2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда кейбір мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындау тәртібі өзгереді. Енді әлеуметтік көмектің жекелеген түрлерін беру кезінде азаматтың белгілі бір санатқа жатуы ғана емес, оның отбасының нақты материалдық жағдайы да ескеріледі. Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі хабарлады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа жүйе бойынша отбасылар әлеуметтік әл-ауқат деңгейіне қарай бес санатқа бөлінеді. Жоғары екі санатқа кірген отбасылар мұқтаждыққа байланысты тағайындалатын кейбір жәрдемақыларды ала алмайды. Ал әлеуметтік тұрғыдан осал отбасыларға қолдау көрсету жалғасады.
2027 жылдан бастап не өзгереді?
Қазір Қазақстанда бірқатар мемлекеттік жәрдемақы азаматтың белгілі бір әлеуметтік санатқа жатуына қарай тағайындалады.
Алайда министрліктің түсіндіруінше, мұндай тәсіл отбасылардың нақты тұрмыс деңгейіндегі айырмашылықтарды толық көрсете бермейді.
Мысалы, бір әлеуметтік санатқа жататын екі отбасының табысы, мүлкі, қарызы және жұмыспен қамтылу жағдайы әртүрлі болуы мүмкін.
Сондықтан мемлекет әлеуметтік көмекті тағайындау кезінде отбасының жалпы әлеуметтік-экономикалық жағдайын бағалауды көздеп отыр.
Жаңа әдістеме мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтерге сүйенеді.
Бағалау кезінде отбасының қаржылық жағдайы, мүшелерінің жұмыспен қамтылуы, жылжымайтын мүлкі, көлігі, жер учаскелері, бизнесі, несие міндеттемелері, отбасы құрамы мен мүшелерінің жасы және басқа да әлеуметтік ерекшеліктер ескеріледі.
Бұл көрсеткіштер жеке-жеке емес, жиынтық түрде қаралады.
Отбасылар бес санатқа бөлінеді
Жаңа тәсіл бойынша әр отбасының әлеуметтік әл-ауқат деңгейі анықталады.
Бағалау нәтижесінде отбасылар мынадай бес санаттың біріне жатқызылады:
-
А санаты — әл-ауқаты жоғары отбасылар.
-
В санаты — ауқатты отбасылар.
-
С санаты — жағдайы қанағаттанарлық отбасылар.
-
D санаты — экономикалық тұрғыдан осал отбасылар.
-
Е санаты — экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан осал отбасылар.
Мұндағы басты ерекшелік — отбасының санаты тек табыс көлеміне немесе бір мүліктің болуына қарап анықталмайды.
Мәселен, пәтері немесе автокөлігі бар отбасы автоматты түрде ауқатты санатқа енгізілмейді.
Оның жалпы қаржылық жағдайы, отбасы мүшелерінің саны, жұмыспен қамтылуы, міндеттемелері және басқа да көрсеткіштері бірге есепке алынады.
Кімдер жәрдемақы ала алмайды?
Жаңа тәртіптің ең маңызды өзгерісі А және В санаттарына қатысты.
Егер отбасы бағалау нәтижесінде әл-ауқаты жоғары немесе ауқатты санатқа жатқызылса, оған мұқтаждық деңгейіне қарай тағайындалатын жекелеген мемлекеттік жәрдемақылар берілмейді.
Бұл ереже бұрыннан төлем алып жүрген отбасыларға да әсер етуі мүмкін.
Министрліктің мәліметінше, мұндай отбасыларға тиісті төлемдер заңнамада белгіленген тәртіппен тоқтатылады.
Дегенмен бұл А немесе В санатындағы азаматтар барлық мемлекеттік әлеуметтік төлемдерден айырылады деген сөз емес.
Өзгеріс тек мұқтаждықты бағалауға байланысты тағайындалатын жәрдемақылардың жекелеген түрлеріне қатысты.
Азаматтардың белгілі бір санаттарына заңмен берілген кепілдіктер мен ерекшеліктер сақталады.
С, D және Е санатындағы отбасыларға не болады?
Әлеуметтік әл-ауқаты қанағаттанарлық, экономикалық тұрғыдан осал және әлеуметтік тұрғыдан осал отбасыларға мемлекеттік қолдау көрсету жалғасады.
Алайда тиісті жәрдемақыны алу үшін қолданыстағы заңнамада белгіленген талаптар орындалуы қажет.
Яғни С, D немесе Е санатына жату барлық төлемнің автоматты түрде тағайындалатынын білдірмейді.
Әрбір жәрдемақының өзіне тән шарттары мен тағайындау тәртібі сақталады.
Министрлік жаңа әдістеме әлеуметтік қолдаудың бүкіл жүйесін жоюға бағытталмағанын атап көрсетеді.
Негізгі мақсат — бюджет қаражатын әлеуметтік көмекке нақты мұқтаж азаматтарға басымдық бере отырып бөлу.
Үйі немесе көлігі бар адамдарға жәрдемақы берілмей ме?
Жаңа тәртіпке қатысты маңызды мәселелердің бірі — отбасының мүлкін есепке алу.
Министрліктің түсіндіруінше, пәтердің, автокөліктің, жер учаскесінің немесе басқа да мүліктің болуы өздігінен жәрдемақыдан бас тартуға негіз болмайды.
Мүлік отбасының жалпы жағдайын бағалау кезінде ескерілетін көрсеткіштердің бірі ғана.
Мысалы, отбасының тұрғын үйі болғанымен, оның табысы төмен, асырауындағы балалары көп немесе несие міндеттемелері болуы мүмкін.
Мұндай жағдайларда барлық әлеуметтік-экономикалық фактор бірге қарастырылады.
Сондықтан жаңа жүйеде бір ғана көрсеткішке сүйеніп шешім қабылдау көзделмеген.
Отбасының жағдайы өзгерсе, санаты қайта қаралады
Әлеуметтік әл-ауқат санаты бір рет анықталып, өзгеріссіз қалмайды.
Егер отбасының өмірлік жағдайы өзгерсе, оның әлеуметтік-экономикалық мәртебесі қайта бағалануы мүмкін.
Мәселен, отбасы мүшесінің жұмысқа орналасуы, жұмысынан айырылуы, табысының өзгеруі немесе отбасы құрамындағы өзгерістер жалпы бағалауға әсер етуі ықтимал.
Қайта қарау мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі жаңартылған мәліметтер негізінде жүргізіледі.
Бұл тәсіл әлеуметтік көмекті отбасының қазіргі жағдайына сәйкес тағайындауға бағытталған.
Жаңа жүйе барлық жәрдемақыға қатысты ма?
Жоқ. Министрлік түсіндірген өзгерістер мұқтаждық деңгейіне қарай тағайындалатын жекелеген мемлекеттік жәрдемақыларға қатысты.
Әлеуметтік қолдаудың барлық түрі тоқтатылмайды және азаматтардың заңнамада көзделген арнайы кепілдіктері сақталады.
Сонымен қатар ұсынылған ақпаратта жаңа бағалау тәсілі қолданылатын жәрдемақылардың толық тізбесі көрсетілмеген.
Сондықтан қандай да бір нақты төлемнің тоқтатылатыны туралы шешім шығарғанда оның құқықтық негізін және тағайындау шарттарын жеке қарастыру қажет.
Бұл өзгерістер қазақстандықтар үшін нені білдіреді?
2027 жылдан бастап әлеуметтік көмектің кейбір түрлерін тағайындауда отбасының нақты әл-ауқат деңгейі маңызды рөл атқарады.
Мемлекет азаматтардың табысын ғана емес, олардың жұмыспен қамтылуын, мүлкін, қарыздарын және отбасының әлеуметтік ерекшеліктерін кешенді түрде бағалауды көздейді.
А және В санатындағы отбасылар мұқтаждыққа байланысты берілетін жекелеген жәрдемақылардан айырылуы мүмкін. Ал С, D және Е санатындағы азаматтарға қолдау заңнама талаптарына сәйкес жалғасады.
Жаңа тәртіптің негізгі мақсаты — мемлекеттік көмекті нақты мұқтаж адамдарға бағыттау, әлеуметтік қолдау жүйесінің ашықтығын арттыру және бюджет қаражатын тиімді пайдалану.
Бұған дейін біз Қазақстанда 20,6 млн азаматтың әл-ауқаты Отбасының цифрлық картасы арқылы қалай бағаланатыны туралы жазған едік. Бұл жүйе 6,2 млн отбасының әлеуметтік-экономикалық жағдайын бақылауға мүмкіндік береді және әлеуметтік көмекті мұқтаждық деңгейіне қарай тағайындау тәсілімен тікелей байланысты.
