Қазақстандықтар киімге 237 мың теңгеге дейін жұмсайды: ақша қайда кетіп жатыр

Қазақстанда киім-кешек барған сайын қымбаттап барады. Бір отбасы жарты жылда киім, мата және аяқкиім сатып алуға орта есеппен 137 мың теңгеге жуық ақша жұмсаған. Ал кейбір өңірлерде бұл көрсеткіш екі есеге жуық жоғары. Баға өсіп жатқанымен, елдегі киім-кешек нарығы әлі де импортқа тәуелді, деп хабарлайды DKNews.kz.

2026 жылдың қаңтар–маусым айларындағы статистикаға сәйкес, Қазақстандағы бір үй шаруашылығының киім, мата және аяқкиімге жұмсаған шығыны 136,9 мың теңгеге жетті. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 7,3%-ға көп. Былтыр көрсеткіш 127,6 мың теңге болған.

Алайда шығынның өсуімен қатар қызық үрдіс байқалады: қазақстандықтар киімге бұрынғыдан көп ақша жұмсағанымен, оның отбасылық бюджеттегі үлесі азайып келеді.

Киімге жұмсалатын ақша 72%-ға өсті, бірақ бюджеттегі үлесі азайды

Соңғы он жылда қазақстандық отбасылардың киім, мата және аяқкиімге жұмсайтын шығыны 79,6 мың теңгеден 136,9 мың теңгеге дейін артқан. Өсім 72%-ды құрады.

Бірақ он жыл бұрын бұл тауарларға барлық тұтынушылық шығынның 10,5%-ы жұмсалса, қазір небәрі 6,7%-ы тиесілі.

Яғни отбасылар киім-кешекке ақшалай есептегенде әлдеқайда көп қаражат жұмсап жүр. Соған қарамастан, басқа тауарлар мен қызметтерге кететін шығынмен салыстырғанда оның үлесі төмендеген.

Ең үлкен өзгерістердің бірі 2020 жылы байқалды. Сол кезде киім, мата және аяқкиімге жұмсалған қаржы 76,1 мың теңгеге дейін азайып, жалпы тұтынушылық шығындардағы үлесі 7%-ға түскен.

Кейінгі жылдары шығын қайта өсе бастады. Алайда киім-кешектің отбасылық бюджеттегі үлесі он жыл бұрынғы деңгейіне оралған жоқ.

2026 жылдың алғашқы жартысында қазақстандықтардың азық-түлікке жатпайтын тауарларға жұмсаған қаражатының 30,8%-ы киім, мата және аяқкиімге тиесілі болды.

80 мыңнан 237 мың теңгеге дейін: қай өңір тұрғындары көп жұмсайды?

Өңірлер арасындағы айырмашылық үш есеге жуықтайды.

Киім, мата және аяқкиімге ең көп қаржы жұмсағандар Түркістан облысында тұрады. Мұнда бір үй шаруашылығы алты айда орта есеппен 236,8 мың теңге жұмсаған.

Алғашқы үштікке Маңғыстау облысы мен Шымкент қаласы да кірді.

2026 жылдың қаңтар–маусым айларында бір үй шаруашылығының шығыны:

Ал Шығыс Қазақстан облысында жағдай мүлде басқаша. Бұл өңірде бір отбасының киім мен аяқкиімге жұмсаған шығыны орта есеппен 80,3 мың теңге болған.

Ең төмен көрсеткіштердің қатарында Ақмола облысы да бар — 85,2 мың теңге. Қостанай облысында бұл сома 89,3 мың теңгені құрады.

Бір қызығы, Алматы мен Астанадағы шығын республикалық орташа деңгейден төмен болып шықты.

Алматыда отбасылар жарты жылда 124,3 мың теңге, ал Астанада 132,7 мың теңге жұмсаған.

Дегенмен бұл көрсеткіштер бір адамның емес, тұтас үй шаруашылығының шығынын білдіреді. Сондықтан отбасы мүшелерінің саны мен сатып алынған тауарлардың көлемін ескермей, тұрғындардың жеке шығынын салыстыру дұрыс болмайды.

Шымкентте отбасылық бюджеттің 11,2%-ы киімге жұмсалады

Ақша көлемі бойынша Түркістан облысы алда тұрғанымен, отбасылық бюджеттегі үлесі жағынан Шымкент көш бастап тұр.

Шымкент тұрғындарының барлық тұтынушылық шығынының 11,2%-ы киім, мата және аяқкиімге кетеді. Бұл Қазақстан бойынша орташа көрсеткіштен (6,7%) айтарлықтай жоғары.

Түркістан облысында бұл үлес 9,6%, Маңғыстау облысында 9%, Жамбыл облысында 8,7%, Атырау облысында 8,1% болды.

Ал ең төмен көрсеткіш Алматы облысында тіркелді — 4,8%.

Ақмола және Шығыс Қазақстан облыстарында киім-кешекке жалпы шығынның 4,9%-ы жұмсалған.

Демек Түркістан облысының тұрғындары киімге ең көп ақша жұмсаса, Шымкентте бұл тауарлар отбасылық бюджеттің ең үлкен бөлігін алады.

Киім 10,6%-ға, аяқкиім 11,1%-ға қымбаттады

Қазақстандықтардың киім-кешекке жұмсайтын шығыны көбейген тұста баға да өсуін тоқтатқан жоқ.

2026 жылдың қыркүйегінде киім мен аяқкиім бағасы былтырғы қыркүйекпен салыстырғанда 10,8%-ға көтерілді. Бір жыл бұрын да жылдық қымбаттау деңгейі дәл осындай болған.

2026 жылдың басынан бері баға 8,1%-ға өсті. Ал қыркүйектің өзінде киім мен аяқкиім 1,4%-ға қымбаттаған.

Бұл 2022 жылдың қарашасынан бергі ең жоғары айлық өсім.

Өңірлердегі жағдай да әртүрлі.

Киім бағасы ең қатты Ақмола облысында көтерілді — 17,5%. Одан кейін Астана (16,6%) мен Түркістан облысы (15,7%) орналасқан.

Ал Павлодар облысында киім небәрі 3,1%-ға қымбаттады. Ақтөбе облысында өсім 5,5%, Қызылорда облысында 5,9% болды.

Қазақстан бойынша киім бағасының орташа жылдық өсімі 10,6%-ды құрады.

Аяқкиім бағасы одан да жылдам өскен. Бір жыл ішінде оның құны 11,1%-ға көтерілді.

Ең жоғары өсім тағы да Ақмола облысында тіркелді. Мұнда аяқкиім бірден 23%-ға қымбаттаған.

Түркістан облысында баға 16,6%-ға, Қостанай облысында 15,8%-ға өсті.

Ал Павлодар облысында өсім 5% болды.

Қыздарға арналған киім мен ерлер аяқкиімі көбірек қымбаттады

Баға өсімі киім-кешектің барлық дерлік санатын қамтыды. Бірақ кейбір тауарлардың құны басқаларына қарағанда жылдамырақ көтерілген.

Ең жоғары өсім қыз балаларға арналған киімде байқалды — 12,1%.

Әйелдер киімі 11,3%-ға, ұл балаларға арналған киім 10,9%-ға қымбаттады.

Екі жасқа дейінгі балалардың киімі 10,1%-ға, ал ерлер киімі 9,9%-ға өсті.

Осы көрсеткіштермен салыстырғанда мектеп формасының бағасы біршама баяу көтерілген — 6,3%.

Аяқкиім нарығында ең көп қымбаттағаны ерлерге арналған тауарлар болды. Олардың бағасы бір жылда 12,4%-ға өсті.

Әйелдер аяқкиімі 11,3%-ға, балалар аяқкиімі 8,7%-ға қымбаттады.

Мұндай жағдайда отбасылық шығынның артуы адамдардың бұрынғыдан көп киім сатып ала бастағанын білдірмейді. Өйткені бұрынғыдай мөлшердегі киім-кешекті алу үшін де қазір көбірек ақша қажет болуы мүмкін.

Қазақстан 54 млрд теңгенің киімін өндірді, бірақ нарықта импорт басым

Тұтынушылар қымбатшылықты сезініп жатқанда, отандық кәсіпорындар киім өндірісін ұлғайтып келеді.

2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында Қазақстанда 54,2 млрд теңгенің киімі өндірілді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда ақшалай есепте 8,1%-ға көп.

Өндірістің нақты көлем индексі 127,5%-ды құрады. Яғни өсім тек өнімнің ақшалай құнымен шектелмеген.

Соңғы он жылда Қазақстандағы киім өндірісінің ақшалай көлемі 2,7 есе артты.

Биыл жекелеген тауар түрлері бойынша да айтарлықтай өсім байқалды.

Ерлер мен ұл балаларға арналған трикотаж емес сырт киім өндірісі 29,4%-ға артып, 183,7 мың данаға жетті.

Трикотаж сырт киім өндірісі 14,8%-ға өсіп, 175,4 мың дана болды.

Свитер, джемпер және пуловер өндірісі 21,1%-ға ұлғайды. Сегіз айда мұндай өнімдердің 123,5 мың данасы шығарылған.

Ал әйелдер мен қыздарға арналған трикотаж емес сырт киім өндірісі, керісінше, 1,3%-ға қысқарып, 114,5 мың дана болды.

Нәрестелерге арналған трикотаж киімдер мен аксессуарлар өндірісінде ерекше өсім тіркелді. Олардың ақшалай көлемі бірден 33,4 есе артып, 794,7 млн теңгеге жетті.

Бас киім өндірісі де 41,5%-ға ұлғайып, 1,5 млрд теңге болды.

Алайда бұл өсімдерге қарамастан, Қазақстанның киім-кешек нарығында шетелдік тауарлардың үлесі әлі де өте жоғары.

Қазақстандағы сырт киімнің 98,6%-ы импортқа тиесілі

2026 жылдың қаңтар–шілде айларындағы деректерге қарағанда, Қазақстанда киім мен аяқкиімнің көптеген түріне деген сұраныс негізінен шетелдік өнім есебінен қамтамасыз етіледі.

Трикотаж сырт киім нарығындағы импорттың үлесі 98,6%-ға жеткен.

Өзге сырт киім түрлерінде бұл көрсеткіш 98,2% болды.

Свитер, джемпер және осыған ұқсас бұйымдардың 97,4%-ы шетелден жеткізілген өнімдерге тиесілі.

Ал спорттық, қорғаныш және ортопедиялық аяқкиімді есептемегенде, аяқкиім нарығындағы импорт үлесі 93,6%-ды құрады.

Басқа тауарлар бойынша да шетелдік өнім басым:

Соған қарамастан, отандық өндірушілердің нарықтағы үлесі біртіндеп артып келеді.

Аталған барлық тауар санаттарында импорттың үлесі 2025 жылдың қаңтар–шілде айларымен салыстырғанда төмендеген.

Ең үлкен өзгерістердің бірі ішкиім нарығында байқалды. Бір жыл ішінде шетелдік өнімнің үлесі 99,3%-дан 88,8%-ға дейін азайды.

Нәрестелерге арналған киімдерде де импорт үлесі 99,2%-дан 89,8%-ға түсті.

Бұл санаттарда қазақстандық өнімдердің үлесі артқанын көрсетеді. Дегенмен нарықтың басым бөлігі әлі де шетелдік өндірушілердің қолында.

Қазақстандықтар көбірек ақша жұмсап жүр. Ал киімді көбірек сатып алып жатыр ма?

Шығын мен баға статистикасы екі түрлі үрдісті көрсетеді.

2026 жылдың алғашқы жартысында қазақстандық отбасылардың киім, мата және аяқкиімге жұмсаған ақшасы 7,3%-ға көбейді.

Ал қыркүйекте киім мен аяқкиім бағасының жылдық өсімі 10,8%-ға жетті.

Бұл екі көрсеткішті тікелей салыстыруға болмайды. Өйткені олардың есептелген кезеңдері мен әдістемелері әртүрлі.

Алайда бір жайт анық: киім-кешекке жұмсалатын ақшаның көбеюі сатып алынған тауар санының да артқанын дәлелдемейді.

Нақты тұтынудың қалай өзгергенін білу үшін бағаның өсуін де, сатып алынған тауар көлемін де есепке алу қажет.

Әзірге статистика Қазақстандағы киім-кешек нарығының екі ерекшелігін көрсетіп отыр. Бір жағынан, отбасылардың ақшалай шығыны көбейіп, отандық өндіріс көлемі өсуде. Екінші жағынан, нарықтың негізгі бөлігін шетелдік тауарлар алып жатыр.

Мәселен, импорт үлесі біршама қысқарғанның өзінде, Қазақстандағы трикотаж сырт киімге деген сұраныстың 98,6%-ы әлі де шетелдік өнім есебінен қамтамасыз етіледі.