Қазақстанда мүгедектік тобын белгілеу туралы шешіммен келіспеген азаматтар медициналық-әлеуметтік сараптаманың қорытындысына шағымдана алады. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында осындай 4 918 қайта куәландыру жүргізіліп, 440 жағдайда мүгедектік белгіленген немесе оның тобы неғұрлым ауыр топқа өзгертілген. Бұл туралы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі хабарлады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мүгедектік тобына келіспесеңіз, не істеу керек?
Медициналық-әлеуметтік сараптама (МӘС) қорытындысымен келіспеген азамат оны қайта қарауды талап етуге құқылы.
Атап айтқанда, мүгедектік тобына, оның белгіленген мерзіміне, мүгедектіктің себебіне немесе еңбекке қабілеттілігінен айырылу дәрежесіне қатысты шешімге шағымдануға болады.
Бұл құқықты азаматтың өзі ғана емес, оның заңды өкілі де пайдалана алады.
Ең маңызды талап – белгіленген мерзімді өткізіп алмау.
Шағым беруге үш ай уақыт беріледі
Сараптамалық қорытынды алынған күннен бастап үш айдан кешіктірмей шағым жолдау қажет.
Өтініш ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің аумақтық департаментіне беріледі.
Азаматтар шағымды екі тәсілмен жолдай алады: қағаз түрінде немесе e-Otinish электрондық платформасы арқылы.
Шағымды қарау тәртібі бастапқы медициналық-әлеуметтік сараптаманың қандай форматта жүргізілгеніне байланысты.
Егер сараптама тікелей жүргізілсе
Азамат дәрігерлердің қатысуымен өткізілген медициналық-әлеуметтік сараптама қорытындысына келіспесе, оның өтінішін МӘС әдіснама және бақылау бөлімі қайта қарайды.
Мамандар медициналық құжаттарды зерделеп, азаматты тексереді. Қажет болған жағдайда диагнозды нақтылау және ағза функцияларының бұзылу дәрежесін анықтау үшін қосымша бейінді мамандар тартылады.
Олардың қатарында кардиолог, онколог, офтальмолог, педиатр және психолог болуы мүмкін.
Бұл қайта қарау кезінде бастапқы қорытындының медициналық негізділігі тексерілетінін білдіреді.
Сырттай белгіленген мүгедектік тобы қалай қайта қаралады?
Егер медициналық-әлеуметтік сараптама сырттай, проактивті форматта жүргізілсе, шағымдану тәртібі өзгеше болады.
Азамат тұрақты тіркелген жері бойынша аумақтық департаментке жүгінеді. Одан кейін медициналық құжаттар басқа өңірдегі МӘС әдіснама және бақыла бөліміне жолданады.
Қайта қарау азаматтың жеке деректері көрсетілмеген медициналық құжаттар негізінде сырттай жүргізіледі.
Мұндай тәсіл сараптамалық бағалауды адамның жеке мәліметтерін ашпай жүргізуге мүмкіндік береді.
Шағым қанша күнде қаралады?
Сырттай проактивті форматтағы сараптаманың нәтижесін қайта қарау кезінде тиісті бөлім МӘС актісін алған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде сараптамалық қорытынды шығарады.
Алайда бұл мерзім медициналық құжаттарға сараптамалық баға беру кезеңіне ғана қатысты.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің 99-бабына сәйкес, заңнамада жекелеген жағдайлар үшін басқа мерзімдер көзделуі мүмкін. Мұндай жағдайда шағым 20 жұмыс күні ішінде қаралады.
Сондықтан бес жұмыс күні мен 20 жұмыс күнін бірдей мерзім деп түсінбеу қажет: олар рәсімнің әртүрлі кезеңдеріне немесе құқықтық жағдайларына қатысты.
Қайта қараудан кейін қандай шешім қабылданады?
Медициналық-әлеуметтік сараптаманың қорытындысын қайта қарау екі түрлі нәтижемен аяқталуы мүмкін.
Бұрын қабылданған шешім өзгертіледі немесе өзгеріссіз қалдырылады.
Егер азамат жаңа қорытындымен де келіспесе, заңнамада белгіленген тәртіппен шағымдануды жалғастыруға құқылы.
2026 жылы қанша адамның мүгедектік тобы өзгерді?
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 2026 жылдың тоғыз айында тікелей және сырттай проактивті форматта жүргізілген МӘС нәтижелеріне байланысты 4 918 қайта куәландыру өткізілген.
Соның 440-ында, яғни 8,9 пайызында, қайта қарау нәтижесінде мүгедектік белгіленген немесе бұрынғы мүгедектік тобы неғұрлым ауыр топқа өзгертілген.
Бұл шамамен әрбір он бірінші қайта куәландыруда азамат үшін мүгедектікті белгілеуге немесе оның тобын ауырлатуға қатысты шешім қабылданғанын көрсетеді.
Алайда қалған жағдайлардың барлығы бойынша қорытынды өзгеріссіз қалды деп айтуға болмайды. Министрлік ұсынған мәліметте басқа ықтимал шешімдердің толық бөлінісі көрсетілмеген.
Азаматтар нені білуі керек?
Мүгедектікті белгілеу және медициналық-әлеуметтік сараптама нәтижелеріне шағымдану тәртібі Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексімен және Медициналық-әлеуметтік сараптама жүргізу қағидаларымен реттеледі.
Егер азамат сараптамалық қорытындымен келіспесе, оның шешімді қайта қарауды сұрауға заңды құқығы бар. Ол үшін үш айлық мерзімді сақтап, тиісті аумақтық департаментке шағым беру қажет.
Ал қайта қараудың нәтижесі бастапқы сараптаманың қалай жүргізілгеніне және медициналық құжаттардағы мәліметтерге байланысты болады.
Бұған дейін біз Қазақстанда медициналық-әлеуметтік сараптама жүйесінің жаңартылып жатқаны туралы жазған едік. Жүйені цифрландыру және мүгедектікті сырттай белгілеу азаматтарға көрсетілетін қызметтердің қолжетімділігін арттыруға бағытталған.
