Қазақстанда 5–9 жастағы балалардың 23,2%-ында артық салмақ анықталған. Бұл шамамен әрбір төртінші бала деген сөз. Балалар арасындағы артық салмақ пен зат алмасу бұзылыстарының алдын алу мәселесі Астанада өткен алғашқы республикалық «Саламатты мектеп» форумының негізгі тақырыптарының біріне айналды, деп хабарлайды DKNews.kz.
2024 жылғы мультииндикаторлы кластерлік зерттеу нәтижелері балалардың денсаулығына ерте жастан көңіл бөлу қажеттігін көрсетеді. Мамандар артық салмақтың алдын алуды тек медициналық тексерумен шектемей, мектептегі тамақтану, дене белсенділігі және отбасындағы күнделікті әдеттермен байланыстыру маңызды екенін атап өтті.
Әр төртінші балада артық салмақ бар
2024 жылғы зерттеу деректеріне сәйкес, Қазақстандағы 5–9 жастағы балалардың 23,2%-ында артық дене салмағы анықталған.
Бұл көрсеткіш балалардың тамақтануы мен қозғалыс белсенділігіне жүйелі назар аудару қажеттігін көрсетеді.
Артық салмақ тек сыртқы келбетке қатысты мәселе емес. Ол зат алмасу бұзылыстарының және болашақта кейбір созылмалы аурулардың даму қаупінің жоғарылауымен байланысты.
Атап айтқанда, балалық шақтағы артық салмақ 2-типті қант диабеті мен жүрек-қантамыр ауруларының даму қаупін арттыруы мүмкін.
Дегенмен артық салмағы бар әрбір балада міндетті түрде осындай аурулар дамиды деген сөз емес. Қауіп деңгейі баланың жеке денсаулық жағдайына және басқа да факторларға байланысты.
Қазақстанда балалар арасында диабеттің 1104 жағдайы тіркелді
Балалардың денсаулығына қатысты тағы бір маңызды көрсеткіш — 2-типті қант диабетінің таралуы.
2025 жылы Қазақстанда 18 жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдер арасында бұл аурудың 1104 жағдайы тіркелген.
Оның 237-сі алғаш рет анықталған.
Бұл сандар балалар мен жасөспірімдер арасында зат алмасу бұзылыстарын дер кезінде анықтаудың маңызын көрсетеді.
2-типті қант диабетінің дамуында артық салмақтан бөлек, тұқымқуалаушылық, инсулинге төзімділік және басқа да факторлар рөл атқаруы мүмкін.
Сондықтан профилактика тек салмақты бақылауға емес, баланың жалпы денсаулық жағдайын бағалауға бағытталуы тиіс.
Мектептегі тамақтану неге маңызды?
Балалар күнінің едәуір бөлігін мектепте өткізеді.
Сондықтан олардың тамақтану әдеттері мен дене белсенділігіне білім беру ортасының ықпалы зор.
«Саламатты мектеп» бастамасы аясында мектептегі тамақтанудың сапасына ерекше көңіл бөлінеді.
Теңгерімді тамақтану баланың жасына және қажеттілігіне сәйкес жеткілікті қоректік заттар алуына көмектеседі.
Сонымен бірге тұрақты тамақтану тәртібі мен пайдалы тағамдарға қолжетімділік салауатты әдеттердің қалыптасуына ықпал етеді.
Бұл жерде мақсат балаларға қатаң диета ұсыну немесе белгілі бір тағам үшін кінәлау емес.
Негізгі міндет — мектепте де, үйде де дұрыс тамақтануды күнделікті өмірдің қалыпты бөлігіне айналдыру.
Балалардың көбірек қозғалуына жағдай қажет
Форумда көтерілген тағы бір мәселе — балалардың дене белсенділігі.
Қозғалыс баланың физикалық дамуына, жүрек-қантамыр жүйесінің саулығына және жалпы көңіл күйіне оң әсер етеді.
Сондықтан профилактика тек дене шынықтыру сабағымен шектелмеуі керек.
Мектептегі белсенді үзілістер, спорттық үйірмелер, қауіпсіз ойын алаңдары және күнделікті қозғалыс мүмкіндіктері маңызды.
Баланың спортқа қызығушылығы мен физикалық мүмкіндіктері әртүрлі болуы мүмкін. Сол себепті қозғалыс белсенділігі әр оқушыға қолжетімді әрі қауіпсіз болғаны жөн.
Баланы салмағы үшін кінәлауға болмайды
«Саламатты мектеп» форумында ерекше назар аударылған мәселелердің бірі — артық салмағы бар балаларды кемсітуге жол бермеу.
Баланың дене салмағын сыныптастарының алдында талқылау, оны мазақ ету немесе кінәлау психологиялық зиян келтіруі мүмкін.
Мұндай әрекеттер баланың өзіне деген сеніміне және мектептегі әлеуметтік жағдайына кері әсер етуі ықтимал.
Сондықтан артық салмақтың профилактикасы баланың қадір-қасиетін құрметтеуге негізделуі тиіс.
Денсаулық көрсеткіштерін бағалау қажет болған жағдайда, ол медицина маманының қатысуымен және жеке құпиялылық сақтала отырып жүргізілуі керек.
Ересектердің міндеті — баланың денесін сынау емес, оның дұрыс тамақтануына, еркін қозғалуына және өзін қауіпсіз сезінуіне жағдай жасау.
Мектеп, отбасы және дәрігер бірлесіп жұмыс істеуі керек
Балалар арасындағы артық салмақ пен зат алмасу бұзылыстарының алдын алу бір ғана мекеменің міндеті емес.
Мектеп тамақтану мен қозғалысқа қолайлы орта қалыптастырса, отбасы баланың күнделікті әдеттеріне әсер етеді.
Ал медицина қызметкерлері қауіп факторларын бағалап, қажет болған жағдайда тиісті кеңес пен медициналық көмекті ұсына алады.
Осы үш бағыттың үйлесімді жұмысы профилактиканың нәтижелі болуына ықпал етеді.
«Саламатты мектеп» бастамасы да мектеп, отбасы және денсаулық сақтау жүйесінің өзара байланысын нығайтуды көздейді.
«Саламатты мектеп» бастамасының басты мақсаты
Астанада өткен бірінші республикалық форум балалар денсаулығын сақтауға кешенді көзқарас қажеттігін көрсетті.
Мәселе тек артық салмақтың статистикасында емес, оның алдын алуға мүмкіндік беретін күнделікті ортада.
2024 жылғы зерттеуде 5–9 жастағы балалардың 23,2%-ында артық салмақ анықталуы және 2025 жылы балалар мен жасөспірімдер арасында 2-типті қант диабетінің 1104 жағдайы тіркелуі профилактикалық жұмыстың өзектілігін көрсетеді.
Баланың денсаулығы бір реттік акциямен қалыптаспайды. Ол мектептегі тамақтану сапасына, қозғалыс мүмкіндіктеріне, отбасындағы әдеттерге және медициналық көмектің қолжетімділігіне байланысты.
Сондықтан «Саламатты мектеп» бастамасының негізгі бағыты — әр баланың денсаулығын қолдайтын, қауіпсіз әрі кемсітусіз орта қалыптастыру.
Бұған дейін біз Қазақстанда балалар денсаулығын сақтау үшін «Бастау» бағдарламасын әзірлеу басталғаны туралы жазған едік. Бағдарлама аясында мектеп медицинасын жетілдіру, профилактикалық тексерулерді цифрландыру және «Саламатты мектеп» жобасын дамыту мәселелері қарастырылған.
