Қазақстан су үнемдеу технологияларына 214,6 млрд теңге бағыттайды. Бұл қаржы Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау үшін 2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджетте қарастырылған. Су ресурстары және ирригация министрлігінің мәліметінше, бөлінетін қаражат алдыңғы үш жылмен салыстырғанда төрт есе көп. Негізгі мақсат – ауыл шаруашылығында суды тиімді пайдалану және заманауи суару жүйелеріне көшуді жеделдету, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сонымен қатар ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге су жеткізу қызметтерінің құнын субсидиялау үшін 13,5 млрд теңге бөлінді. Бұл шаралар шаруалардың қаржылық жүктемесін азайтып, су үнемдеу технологияларын қолданатын шаруашылықтардың санын арттыруға бағытталған.
Шаруалардың шығыны 80%-ға дейін өтеледі
Қазақстанда жаңбырлатып және тамшылатып суару жүйелерін енгізуге мемлекеттік қолдау күшейтілді.
Бұған дейін Су ресурстары және ирригация министрлігі су үнемдеу жүйелерін сатып алу және орнату шығындарын өтеу мөлшерін 50%-дан 80%-ға дейін арттырған болатын.
Ал осындай технологияларды пайдаланатын шаруашылықтар үшін суармалы суға берілетін субсидия мөлшері 85%-ға дейін ұлғайтылды.
Бұл өзгерістердің мақсаты – фермерлердің жаңа технологияларға көшу кезіндегі бастапқы шығындарын азайту. Өйткені заманауи суару жүйелерін орнату едәуір инвестицияны қажет етеді.
Мемлекеттік қолдау екі негізгі бағытты қамтиды:
- Су үнемдеу жүйелерін сатып алу және орнату шығындарының 80%-ына дейін өтеу;
- Су үнемдеу технологияларын қолданатын шаруашылықтарға суармалы су құнының 85%-ына дейін субсидия беру.
Осылайша, мемлекеттік қолдау тек суару жабдықтарын сатып алуға ғана емес, оларды пайдалануға байланысты шығындарды азайтуға да бағытталып отыр.
Қазақстан 1,1 млрд текше метр суды үнемдеді
Қабылданған шаралардың нәтижесінде елімізде су үнемдеу технологиялары қолданылатын ауыл шаруашылығы алқаптарының жалпы аумағы 702,3 мың гектарға жетті.
Министрлік мәліметінше, бұл шамамен 1,1 млрд текше метр суды үнемдеуге мүмкіндік берді.
Заманауи суару жүйелерін енгізу қарқыны да айтарлықтай өсті. 2024 жылға дейін жыл сайын орта есеппен 30 мың гектар алқапқа осындай технологиялар енгізіліп келген.
Ал 2024–2026 жылдары бұл көрсеткіш жылына 150 мың гектардан асты. Яғни су үнемдеу технологияларын енгізудің жылдық қарқыны бұрынғы орташа деңгеймен салыстырғанда кемінде бес есе артты.
Бұл өзгеріс ауыл шаруашылығында суды пайдалану тәсілдерінің біртіндеп жаңарып жатқанын көрсетеді.
Лазерлік тегістеу технологиясы да субсидияланады
Суармалы суды субсидиялау қағидаларына енгізілген өзгерістер аясында мемлекеттік қолдау көрсетілетін технологиялардың тізімі кеңейтілді.
Атап айтқанда, лазерлік тегістегіш субсидияланатын су үнемдеу технологияларының қатарына қосылды.
Лазерлік тегістеу егістік алқабының бетін біркелкі етуге мүмкіндік береді. Бұл суармалы судың танапқа біркелкі таралуына жағдай жасап, артық су шығынын азайтуға көмектеседі.
Мұндай технология әсіресе жер бедерінің біркелкі болмауы суарудың тиімділігіне әсер ететін алқаптар үшін маңызды.
2030 жылға қарай 1,3 млн гектарға жеткізу жоспарланған
Қазақстанның ұзақ мерзімді мақсаты – су үнемдеу технологияларын қолданатын егістік алқаптарының жалпы аумағын 2030 жылға қарай 1,3 млн гектарға жеткізу.
Қазіргі 702,3 мың гектарлық көрсеткішпен салыстырғанда, алдағы жылдары тағы шамамен 597,7 мың гектар алқапты осындай жүйелермен қамту қажет.
Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов бұл жұмыстың елдің су қауіпсіздігі үшін маңызын атап өтті.
«Қазақстан халқына Жолдауында Президент ауыл шаруашылығында суды тиімді пайдаланудың маңыздылығын атап өтті. Өйткені тұтынылатын су ресурстарының 60%-ына дейінгі бөлігі осы салаға тиесілі. Министрлігіміз жүзеге асырып жатқан кешенді шаралар осы міндетті орындауға бағытталған. 2030 жылға қарай су үнемдеу технологиялары қолданылатын жалпы аумақты 1,3 млн гектарға жеткізу жоспарланып отыр. Бұл жыл сайын 2,2 млрд текше метрге дейін су үнемдеуге мүмкіндік береді деп күтіліп отыр», – деді Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов.
Министрлік болжамынша, белгіленген мақсат орындалса, жыл сайын 2,2 млрд текше метрге дейін су үнемдеуге мүмкіндік туады.
Бұл ауыл шаруашылығы үшін нені білдіреді?
Қазақстанда тұтынылатын су ресурстарының 60%-ына дейінгі бөлігі ауыл шаруашылығына тиесілі. Сондықтан осы саладағы су үнемдеу шаралары елдің жалпы су тұтыну көлеміне тікелей әсер етеді.
Жаңбырлатып және тамшылатып суару жүйелері суды өсімдіктерге қажетті мөлшерде жеткізуге мүмкіндік береді. Ал суару алқаптарын лазерлік тегістеу су шығынын азайтуға бағытталған қосымша құрал бола алады.
Мемлекеттік қолдаудың ұлғаюы шаруалар үшін мұндай технологияларды қолжетімді етуге тиіс. Алайда нақты экономикалық тиімділік дақыл түріне, өңірдің климаттық жағдайына, суару жүйесінің сапасына және оны дұрыс пайдалануға байланысты болады.
Алдағы негізгі міндет – бөлінген қаражаттың тиімді жұмсалуын қамтамасыз етіп, су үнемдеу технологиялары қолданылатын алқаптарды 2030 жылға дейін жоспарланған деңгейге жеткізу.
Бұған дейін біз Қазақстанның су үнемдеу технологияларына 214,6 млрд теңге бағыттау жоспары және ШЫҰ аясындағы агротехнологиялық ынтымақтастық бастамалары туралы жазған едік.
