Санжар Бокаевтың соты ескертуден басталды. Судья сот төрелігіне қысым көрсетуге жол берілмейтінін мәлімдеп, сот отырысын өз бетінше бейнетаспаға түсіруге шектеу қойды. Сондай-ақ журналистер мен әлеуметтік желі қолданушыларын іс бойынша қоғамда теріс пікір қалыптастыруы мүмкін мәлімдемелерден аулақ болуға шақырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Алматы қаласының Алмалы аудандық сотында «ҚазТрансГаз» ҰК» АҚ басшысының бұрынғы кеңесшісі Санжар Бокаевқа қатысты қылмыстық іс қарала бастады. Сот отырысына төрағалық етуші судья Жанат Әбенова процесс басталар алдында қатысушыларға тәртіп ережелерін түсіндіріп, сот билігінің тәуелсіздігіне ерекше тоқталды.
Судья БАҚ пен әлеуметтік желідегі пікірлерге қатысты ескерту жасады
Алғашқы сот отырысында қозғалған негізгі мәселелердің бірі қылмыстық істің бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілерде жариялануы болды.
Жанат Әбенова сот төрелігін жүзеге асыру кезінде судья тек Конституция мен заңға бағынатынын атап өтті. Оның айтуынша, қаралып жатқан істің мәні бойынша жария түрде баға беру және пікір білдіру сотқа тікелей қысым көрсету ретінде бағалануы мүмкін.
Судья сот үкімі шықпай тұрып, қоғамда істің мән-жайына қатысты біржақты көзқарас қалыптастыратын ақпараттарға ерекше назар аударды.
Осыған байланысты журналистер мен әлеуметтік желі қолданушыларына тексерілмеген мәліметтерді, арандатушылық сипаттағы мәлімдемелерді және қоғамдық пікірге ықпал етуі мүмкін ақпараттарды таратпау ұсынылды.
Дегенмен қылмыстық істі ашық талқылау мен сот қызметіне заңсыз араласу бір ұғым емес. Қандай да бір жария пікірдің заңға қайшы қысым болып саналуы нақты құқықтық бағалауды талап етеді.
Бокаевтың сотын көрсету үшін бөлек зал бөлінді
Сот процесі ашық өтіп жатыр. Алайда журналистер мен тыңдаушылар үшін отырысты тікелей эфир арқылы бақылауға мүмкіндік беретін арнайы зал ұйымдастырылған.
Бұл шешім БАҚ өкілдері мен азаматтарға сот талқылауын бақылауға мүмкіндік береді. Олар қылмыстық іс қаралып жатқан залда тікелей отырмай-ақ, процестің барысын қадағалай алады.
Сонымен қатар судья ұялы телефондар, бейнекамералар және дыбыс жазатын құрылғыларды пайдалануға қатысты шектеулерді еске салды.
Түсірілім тәртібі Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 345-бабымен реттеледі. Аталған нормаға сәйкес, сот залында фотоға түсіру, аудио және бейнежазба жүргізу үшін процеске қатысушылардың келісімі мен төрағалық етушінің рұқсаты қажет.
Тиісті рұқсатсыз ұялы телефон арқылы сот отырысын бейнетаспаға түсіруге немесе тікелей эфирге шығаруға болмайды.
Демек, сот процесінің ашық өтуі журналистерге отырыс залынан өз бетінше тікелей трансляция жүргізуге автоматты түрде құқық бермейді.
Соттағы тәртіпті бұзғандар залдан шығарылуы мүмкін
Судьяның ескертуі тек журналистерге емес, сот отырысына қатысып отырған барлық азаматқа қатысты болды.
Жанат Әбенова процеске қатысушылар мен тыңдаушылар белгіленген тәртіпті сақтап, төрағалық етушінің заңды өкімдеріне бағынуға міндетті екенін түсіндірді.
Бұл талаптар орындалмаған жағдайда сот Қылмыстық-процестік кодекстің 346-бабында көзделген шараларды қолдана алады.
Атап айтқанда, тәртіп бұзған адам сот отырысы залынан шығарылуы мүмкін. Заңда тиісті негіздер болған жағдайда сотты құрметтемегені үшін ақшалай өндіріп алу шарасы да қарастырылған.
Бұл талаптар сотқа қатысушылардың Санжар Бокаевқа немесе қылмыстық іске қатысты ұстанымына қарамастан, барлығына бірдей қолданылады.
Санжар Бокаевтың ісінде Қылмыстық кодекстің бес бабы бар
Сот залындағы тәртіпке қатысты қатаң ескертулер жасалғанымен, қоғам назарындағы басты мәселе — Санжар Бокаевқа қатысты қылмыстық істің мазмұны.
Іс материалдарында Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің бес бабы көрсетілген:
- 190-бап — алаяқтық.
- 188-бап — ұрлық.
- 218-бап — қылмыстық жолмен алынған ақшаны немесе өзге мүлікті заңдастыру (жылыстату).
- 340-бап — ағаштар мен бұталарды заңсыз кесу, жою немесе зақымдау.
- 274-бап — көрінеу жалған ақпарат тарату.
Бұл баптар әртүрлі сипаттағы құқық бұзушылықтарға қатысты. Олардың қатарында меншікке қарсы қылмыстар, заңсыз алынған мүлікті заңдастыру, табиғатты қорғау заңнамасын бұзу және жалған ақпарат тарату бар.
Алайда қылмыстық іс материалдарында аталған баптардың болуы Бокаевтың кінәсі дәлелденді деген сөз емес.
Әр эпизод бойынша дәлелдер сотта зерттеліп, айыптау және қорғау тараптарының уәждері тыңдалуы тиіс. Түпкілікті құқықтық бағаны сот береді.
Бокаевқа қатысты алғашқы сот отырысы кейінге шегерілген
Бастапқыда сот процесін 28 қыркүйекте бастау жоспарланған болатын. Кейін отырыс 16 қазанға ауыстырылды.
Бұған дейін адвокат Радмир Өтепов Алматы қаласының Алмалы аудандық сотында алғашқы сот отырысының күні белгіленгенін хабарлаған еді.
Енді іс сотта қарау кезеңіне өтті. Бұл кезеңде тараптар өз ұстанымдарын білдіріп, сот қылмыстық іс материалдарын зерттейді.
Алғашқы отырыста судья сот процесін жариялау тәртібін түсіндіріп, сот қызметіне заңсыз араласуға жол берілмейтінін ескертті.
Дегенмен негізгі мәселе әлі шешілген жоқ: Санжар Бокаевқа тағылған айыптардың қайсысы сотта дәлелін табады?
Заңды күшіне енген айыптау үкімі шыққанға дейін Санжар Бокаев кінәсіз деп есептеледі.
