Санжар Боқайдың өткені қайта талқыға түсті. Алматыда қоғам белсендісіне қатысты қылмыстық іс қаралып жатқанда, журналист Аян Шәріпбаев оның саяси мансабына қатысты өткір пікір білдірді. Ол өзін жемқорлықпен күресуші әрі биліктің қателіктерін ашық сынаушы ретінде танытқан Боқайдың бұрынғы қызметіне назар аударды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Elmedia журналисі Аян Шәріпбаев Facebook парақшасында Санжар Боқайдың саяси жолына талдау жариялады. Оның пікірінше, бүгінде өзін оппозициялық қайраткер ретінде көрсетіп жүрген белсенді кезінде өзі сынап жүрген саяси жүйенің бір бөлігі болған.
Утильалымға қарсы күрескен Боқай қалай қылмыстық істің фигуранты атанды?
2026 жылғы 16 қазанда Алматы қаласының Алмалы аудандық сотында Санжар Боқайға қатысты қылмыстық іс бойынша алдын ала тыңдау басталды.
Утильалымға қарсы мәлімдемелерімен және Алматы әкімдігін өткір сынауымен танылған қоғам белсендісі енді сот алдында жауап беруде.
Бұған дейін Санжар Боқайға Қылмыстық кодекстің бес бабы бойынша айып тағылғаны хабарланған болатын. Олардың қатарында алаяқтық, қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыру, ұрлық, ағаштарды заңсыз кесу және көрінеу жалған ақпарат тарату бар.
Боқайдың кінәсі сотта дәлелденген жоқ. Тағылған айыптар мен ұсынылған дәлелдемелерге құқықтық бағаны сот береді.
Ал Аян Шәріпбаев бұл істің аясында қоғам назарын Боқайдың бұрынғы саяси қызметіне аударып отыр. Журналистің пайымынша, белсендінің бүгінгі ұстанымын түсіну үшін оның мемлекеттік қызметте жүрген кезеңін де ескеру қажет.
Шәріпбаев Боқайды тәуелсіз БАҚ-қа қысым жасады деп айыптады
Жарияланымдағы ең өткір айыптаулардың бірі Боқайдың Алматы әкімдігінде жұмыс істеген кезеңіне қатысты.
2014 жылы ол Алматы қалалық Ішкі саясат басқармасының басшысы қызметін атқарған. Бұл оның «ҚазТрансГаздағы» жұмысынан және қоғамдық белсенділікке бет бұруынан бұрынғы мемлекеттік қызмет кезеңі еді.
Аян Шәріпбаев сол жылдары Боқай тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарына қысым көрсету тетіктеріне қатысқан деп мәлімдейді.
«Бұл адам жылдар бойы Алматыдағы репрессиялық машинаның негізгі тетіктерінің бірі болды. Тәуелсіз редакцияларды тұншықтыруды жеке өзі үйлестіріп, «сенімсіз» журналистердің тізімін жасап, билікшіл арандатушылықтарды ұйымдастырды», — деп жазды Аян Шәріпбаев.
Бұл — журналистің айыптауы. Ұсынылған материалдарда Боқайдың аталған әрекеттерге жеке қатысы болғанын растайтын сот шешімдері немесе басқа да құжаттық дәлелдер келтірілмеген.
Шәріпбаевтың айтуынша, Боқай кейінгі жылдары билікті ашық сынағанымен, бұрынғы қызметі кезінде журналистерге жасалды делінген қысым үшін көпшілік алдында жауапкершілік алмаған.
Автордың пікірінше, осы кезеңге қатысты сұрақтарға жауап берілмейінше, Боқайдың қоғам мүддесін қорғаушы ретіндегі қазіргі бейнесі толық ашылмайды.
Есімовтің әкімдігінен «ҚазТрансГазға», одан Сенатқа дейін
Шәріпбаев жарияланымының едәуір бөлігі Боқайдың Қазақстандағы бұрынғы ықпалды саясаткерлермен байланысына арналған.
Боқай Алматы қалалық Ішкі саясат басқармасын басқарған кезеңде қала әкімі қызметін Ахметжан Есімов атқарған.
2015 жылы әкімдіктен кеткеннен кейін Боқай «ҚазТрансГаз» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі қызметіне ауысты. Кейін Дариға Назарбаева Сенатты басқарған тұста оның аппаратында жұмыс істеді.
Журналист осы қызметтік ауысуларды Боқайдың бұрынғы саяси элитамен тығыз байланысының белгісі ретінде қарастырады.
«Осы жылдардың бәрінде оның негізгі саяси тірегі әрі мансап баспалдағымен көтерілуіне жол ашқан күш Есімовтің тобы және, әрине, Дариға Назарбаеваның кланы болды», — деп тұжырымдайды Шәріпбаев.
Дегенмен жоғары лауазымды тұлғалармен бірге жұмыс істеу олардың тарапынан бейресми қамқорлық болғанын немесе қандай да бір заңсыз әрекетке қатысқанын өздігінен дәлелдемейді.
Шәріпбаев Боқайдың мансабын Кәрім Мәсімов, Нұрлан Нығматулин және Президент әкімшілігі басшысының бұрынғы орынбасары Бағлан Майлыбаевтың ықпалды кезеңімен де байланыстырады.
Журналистің болжамынша, Боқай сол кездегі саяси басқару жүйесіне кіріктірілген тұлғалардың бірі болған.
Алайда оның БАҚ-қа қысым көрсету жөнінде нақты тапсырмалар алғаны туралы мәлімдемелер ұсынылған материалдарда құжатпен расталмаған.
Боқай неге Назарбаева мен Есімовке қатысты мәселелерді көтермеді?
Аян Шәріпбаевтың тағы бір сыны Боқайдың қоғамдық белсенділігіндегі таңдаулылыққа қатысты.
Журналистің айтуынша, Боқай жекелеген министрлерді, Алматы әкімдігінің өкілдерін және қоғам наразылығын тудырған мемлекеттік шешімдерді жиі сынға алған.
Бірақ өзінің бұрынғы саяси ортасына қатысты кейбір мәселелерге дәл сондай белсенділік танытпаған.
Шәріпбаев «ҚазТрансГаз» қызметін, Дариға Назарбаеваның активтерін, Алматыдағы жер мәселелерін және Ахметжан Есімовтің саяси ықпалы кезеңіндегі ЭКСПО шығындарын мысалға келтіреді.
Оның пікірінше, мұндай таңдаулылық бұрынғы ықпалды тұлғалар алдындағы саяси міндеттемелердің сақталғанын білдіруі мүмкін.
Дегенмен белгілі бір тақырып бойынша зерттеу жарияламау жасырын келісімнің болғанын дәлелдемейді. Мұндай тұжырым жасау үшін нақты байланыстар, міндеттемелер немесе келісілген әрекеттер жөніндегі деректер қажет.
Соған қарамастан, журналист көтерген мәселе Боқайдың қоғамдық беделіне тікелей қатысты. Бүгінде билікті сынап жүрген саясаткердің ұстанымы оның мемлекеттік қызметтегі бұрынғы әрекеттерімен қаншалықты үйлеседі?
Боқайдың ісі бұрынғы саяси қамқоршыларымен байланысты болуы мүмкін бе?
Шәріпбаев жариялаған ең даулы болжамдардың бірі қылмыстық қудалаудың ықтимал себептеріне қатысты.
Журналист істің түп-төркіні Боқайдың квазимемлекеттік секторда жұмыс істеген кезеңіндегі экономикалық мәселелерге байланысты болуы мүмкін деп есептейді.
Ол консалтинг, пиар және мемлекеттік сатып алуға бөлінген қаражатты жұмсау кезінде заңбұзушылықтар орын алуы ықтимал деген нұсқаны алға тартады.
Бұған қоса, Шәріпбаев Боқайдың бұрынғы ықпалды әріптестеріне қарсы куәлік беруден бас тартуы оның жағдайын қиындатқан болуы мүмкін деп болжайды.
Алайда бұл екі тұжырым да журналистің жеке болжамы болып отыр.
Боқайға тағылған жария айыптардың мазмұны қылмыстық істі тікелей «ҚазТрансГаздағы» келісімшарттармен немесе оның бұрынғы басшыларға қарсы жауап беруден бас тартуымен байланыстыруға негіз бермейді.
Қылмыстық қудалаудың нақты себептерін саяси пікірлерге сүйеніп анықтау мүмкін емес.
Мәсімов, Майлыбаев және Боқай: журналист қандай ұқсастық көрді?
Жарияланымының соңында Аян Шәріпбаев Боқайдың қазіргі жағдайын бұрынғы билік жүйесінде қызмет атқарған басқа да тұлғалардың қылмыстық істерімен салыстырады.
Ол 2017 жылы Бағлан Майлыбаевтың, ал 2022 жылы Кәрім Мәсімовтің қамауға алынғанын еске салады.
«Шеңбер тұйықталды. 2017 жылы оның Президент әкімшілігіндегі бұрынғы басшысы Бағлан Майлыбаев мемлекетке опасыздық жасау және сыбайлас жемқорлық баптары бойынша тергеу изоляторына қамалды. 2022 жылы Мәсімов те сонда түсті. Ал 2026 жылы кезек олардың Алматыдағы орындаушысына келді», — деп түйіндеді Шәріпбаев.
Бұл — журналистің саяси бағасы. Аталған тұлғалардың қылмыстық істері арасында тікелей құқықтық байланыс бар екені сот арқылы анықталған жоқ.
Санжар Боқайға қатысты сот процесі жалғасып жатыр. Айыптау үкімі заңды күшіне енбейінше, оны кінәлі деп есептеуге болмайды.
Шәріпбаевтың жарияланымы қазіргі сот ісінен бөлек тағы бір мәселені көтерді: мемлекеттік қызметте ықпалды лауазымдар атқарып, кейін биліктің ашық сыншысына айналған саясаткерлер бұрынғы қызметі үшін қоғам алдында қаншалықты есеп беруі керек?
Ұсынылған материалдарда Боқайдың немесе оның қорғаушыларының Шәріпбаевтың айыптауларына берген жауабы жоқ.
Бұған дейін біз Санжар Боқайға Қылмыстық кодекстің қандай бес бабы бойынша айып тағылғаны туралы жазған едік. Іс бойынша түпкілікті шешімді сот қабылдайды.
