетті. Енді жылдық болжамды орындау үшін тағы 34,8 млрд кВт·сағ өндіру қажет.
Ал энергия тапшылығын қысқартуға арналған бағдарламаның орындалуы жыл соңына дейін жоспарланған ірі энергетикалық нысандардың іске қосылуына да байланысты болмақ.
