Қазақстанда 200-ге жуық үкіметтік емес ұйым экология саласында жұмыс істейді. Елімізде Еуропалық Одақтың қолдауымен жүзеге асырылатын «ЭкоДиалог» жобасы таныстырылды. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті қатысқан бастама экологиялық ұйымдардың әлеуетін арттыруға және олардың мемлекеттік органдармен ынтымақтастығын нығайтуға бағытталған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жоба қоршаған ортаны қорғау ісіне азаматтық қоғамды кеңінен тартуды көздейді. Әсіресе қоғамдық бақылауды дамытуға, жергілікті экологиялық бастамаларды қолдауға және ауылдық жерлердегі үкіметтік емес ұйымдардың мүмкіндіктерін кеңейтуге басымдық берілмек.
Бұл бағыттағы жұмыс қазірдің өзінде елеулі ауқымға жеткен. Қазақстанда экологиялық волонтерлікке 100 мыңнан астам адам қатысып, 1,5 мыңнан астам іс-шара өткізілген.
Қазақстанда қанша экологиялық ұйым жұмыс істейді?
Мәдениет және ақпарат министрлігінің мәліметінше, елімізде 5 мыңға жуық үкіметтік емес ұйым белсенді қызмет атқарады. Олардың шамамен 200-і экология мәселелерімен айналысады.
Бұл ұйымдар қоршаған ортаны қорғау, экологиялық мәдениетті қалыптастыру, табиғи ресурстарды сақтау және тұрғындарды қоғамдық бастамаларға тарту бағыттарында жұмыс істейді.
Үкіметтік емес ұйымдардың ерекшелігі – олардың жергілікті тұрғындармен тікелей байланыс орната алуында. Экологиялық мәселені алғаш байқайтын да, оның салдарын күнделікті сезінетін де көбіне сол аумақта тұратын азаматтар.
Сондықтан қоғамдық ұйымдардың мемлекеттік органдармен тұрақты байланысы экологиялық мәселелерді анықтау және шешу жолдарын талқылау үшін маңызды.
2026 жылы экология саласында 60-қа жуық жоба жүзеге асырылуда
Биыл мемлекеттік қолдаумен экологиялық бағыттағы 60-қа жуық әлеуметтік жоба іске асырылып жатыр.
Олардың 34-і «Таза Қазақстан» жалпыұлттық бастамасын ілгерілетуге арналған. Бұл мемлекеттік қолдау алатын экологиялық жобалардың елеулі бөлігі елді мекендердің тазалығын сақтауға және азаматтардың экологиялық жауапкершілігін арттыруға бағытталғанын көрсетеді.
Мұндай жобалардың маңызы тек бір реттік тазалық шараларымен шектелмейді. Олар тұрғындардың табиғатқа ұқыпты қарауын қалыптастыруға, жергілікті қауымдастықтарды біріктіруге және қоғамдық бастамаларды тұрақты жұмысқа айналдыруға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге жобалардың нақты нәтижесін бағалау маңызды. Өткізілген іс-шаралар санымен қатар, олардың жергілікті экологиялық жағдайға қаншалықты әсер еткені де назарда болуы тиіс.
100 мыңнан астам азамат экологиялық волонтерлікке қатысты
Қазақстанда экологиялық волонтерлік азаматтық белсенділіктің маңызды бағыттарының біріне айналып келеді.
Ұсынылған мәлімет бойынша, бұл жұмысқа 100 мыңнан астам азамат қатысып, 1,5 мыңнан астам экологиялық іс-шара өткізілген.
Волонтерлердің қатысуымен ұйымдастырылатын бастамалар тұрғындарды ортақ іске жұмылдырып қана қоймай, қоршаған ортаның жағдайына қоғамдық назар аударуға көмектеседі.
Экологиялық волонтерлік бірнеше бағытта маңызды рөл атқара алады:
- Елді мекендер мен қоғамдық аумақтарды тазарту.
- Жасыл желектерді күтіп-баптау және көгалдандыру бастамаларына қатысу.
- Тұрғындардың экологиялық сауаттылығын арттыру.
- Жергілікті экологиялық мәселелерге қоғам назарын аудару.
- Мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғам арасындағы ынтымақтастықты нығайту.
Алайда волонтерлердің қатысу көрсеткіші мен нақты экологиялық нәтижелерді бірдей бағалауға болмайды. Ұзақ мерзімді өзгерістер үшін қоғамдық белсенділікпен қатар жүйелі басқару шешімдері де қажет.
Қоғамдық кеңестер 75-тен астам көшпелі іс-шара өткізді
Экологиялық мәселелерді талқылауға қоғамдық кеңестер де қатысып жатыр.
Олардың қатысуымен абаттандыру, жасыл желектерді күтіп-баптау және басқа да экологиялық мәселелер бойынша 75-тен астам көшпелі іс-шара ұйымдастырылған.
Көшпелі форматтың ерекшелігі – мәселелерді тек кеңсе немесе мәжіліс залында емес, нақты аумақта қарастыру мүмкіндігі.
Бұл тұрғындардың ұсыныстарын тыңдауға, жергілікті жағдаймен танысуға және жауапты мекемелермен тікелей пікір алмасуға жағдай жасайды.
Қоғамдық кеңестердің қатысуы экологиялық шешімдердің ашықтығын арттыруға да ықпал ете алады. Дегенмен мұндай кездесулердің тиімділігі көтерілген мәселелер бойынша кейін қандай шаралар қабылданатынына байланысты.
«ЭкоДиалог» жобасы қандай мәселелерді шешуге бағытталған?
Жаңа жобаның негізгі мақсаты – экологиялық бағыттағы азаматтық қоғам ұйымдарының жұмысын күшейту және олардың мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылын жақсарту.
Бұл әсіресе жергілікті деңгейде маңызды. Өйткені қоршаған ортаға қатысты көптеген мәселе нақты елді мекендерде туындайды және оларды шешу үшін тұрғындардың, қоғамдық ұйымдардың және жергілікті биліктің бірлескен жұмысы қажет.
«ЭкоДиалог» аясындағы алдағы басымдықтар үш бағытты қамтиды:
- Қоғамдық бақылау. Экологиялық мәселелер бойынша азаматтық қоғамның қатысуын кеңейту және ашық диалогты дамыту.
- Жергілікті бастамалар. Өңірлердегі экологиялық жобалар мен тұрғындардың ұсыныстарын қолдау.
- Ауылдық ҮЕҰ. Ауылдық жерлерде жұмыс істейтін қоғамдық ұйымдардың әлеуетін арттыру.
Жоба Еуропалық Одақтың қолдауымен қолға алынған. Алайда ұсынылған ақпаратта оның жалпы бюджеті, іске асыру мерзімі және қатысатын өңірлердің толық тізімі көрсетілмеген.
Ауылдық жерлердегі ұйымдарға неге ерекше көңіл бөлінеді?
Экологиялық бастамаларды дамытуда ауылдық үкіметтік емес ұйымдардың рөлі маңызды.
Қаладағы ірі қоғамдық бірлестіктермен салыстырғанда ауылдық ұйымдардың қаржылық, кадрлық және ұйымдастырушылық мүмкіндіктері шектеулі болуы ықтимал.
Соған қарамастан олар жергілікті тұрғындардың қажеттіліктерін жақсы біледі және ауыл өміріне тікелей әсер ететін мәселелерді көтере алады.
Мысалы, елді мекендерді абаттандыру, жасыл желектерді сақтау немесе қоғамдық аумақтардың тазалығын қамтамасыз ету мәселелерін шешу кезінде жергілікті ұйымдардың белсенділігі маңызды.
Сондықтан «ЭкоДиалог» жобасында ауылдық ҮЕҰ әлеуетін арттыруға басымдық берілуі экологиялық бастамалардың ірі қалалармен шектелмеуіне бағытталған.
Еуропалық Одақтың қолдауы нені білдіреді?
«ЭкоДиалог» жобасының Еуропалық Одақ қолдауымен жүзеге асырылуы азаматтық қоғамды дамыту және қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастықтың бір бағыты болып саналады.
Мұндай әріптестік қоғамдық ұйымдардың институционалдық мүмкіндіктерін күшейтуге және мемлекет пен азаматтық қоғам арасындағы өзара байланысты дамытуға бағытталған.
Бұл ретте жобаның нәтижесі оның аясында қанша кездесу өткізілгенімен ғана өлшенбеуі керек. Маңыздысы – қоғамдық ұйымдардың нақты экологиялық мәселелерді шешуге қатысу мүмкіндігі қаншалықты кеңейетіні.
Әсіресе өңірлік және ауылдық ұйымдар үшін тұрақты байланыстар орнату, өз ұсыныстарын жеткізу және жергілікті бастамаларды дамыту мүмкіндігі маңызды болмақ.
Қазақстандағы экологиялық саясат үшін не өзгереді?
Қазақстанда экологиялық бастамаларға азаматтардың қатысуы кеңейіп келеді. Мұны 100 мыңнан астам экологиялық волонтердің белсенділігі және мемлекеттік қолдаумен жүзеге асырылып жатқан ондаған жоба көрсетеді.
Ендігі міндет – осы белсенділікті жүйелі қоғамдық қатысу тетіктерімен байланыстыру.
«ЭкоДиалог» жобасы осы бағытта мемлекеттік органдар мен үкіметтік емес ұйымдардың ынтымақтастығын нығайтуға арналған.
Егер қоғамдық бақылау мен жергілікті бастамаларды қолдау тетіктері тиімді жұмыс істесе, тұрғындардың экологиялық мәселелерді шешуге қатысу мүмкіндігі кеңеюі мүмкін.
Сонымен қатар жобаның нақты нәтижелері оның іске асырылу барысына және қатысушы ұйымдардың мүмкіндіктеріне байланысты болады.
Бұған дейін біз Қазақстанда белсенді волонтерлер саны алты есе өсіп, экологиялық волонтерлікке 100 мыңнан астам азамат қатысқанын жазған едік. Сол материалда «Таза Қазақстан» бастамасының ауқымы мен еріктілер қозғалысын одан әрі дамыту жоспарлары да қарастырылған.
