Қазақстанда 14 түрлі мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бұл төлемдерді беру кезінде отбасының әлеуметтік әл-ауқаты ескеріледі. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жаңа әлеуметтік қолдау жүйесінің қалай жұмыс істейтінін түсіндірді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Негізгі өзгеріс – жәрдемақы тағайындауда азаматтың әлеуметтік мәртебесімен қатар, отбасының нақты тұрмыстық жағдайына да назар аударылады. Ал республикалық бюджеттен төленетін қалған 22 түрлі мемлекеттік жәрдемақының тәртібі өзгермейді.
Бірдей төрт баласы бар екі отбасы неге әртүрлі бағаланады?
Министрлік жаңа тәсілдің мәнін түсіндіру үшін төрт баладан тәрбиелеп отырған екі отбасының шартты мысалын келтірді.
Бірінші отбасы – Дидардың отбасы. Оның жеке баспанасы, қымбат автокөлігі, тұрақты жұмысы және өз кәсібі бар. Материалдық жағдайын сипаттайтын көрсеткіштер бойынша бұл отбасы әлеуметтік әл-ауқаты жоғары «А» санатына жатқызылған.
Екінші отбасы – Ерланның отбасы. Мұнда да төрт бала тәрбиеленіп жатыр. Алайда отбасы шағын пәтерде тұрады, ата-анасы жалдамалы жұмыста істейді, қымбат мүлкі мен қосымша табыс көздері жоқ. Сондықтан бұл отбасы әлеуметтік саламаттылықтың қанағаттанарлық «С» санатына жатады.
Екі отбасының бала саны бірдей болғанымен, қаржылық мүмкіндіктері әртүрлі. Дидардың отбасы күнделікті қажеттіліктерін өз күшімен қамтамасыз ете алса, Ерланның отбасы үшін мемлекеттік жәрдемақы маңызды қолдау болуы мүмкін.
Министрлік түсіндіргендей, жаңа тәсіл осындай айырмашылықтарды ескеріп, әлеуметтік көмекті нақты мұқтаж отбасыларға бағыттауды көздейді.
Отбасының цифрлық картасындағы бес санат нені білдіреді?
2027 жылдан бастап жекелеген жәрдемақыларды тағайындау кезінде Отбасының цифрлық картасы пайдаланылады. Бұл жүйе мемлекеттік ақпараттық базалардағы мәліметтер арқылы отбасылардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын бағалайды.
Бағалау нәтижесінде отбасылар бес санатқа бөлінеді:
- «А» санаты – саламаттылықтың жоғары деңгейі.
- «В» санаты – саламаттылықтың ауқатты деңгейі.
- «С» санаты – саламаттылықтың қанағаттанарлық деңгейі.
- «D» санаты – экономикалық жағдайы осал деңгей.
- «Е» санаты – экономикалық және әлеуметтік жағдайы осал деңгей.
Бұл санаттар отбасының тек табысына қарап анықталмайды. Мемлекеттік жүйе оның жалпы материалдық мүмкіндіктері мен әлеуметтік жағдайын кешенді түрде бағалайды.
Пәтері немесе көлігі бар отбасы жәрдемақыдан айырыла ма?
Министрлік жеке баспананың, автокөліктің немесе басқа мүліктің болуы отбасын автоматты түрде ауқатты санатқа енгізбейтінін атап өтті.
Әлеуметтік жағдайды бағалау кезінде бірнеше көрсеткіш бірге қаралады:
- Отбасының табысы және қаржылық жағдайы.
- Отбасы мүшелерінің жұмыспен қамтылуы.
- Тұрғын үй жағдайы және жылжымайтын мүлкі.
- Автокөлік пен басқа да мүліктері.
- Кәсіпкерлік қызметі және қосымша табыс көздері.
- Несие міндеттемелері мен жалпы тұрмыс деңгейі.
Яғни бір пәтері немесе көлігі бар азамат міндетті түрде «А» немесе «В» санатына жатқызылмайды. Түпкілікті санат барлық көрсеткішті бірге бағалау арқылы анықталады.
2027 жылдан бастап кімдерге 14 түрлі жәрдемақы берілмейді?
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап 14 түрлі мемлекеттік жәрдемақыны тағайындауда мұқтаждық деңгейі ескеріледі.
Жаңа тәртіп бойынша, заңда көзделген ерекшеліктерді қоспағанда, әлеуметтік әл-ауқаты жоғары «А» және «В» санатындағы отбасыларға аталған төлемдер тағайындалмайды.
Ал белгіленген талаптарға сәйкес келетін «С», «D» және «Е» санатындағы отбасылар бұл мемлекеттік қолдау түрлерін алу құқығын сақтайды.
Бұл жерде маңызды айырмашылық бар: жаңа тәртіп барлық мемлекеттік жәрдемақыға бірдей қолданылмайды. Өзгеріс нақты 14 төлем түріне қатысты.
Қалған 22 мемлекеттік жәрдемақы өзгеріссіз қалады
Еңбек министрлігі республикалық бюджеттен төленетін қалған 22 түрлі мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгермейтінін хабарлады.
Демек, 2027 жылдан бастап барлық әлеуметтік төлемдерге бірдей жаңа шектеу енгізіледі деген түсінік дұрыс емес.
Жаңа жүйе әлеуметтік көмектің белгілі бір бөлігіне ғана қатысты болады. Ал қолданыстағы заңнамада қарастырылған ерекшеліктер сақталады.
Жаңа жүйенің негізгі мақсаты қандай?
Министрліктің түсіндіруінше, әлеуметтік қолдау жүйесін жаңартудың басты мақсаты – мемлекеттік көмекті отбасының нақты мұқтаждығына қарай бағыттау.
Қазіргі тәртіпте әлеуметтік мәртебесі бірдей, бірақ материалдық жағдайы әртүрлі отбасылар бірдей көмек алуы мүмкін. Жаңа тәсіл осы айырмашылықты ескеруге мүмкіндік береді.
Осылайша, 2027 жылдан бастап жекелеген жәрдемақыларды тағайындауда отбасының әлеуметтік санаты маңызды өлшемдердің біріне айналады. Бұл ретте төлем алу құқығы заңнамада белгіленген талаптар мен ерекшеліктерге сәйкес анықталады.
Бұған дейін біз 2027 жылдан бастап жәрдемақы тағайындау тәртібінің өзгеруі және отбасылардың бес санатқа бөлінуі туралы жазған едік. Жаңа жүйеде отбасының табысы, мүлкі және әлеуметтік жағдайы мемлекеттік қолдау көрсету кезінде ескерілетін болады.
