Қазақстан коммуналдық инфрақұрылымды жаңғыртуға 13 трлн теңге инвестиция тартуды жоспарлап отыр. Алайда ауқымды жұмысты жүзеге асыру үшін банктердің қаржыландыруға қатысуын кеңейту қажет, деп хабарлайды DKNews.kz.
Алматыда Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаевтың төрағалығымен өткен кеңесте осы мәселе талқыланды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің мәліметіне сәйкес, қаржы институттары қазірдің өзінде 901,5 млрд теңгенің жобаларын қаржыландыру жөнінде ұсыныстар енгізген.
Кеңестің басты тақырыбы — коммуналдық кәсіпорындарға ұзақмерзімді несие беруді жеңілдету, екінші деңгейдегі банктерді көбірек тарту және 2027 жылға арналған инвестициялық жобаларды қаржыландыруға дайындау.
13 трлн теңге қайда жұмсалады?
«Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы 2025–2029 жылдарға есептелген.
Осы кезеңде энергетикалық және коммуналдық инфрақұрылымға шамамен 13 трлн теңге инвестиция тарту көзделіп отыр. Оның 6,8 трлн теңгесі коммуналдық секторды жаңғыртуға бағытталады.
Ұлттық жобаның негізгі мақсаттары:
- 84 мың шақырымнан астам инженерлік желіні жаңарту.
- Желілердің орташа тозу деңгейін 40%-ға дейін төмендету.
- Инфрақұрылым нысандарындағы апаттылықты 25%-ға қысқарту.
Бұл көрсеткіштер елдегі жылу, су және басқа да инженерлік желілердің жағдайын жақсартуға бағытталған.
Жоба тек ескірген құбырларды ауыстырумен шектелмейді. Оның нәтижесі коммуналдық жүйелердің сенімділігіне және тұрғындарға көрсетілетін қызметтердің тұрақтылығына әсер етуі тиіс.
Банктер 901,5 млрд теңгенің жобаларын қарастырып жатыр
Өңірлік инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру 2025 жылы басталды.
2026 жылы әртүрлі қаржыландыру көздерінен тартылатын инвестициялардың жоспарлы көлемі кемінде 1,1 трлн теңгені құрайды.
Қазіргі уақытта қаржы институттары жалпы сомасы 901,5 млрд теңге болатын жобаларды қаржыландыру жөнінде ұсыныстар енгізген.
Олардың жағдайы мынадай:
- 517,8 млрд теңгеге несиелік желілер ашылған.
- 383,8 млрд теңгенің жобалары қаралу сатысында.
Бұл сандар жобалардың қаржыландыруға дайындығын көрсетеді. Алайда ашылған несиелік желілердің барлық қаражаты толық игерілді дегенді білдірмейді.
Сондықтан алдағы міндеттердің бірі — мақұлданған қаржыландыруды нақты инфрақұрылымдық жұмыстарға айналдыру.
Қай банктер белсенді қатысып жатыр?
Екінші деңгейдегі банктер арасында коммуналдық жобаларды қаржыландыруға негізінен Қазақстан Халық банкі мен Банк ЦентрКредит белсенді қатысып отыр.
Осы бағытта жалпы құны шамамен 256 млрд теңге болатын жобалар портфелі қалыптастырылған.
Оған 20 табиғи монополия субъектісінің 138 жобасы кіреді.
Үкімет бұл жұмысты басқа банктердің қатысуымен кеңейтуді көздеп отыр. Себебі инфрақұрылымды жаңғыртудың жоспарланған көлемін орындау үшін қаржы көздерінің жеткілікті болуы маңызды.
Қаржыландыруға қатысатын банктер санының артуы коммуналдық кәсіпорындарға несие алу мүмкіндіктерін кеңейтуі мүмкін.
Коммуналдық кәсіпорындарға 12,6%-бен несие беру ұсынылды
Кеңесте шағын жеке коммуналдық кәсіпорындардың қаржыландыруға қолжетімділігіне ерекше назар аударылды.
Бұл үшін «Даму» қорының қаржы құралдарын пайдалану және субсидиялау мүмкіндіктері қарастырылып жатыр.
Сонымен қатар «Өрлеу» бағдарламасы аясында жеңілдікті несиелеу тетігін қолдану ұсынылды.
Ұсынылып отырған шарттар:
- Жылдық сыйақы мөлшерлемесі — 12,6%.
- Несие мерзімі — 10 жылға дейін.
- Нысаналы алушылар — шағын жеке коммуналдық кәсіпорындар.
Әзірге бұл шарттар ұсыныс ретінде қарастырылып жатыр. Олардың нақты қолданылу тәртібі қаржыландыру тетіктеріне енгізілетін өзгерістерге байланысты болады.
Қанат Бозымбаев жеке мәселелерді шешумен ғана шектелмей, қаржыландыру жүйесін тұтастай жетілдіру қажеттігін айтты.
«Біздің міндетіміз – туындаған жекелеген мәселелерді шешіп қана қою емес, қаржыландыру шарттарын жүйелі түрде жетілдіру және ұзақмерзімді әрі жеңілдікпен қаржыландыруды қамтамасыз ету», – деп атап өтті Қанат Бозымбаев.
2027 жылы 1,8 трлн теңге инвестиция тарту жоспарланған
Кеңесте келесі жылға арналған қаржыландыру жоспары да жеке қаралды.
2027 жылы энергетикалық және коммуналдық инфрақұрылымды жаңғыртуға тартылатын инвестициялардың жалпы көлемі 1,8 трлн теңге болады деп күтілуде.
Оның шамамен 1,3 трлн теңгесін қарыз қаражаты есебінен тарту жоспарланған.
Екінші деңгейдегі банктер мен Қазақстанның Даму банкі арқылы қаржыландыруға шамамен 400 млрд теңге көзделіп отыр.
Қазір еліміздің 14 өңірінде жүзеге асырылатын 85 жобадан тұратын портфель қалыптастырылған.
Бұл көрсеткіштер келесі жылы инфрақұрылымды жаңғыртуға қажетті қаржы көлемінің ұлғаюы жоспарланғанын көрсетеді.
Сонымен бірге инвестициялардың елеулі бөлігін қарыз қаражаты арқылы тарту банктер мен қаржы институттарының қатысуын маңызды етеді.
Бозымбаев қандай тапсырмалар берді?
Вице-премьер жоспарланған жұмыстарды толық көлемде орындау үшін жобаларды несиелеуге қатысатын банктер қатарын кеңейту қажеттігін атап өтті.
Кеңес қорытындысы бойынша бірнеше тапсырма берілді.
- Ұлттық экономика министрлігі коммуналдық кәсіпорындардың жеңілдікті қаржыландыруға қолжетімділігін арттыру үшін қолданыстағы тетіктерді өзгерту жөнінде ұсыныстар әзірлейді.
- Ұлттық экономика министрлігі мен «Бәйтерек» холдингі тапсырмалардың орындалуын үйлестіреді.
- «Бәйтерек» мемлекеттік органдармен және қаржы ұйымдарымен бірлесіп, әр жобаның жүзеге асырылуын ай сайын бақылайтын жұмыс тобын құрады.
- Холдинг банктермен бірге 2027 жылы тікелей несиеленетін жобалардың тізімін әзірлейді.
Жобалар тізімінде қаржыландыру көлемі, несие шарттары және шешім қабылдау мерзімдері көрсетілуі тиіс.
Осылайша Үкімет қаржы тартумен қатар, әр жобаның іске асырылу барысын тұрақты бақылауға алуды көздеп отыр.
Бұл өзгерістер тұрғындарға қалай әсер етеді?
Ұлттық жобаның түпкі мақсаты — коммуналдық инфрақұрылымның сенімділігін арттыру.
Қазақстанның көптеген өңірінде инженерлік желілердің тозуы жылу, су және басқа да коммуналдық қызметтердің тұрақтылығына әсер етеді.
Жоспарланған жаңғырту жұмыстары толық орындалса, желілердің орташа тозу деңгейі 40%-ға дейін төмендеп, инфрақұрылым нысандарындағы апаттылық 25%-ға қысқаруы тиіс.
Ал банктерді қаржыландыруға кеңінен тарту осы жұмыстарды жүзеге асыру үшін қажетті инвестиция көздерін ұлғайтуға бағытталған.
Дегенмен кеңесте коммуналдық тарифтердің өзгеруі туралы нақты шешімдер жарияланған жоқ. Сондықтан ұсынылған несиелеу тетіктерін тұрғындар үшін тарифтердің міндетті түрде өзгеруімен байланыстыруға негіз жоқ.
Алдағы кезеңде негізгі назар 2027 жылға арналған 85 жобаны қаржыландыруға, банктердің қатысуын кеңейтуге және әр жобаның орындалуын ай сайын бақылауға аударылады.
Бұған дейін біз Қазақстанның коммуналдық және энергетика саласын жаңғыртуға 13 трлн теңге инвестиция тарту жоспары туралы жазған едік. Сол кезде 84 мың шақырым инженерлік желіні жаңарту, олардың тозуын азайту және апаттылықты төмендету жөніндегі негізгі мақсаттар жарияланған болатын. Енді Үкімет осы міндеттерді орындау үшін банктік қаржыландыру тетіктерін кеңейтуге кірісті.
