20,6 млн қазақстандық туралы мәлімет Отбасының цифрлық картасына енгізілген. Жүйе 6,2 млн отбасының әлеуметтік-экономикалық жағдайын бағалап, мемлекеттік көмекті кімге және қандай жағдайда ұсыну керектігін анықтауға мүмкіндік береді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Отбасының цифрлық картасы 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыс істейді. Оның басты ерекшелігі — азаматтардың әлеуметтік жағдайын бір ғана табыс көрсеткішімен емес, 59 түрлі өлшем арқылы бағалау. Мәліметтер ай сайын жаңартылып отырады.
Отбасының цифрлық картасы не үшін қажет?
Отбасының цифрлық картасы — мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтер негізінде әр отбасының әлеуметтік-экономикалық бейінін қалыптастыратын цифрлық құрал.
Ол отбасының табысын, мүлкін, жұмыспен қамтылуын, тұрғын үй жағдайын және басқа да көрсеткіштерін ескереді.
Жүйенің негізгі мақсаты — мемлекеттік қолдауға мұқтаж азаматтарды анықтап, оларға тиісті әлеуметтік шараларды проактивті түрде ұсыну.
Бұл дегеніміз, мемлекет қолжетімді деректер негізінде азаматқа қандай көмек қарастырылғанын алдын ала хабарлай алады.
Алайда Отбасының цифрлық картасындағы санат белгілі бір әлеуметтік төлемнің автоматты түрде тағайындалатынын білдірмейді. Әрбір қолдау түрінің өз талаптары мен шарттары бар.
Қазақстандағы отбасылар бес санатқа бөлінеді
Отбасының әлеуметтік әл-ауқатын бағалау жүйесі Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасымен бірлесіп, халықаралық тәсілдер негізінде әзірленген.
Бағалау нәтижесінде әр отбасы бес санаттың біріне жатқызылады.
А санаты — әл-ауқаты жоғары отбасылар.
В санаты — әл-ауқаты ауқатты деңгейдегі отбасылар.
С санаты — әлеуметтік әл-ауқаты қанағаттанарлық деңгейдегі отбасылар.
D санаты — экономикалық тұрғыдан осал отбасылар.
Е санаты — экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан осал отбасылар.
Бұл санаттар отбасының жалпы әлеуметтік-экономикалық жағдайын сипаттайды.
Мысалы, табысы жоғары отбасының несиелік міндеттемелері, мүлкі немесе басқа да жағдайлары ескерілуі мүмкін. Сондықтан санат тек жалақы көлеміне қарап анықталмайды.
Отбасының жағдайы 59 көрсеткіш бойынша тексеріледі
Цифрлық картада әлеуметтік әл-ауқатты бағалау 8 негізгі бағыт пен 59 көрсеткіш негізінде жүргізіледі.
Олардың қатарында отбасының қаржылық жағдайы, жылжымайтын мүлкі мен активтері, тұрғын үй жағдайы, жеңіл және коммерциялық көліктерінің болуы, жер учаскесі мен жеке қосалқы шаруашылығы, жұмыспен қамтылуы, несиелері мен мерзімі өткен берешегі, кәсіпкерлік қызметі бар.
Яғни жүйе азаматтың тек ресми табысын ғана емес, отбасының жалпы материалдық мүмкіндіктерін де есепке алады.
Бұл бағалау мемлекеттік қолдаудың жекелеген түрлерін тағайындау кезінде отбасының нақты жағдайын жан-жақты қарастыруға арналған.
Айына 350 мың теңге табысы бар адам қай санатқа кіреді?
А санатына әл-ауқаты жоғары отбасылар жатқызылады.
Осы санатқа қатысты өлшемдердің бірі — отбасының әр мүшесіне шаққандағы табыстың күнкөріс деңгейінен кемінде жеті есе жоғары болуы.
Ұсынылған түсіндірмеде бұл шамамен айына 350 мың теңге немесе одан көп сома ретінде көрсетілген.
Мәселен, төрт адамнан тұратын отбасының әр мүшесіне шаққандағы табысы 350 мың теңге болса, отбасының жиынтық айлық табысы 1,4 млн теңгені құрайды.
Алайда мұндай табыстың болуы отбасы міндетті түрде А санатына енгізіледі деген сөз емес.
Бағалау кезінде бірнеше тұрғын үйінің болуы, әр отбасы мүшесіне шаққандағы тұрғын үй алаңы, коммерциялық жылжымайтын мүлік, кәсіпкерлік активтер мен көлік құралдары да ескеріледі.
Атап айтқанда, А санатына қатысты сипаттамада отбасының әр мүшесіне шартты түрде 120 шаршы метрден келетін бірнеше тұрғын үйінің болуы мүмкін екені көрсетілген.
Сондықтан бір ғана көрсеткішке сүйеніп, отбасының санатын нақты анықтау дұрыс болмайды.
Отбасының санаты ай сайын өзгеруі мүмкін
Отбасының цифрлық картасындағы бағалау тұрақты емес.
Отбасының құрамы мен әлеуметтік әл-ауқат деңгейі ай сайын қайта есептеледі.
Мәселен, азамат жұмысынан айырылса, отбасының табысы азайса, мүлкі сатылса немесе отбасы мүшелерінің саны өзгерсе, бұл жағдай келесі бағалау кезінде ескерілуі мүмкін.
Мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі деректер өзгерген сайын, цифрлық картадағы ақпарат та автоматты түрде жаңартылады.
Осылайша, отбасының бірнеше жыл бұрынғы жағдайы қазіргі әлеуметтік мәртебесін біржола анықтап бермейді.
Бұл әсіресе табысы тұрақсыз немесе тұрмыстық жағдайы өзгерген отбасылар үшін маңызды.
Отбасының санаты қате көрсетілсе, қайда жүгіну керек?
Азамат Отбасының цифрлық картасында отбасы құрамы немесе әлеуметтік әл-ауқат санаты дұрыс анықталмаған деп есептесе, мәліметтерді тексертуге құқылы.
Ол үшін тұрғылықты жері бойынша Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің аумақтық департаментіне немесе әкімдіктің жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламаларды үйлестіру басқармасына жүгінуге болады.
Мамандар ақпаратты тексеріп, сәйкессіздіктің себебін анықтауға көмектеседі.
Егер қате бастапқы мемлекеттік ақпараттық жүйедегі деректерге байланысты болса, алдымен сол мәлімет түзетіледі.
Одан кейін жаңартылған ақпарат Отбасының цифрлық картасына автоматты түрде түседі.
Отбасының санаты келесі бағалау кезінде қайта анықталады. Мәлімет түзетілгеннен кейін санатты қайта есептеу үшін бөлек өтініш берудің қажеті жоқ.
Әлеуметтік көмек қалай ұсынылады?
Отбасының цифрлық картасы мемлекеттік қолдауды нақты қажеттілікке қарай бағыттауға көмектеседі.
Жүйе әлеуметтік-экономикалық жағдайы өзгерген отбасыларды анықтап, қолданыстағы мемлекеттік қолдау шаралары туралы алдын ала хабарлауға мүмкіндік береді.
Мұндай тәсіл әсіресе экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан осал отбасыларды дер кезінде анықтау үшін қажет.
Сонымен бірге цифрлық карта мемлекеттік органдарға отбасылардың жағдайындағы өзгерістерді бақылап, әлеуметтік қолдау шараларын жоспарлауға мүмкіндік береді.
Қазір жүйеде 6,2 млн отбасы мен 20,6 млн азамат туралы мәлімет бар. Бұл Отбасының цифрлық картасын Қазақстандағы әлеуметтік қорғау жүйесінің ауқымды цифрлық құралдарының біріне айналдырып отыр.
Ең бастысы, отбасының әл-ауқаты бір рет анықталып, өзгеріссіз қалмайды. Табысы, жұмысы, мүлкі немесе отбасы құрамы өзгерген жағдайда, оның әлеуметтік-экономикалық санаты да қайта қаралады.
Бұған дейін біз Қазақстанда әлеуметтік көмекті көрсету тәсілі өзгеріп жатқаны туралы жазған едік. Онда Отбасының цифрлық картасын пайдалану және әлеуметтік қолдау шараларын автоматтандыру мәселелері қарастырылған болатын.
