95,9 млрд теңге айыппұл салынды. Қазақстанда 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында жүргізілген 1145 экологиялық тексеру нәтижесінде 3202 заңбұзушылық анықталды. Экологиялық реттеу және бақылау комитетінің алқа отырысында мемлекеттік бақылаудың нәтижелері, өнеркәсіптік шығарындыларды қадағалау және заңсыз қоқыс орындарын жою мәселелері қаралды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Комитеттің мәліметінше, анықталған заңбұзушылықтар бойынша 1759 нұсқама беріліп, 3020 әкімшілік айыппұл салынған. Алайда айыппұлдардың жалпы сомасы олардың толық өндірілгенін білдірмейді. Сондықтан ведомство алдағы кезеңде айыппұлдарды өндіріп алуға және берілген нұсқамалардың нақты орындалуына ерекше назар аудармақ.
1145 тексеру кезінде 3202 заңбұзушылық анықталды
2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында аумақтық экология департаменттері өнеркәсіптік кәсіпорындар мен басқа да табиғат пайдаланушыларға мемлекеттік экологиялық бақылау жүргізді.
Тоғыз айдағы негізгі көрсеткіштер:
- 1145 тексеру жүргізілді.
- 3202 заңбұзушылық анықталды.
- 1759 нұсқама берілді.
- 3020 әкімшілік айыппұл салынды.
- 95,9 млрд теңге – салынған айыппұлдардың жалпы сомасы.
Бұл деректер әр тексеруге орта есеппен 2,8 заңбұзушылықтан келгенін көрсетеді. Дегенмен бір тексеру барысында бірнеше талаптың бұзылуы анықталуы мүмкін болғандықтан, бұл көрсеткішті барлық кәсіпорындардың экологиялық жағдайына тікелей қолдануға болмайды.
Алқа отырысында тексерулердің санынан гөрі олардың нақты нәтижесіне басымдық беру қажеттігі атап өтілді. Атап айтқанда, анықталған кемшіліктерді жою, нұсқамалардың орындалуын бақылау және әкімшілік айыппұлдарды өндіріп алу жұмыстары күшейтіледі.
113 кәсіпорынның 23-інде мониторинг жүйесі әлі орнатылмаған
Қазақстанда өнеркәсіптік шығарындыларды автоматты түрде бақылайтын жүйелерді енгізу жалғасып жатыр. Мұндай жабдықтар кәсіпорындардың атмосфераға шығаратын ластаушы заттары туралы мәліметтерді жинауға және тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйеге жіберуге арналған.
Автоматтандырылған мониторинг жүйесін орнатуға міндетті 113 кәсіпорынның 90-ында қажетті жабдық орнатылған. Бұл жалпы санның шамамен 79,6 пайызын құрайды.
Қазіргі жағдай мынадай:
- 113 кәсіпорын – автоматтандырылған мониторинг жүйесін орнатуға міндетті.
- 90 кәсіпорында жабдық орнатылған.
- 85 кәсіпорын ұлттық деректер банкіне ақпарат жіберіп отыр.
- 5 кәсіпорында деректерді беру жүйесін қосу және сынақтан өткізу жалғасуда.
- 23 кәсіпорында мониторинг жүйесін енгізу жұмыстары жүргізіліп жатыр.
Яғни міндетті 113 кәсіпорынның шамамен 75 пайызы ғана ұлттық деректер банкіне ақпарат жіберіп отыр. Қалған нысандарда жабдықты орнату немесе деректерді беру жүйесін іске қосу жұмыстары аяқталмаған.
Мониторинг мәліметтерін бермегені үшін 48 әкімшілік айыппұл салынып, жалпы сомасы 30,8 млн теңге өндіріп алынған.
Кәсіпорындардың шығарындылары қалай бақыланады?
Автоматтандырылған мониторинг жүйелері экологиялық бақылауды цифрландырудың маңызды бөлігіне айналып келеді. Олар өндірістік шығарындылар туралы деректерді тұрақты жинауға және уәкілетті органдарға жіберуге мүмкіндік береді.
Бұл кәсіпорындардың экологиялық талаптарды сақтауын бақылауға және ықтимал ауытқуларды анықтауға көмектеседі. Алайда жүйенің тиімділігі тек жабдықтың орнатылуына емес, мәліметтердің үздіксіз әрі дұрыс берілуіне де байланысты.
Сондықтан комитет кәсіпорындардан деректерді ұлттық ақпараттық жүйеге уақтылы жіберуді талап етіп отыр. Бұл міндетті орындамағандарға әкімшілік ықпал ету шаралары қолданылады.
Қазақстанда 2715 заңсыз қоқыс орны анықталды
Экологиялық бақылаудың тағы бір маңызды бағыты – рұқсат етілмеген қоқыс үйінділерін жою.
2026 жылы елімізде 2715 заңсыз қоқыс орны анықталды. Оның 2565-і тазартылған. Бұл анықталған нысандардың шамамен 94,5 пайызын құрайды.
Сонымен бірге 150 қоқыс орны әлі жойылмаған. Оларды тазарту және қалдықтардың қайта жиналуына жол бермеу аумақтық департаменттердің бақылауында болады.
Қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнама талаптарын бұзғаны үшін 239 лауазымды тұлға әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Оларға салынған айыппұлдардың жалпы сомасы 24 млн теңгені құрады.
Өңірлерде 597 экологиялық іс-шара жоспарланған
Қазақстанның өнеркәсіптік қалаларындағы атмосфералық ауаның ластануы да алқа отырысының негізгі тақырыптарының бірі болды.
Комитет өңірлердегі ауа сапасын жақсарту үшін ластану көздерін, маусымдық өзгерістерді және метеорологиялық жағдайларды ескеретін кешенді шаралар қажет екенін атап өтті.
Осы мақсатта өңірлерде 19 жол картасы әзірленген. Олар жалпы 597 іс-шараны қамтиды.
Қазіргі уақытта 276 іс-шара орындалған. Бұл жоспарланған жұмыстардың шамамен 46,2 пайызы. Қалған 321 іс-шараның орындалуы алдағы кезеңдегі міндеттердің бірі болып отыр.
Аумақтық экология департаменттеріне жергілікті атқарушы органдармен және «Қазгидромет» РМК-мен бірлескен жұмысты күшейту тапсырылды. Негізгі мақсат – атмосфералық ауаның жай-күйін талдап, ластануды азайтудың нақты шараларын әзірлеу.
Ірі кәсіпорындарға қойылатын экологиялық талаптар өзгереді
2026 жылы Қазақстанда экологиялық заңнаманы жетілдіру жұмыстары жалғасуда. Өзгерістердің бір бөлігі өндірістік шығарындыларды бақылау, мониторинг жүйелерін орнату және экологиялық құқық бұзушылықтарды тіркеу тәртібіне қатысты.
Атап айтқанда, автоматтандырылған мониторинг жүйелерін орнату және деректерді беру талаптарын бұзғаны үшін жауапкершілікті нақтылау мәселелері пысықталып жатыр.
Сонымен қатар бақылаушы органдардың өкілеттіктерін ажырату және экологиялық бақылау рәсімдерін цифрландыру көзделген. Бұл ұсыныстар әзірлеу кезеңінде болғандықтан, оларды күшіне енген жаңа талаптар ретінде қарастыруға болмайды.
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындарды ең үздік қолжетімді техникаларға көшіру жұмыстары да жалғасады. Бұл тәсіл өндірісті кезең-кезеңімен жаңғыртып, қоршаған ортаға теріс әсерді азайтуға бағытталған.
Кешенді экологиялық рұқсаттар осы өзгерістерді іске асыру тетіктерінің бірі ретінде қарастырылып отыр.
Экология департаменттеріне қандай міндеттер қойылды?
Алқа отырысының қорытындысында аумақтық департаменттердің алдағы жұмысына қатысты нақты басымдықтар айқындалды.
Негізгі міндеттер:
- Мемлекеттік экологиялық тексерулердің сапасын арттыру.
- Заңбұзушылықтарды жою туралы нұсқамалардың орындалуын қамтамасыз ету.
- Өнеркәсіптік мониторинг деректерінің үздіксіз берілуін бақылау.
- Қоршаған ортаға елеулі әсер ететін кәсіпорындарға бақылауды күшейту.
- Заңсыз қоқыс орындарының уақтылы жойылуын қадағалау.
- Азаматтардың өтініштерін қарау сапасын жақсарту және халықпен ашық байланыс орнату.
Комитет аумақтық департаменттердің жұмысын тек жүргізілген тексерулер немесе салынған айыппұлдар саны бойынша бағалау жеткіліксіз екенін атап өтті.
Негізгі көрсеткіш қоршаған ортаның ластануын нақты азайту, анықталған экологиялық мәселелерді шешу және кәсіпорындардың заң талаптарын орындауын қамтамасыз ету болуға тиіс.
Бұған дейін біз Қазақстанда заңсыз қоқыс орындарын жою қарқыны және өңірлер арасындағы айырмашылықтар туралы жазған едік. Қыркүйектегі мәлімет бойынша, 2637 заңсыз қоқыс орнының 2213-і тазартылған болатын. Жаңа қорытындыда анықталған орындар саны 2715-ке, ал жойылғандары 2565-ке жетті.
