Санжар Боқаевтың ісінде жаңа куәгер жауап берді. Алматы қаласының Алмалы аудандық сотында «QazaqGaz» ұлттық компаниясының тәуекелдерді басқару департаментінің бас менеджері Медетбек Әбдіқалықов кәсіподақ қаражатына қатысты келісімшарттарды қалай тексергенін түсіндірді. Сот отырысы туралы жарияланған мәліметтерге сәйкес, куәгер автошеруге арналған шығындар сметасынан күмәнді белгілер байқағанын айтты, деп хабарлайды DKNews.kz.
«Нұр Отан» партиясының бұрынғы идеологы әрі «ҚазТрансГаз» басшысының экс-кеңесшісі Санжар Боқаевқа қатысты сот процесі жалғасып жатыр. Бұл жолғы отырыста 2018 жылғы автошеруді ұйымдастыру үшін жасалған шарттар, мердігер компаниялардың байланыстары және кәсіподақ қаржысының жұмсалу тәртібі талқыланды.
Аудитор күмәнді келісімшарттарды қалай анықтаған?
Қаржылық аудит саласында 20 жылдық тәжірибесі бар Медетбек Әбдіқалықов кәсіподақтың тексеру комиссиясының мүшесі болған. Оның айтуынша, автошеруге қатысты келісімшарттарды арнайы іздестірмеген.
Куәгер дебиторлық берешекті зерделеу барысында кәсіподақтың қаржылық құжаттары мен келісімшарттарын қарағанын түсіндірді. Осы жұмыс кезінде оның назарына «BM Trust» және «We Can» ЖШС-лерімен жасалған шарттар түскен.
Әбдіқалықов мердігерлерді таңдаудың негізділігін және олардың «ҚазТрансГаз» қызметкерлерімен ықтимал байланысын тексеру үшін Adata сервисін пайдаланған.
Оның айтуынша, іс-шараларды ұйымдастыру нарығында бәсекелестік жоғары болғанымен, кәсіподақтың келісімшарттары белгілі бір компаниялармен қайта-қайта жасалған. Бұл жағдай аудитордың қосымша сұрақтарына себеп болған.
«BM Trust» пен «We Can»: куәгер қандай күмәнді белгілерді атады?
Әбдіқалықов шығындар сметасын талдау барысында қызметтердің құны негізсіз көтерілген болуы мүмкін деген қорытындыға келгенін айтты.
Оның назарын мердігер компаниялардың ықтимал өзара байланысы да аударған. Атап айтқанда, «BM Trust» атынан Санжар Боқаевтың жиені өкілдік еткені сотта сөз болды.
Куәгердің пікірінше, келісімшарттар мен қаржылық құжаттарды салыстыру арқылы компанияның нақты қызмет атқарғанын және көрсетілген шығындардың қаншалықты негізді екенін бағалауға болады.
Алайда аудитордың бұл тұжырымдары сотта тексеріліп жатқан дәлелдердің бір бөлігі ғана. Келісімшарттардың жалған жасалғанын немесе қаражаттың жымқырылғанын анықтау үшін сот басқа куәгерлердің жауаптарын, қаржылық құжаттарды және қорғау тарапының уәждерін де бағалауы тиіс.
Кәсіподақ ақшасы автошеруге жұмсалуы мүмкін бе?
Сот отырысында кәсіподақ қаражатының мақсатты пайдаланылуы да талқыланды.
Әбдіқалықовтың түсіндіруінше, кәсіподақ қаржысы ең алдымен қызметкерлердің еңбек құқықтарын қорғауға, сондай-ақ ұйым мүшелеріне материалдық және әлеуметтік қолдау көрсетуге бағытталуы керек.
Оның бағалауынша, имидждік іс-шараларды қаржыландыру кәсіподақтың жарғылық міндеттеріне сәйкес келмеуі мүмкін.
Куәгер күмәнді сметалар бойынша жұмсалған ондаған миллион теңге қызметкерлерге, соның ішінде әлеуметтік көмекке мұқтаж отбасылар мен жалғызбасты аналарға қолдау көрсетуге пайдаланылуы мүмкін болғанын айтты.
Бұл ретте кәсіподақтың нақты қандай іс-шараларды қаржыландыруға құқылы екені оның жарғысына, қабылданған шешімдерге және қолданылатын заңнамаға байланысты. Сондықтан автошеруге ақша бөлудің заңдылығына түпкілікті бағаны сот береді.
Аудитор материалдарды неге құқық қорғау органдарына жолдаған?
Медетбек Әбдіқалықов күмәнді қаржылық операциялардың белгілерін анықтағаннан кейін тиісті қорытынды дайындап, материалдарды құқық қорғау органдарына жолдағанын мәлімдеді.
Оның айтуынша, мұндай әрекет тексеру комиссиясы мүшесінің кәсіби міндеттеріне жатады.
«Мен қаражатты жымқыру белгілерін көрдім және үнсіз қала алмадым. Қандай да бір блогерден қорқатын жайым жоқ. Күмәнді шарттарды құқықтық баға беру үшін жолдау – менің міндетім», – деді ол.
Куәгер өзінің мақсаты белгілі бір адамды айыптау емес, қаржылық құжаттардан анықталған күмәнді жайттарды тиісті органдардың қарауына ұсыну болғанын жеткізді.
Боқаев кәсіподақ жұмысына араласқан ба?
Сотта Санжар Боқаевтың кәсіподақ комитетімен қарым-қатынасы да қаралды.
Әбдіқалықовтың айтуынша, Боқаев «ҚазТрансГаз» бас директорының кеңесшісі болып жұмыс істеген кезеңде кәсіподақ отырыстарына тұрақты қатыспаған.
Куәгер оның көбіне қаржы бөлу мәселелері қаралатын отырыстарға келгенін мәлімдеді. Әбдіқалықов мұндай қатысуды кәсіподақтың ішкі қызметіне араласу ретінде бағалады.
Дегенмен отырыстарға қатысудың нақты мақсаты мен Боқаевтың шешім қабылдауға ықпалы сотта зерттелетін мән-жайлардың қатарында қалып отыр.
Қорғау тарапы қандай уәждер келтірді?
Боқаевтың адвокаттары куәгерге келісімшарттарды рәсімдеу тәртібі мен кәсіподақтың құқықтық мәртебесіне қатысты сұрақтар қойды.
Қорғау тарапы кәсіподақ мемлекеттік орган болып саналмайтынын, сондықтан оған мемлекеттік сатып алу туралы заң талаптары тікелей қолданылмайтынын алға тартты.
Сондай-ақ адвокаттар өзара байланысы бар компанияны мердігер ретінде ұсынудың өзі автоматты түрде заңбұзушылық болып саналмайтынына назар аударды.
Осы ұстаным аясында қорғаушылар Боқаевтың кәсіподаққа өзінің туысымен байланысты компанияны ұсынуға құқығы болғанын дәлелдеуге тырысты.
Бұл уәждер сот үшін маңызды құқықтық мәселелерді көтереді. Атап айтқанда, мердігерді таңдау тәртібі, ықтимал мүдделер қақтығысы, көрсетілген қызметтердің нақты құны және қаражаттың мақсатты пайдаланылуы бір-бірінен бөлек бағалануы керек.
«Неге бізді тоқтатпадыңыз?»: соттағы пікірталас
Куәгерден жауап алу кезінде тараптар арасында қызу пікірталас болғаны хабарланды.
Прокурор адвокаттардың кейбір сұрақтарының қойылу тәсіліне қарсылық білдірді. Ал Санжар Боқаев аудиторға келісімшарттардағы күмәнді әрекеттерді неге дер кезінде тоқтатпағаны туралы сұрақ қойды.
«Егер сіз біз қаражатты жымқырдық деп есептесеңіз, неге бізді тоқтатпадыңыз? Неге бұл шарттардың жасалуына жол бердіңіз?» – деп айқайлады айыпталушы.
Медетбек Әбдіқалықов оған былай жауап берді:
«Себебі мен компанияға 2022 жылы, сіз өткізген автошеруден бес жыл өткен соң ғана келдім».
Бұл жауап куәгердің келісімшарттар жасалған кезде оларды бақылауға тікелей қатыспағанын көрсетеді. Оның тексеруі кейінгі кезеңде жүргізілген.
Боқаев ісі бойынша сот нені анықтауы керек?
Алматының Алмалы аудандық сотында қаралып жатқан іс бойынша негізгі мәселелердің бірі – кәсіподақ қаражатының автошеруге қалай бөлінгені және мердігерлердің қандай жұмыстар атқарғаны.
Сот талқылауында мынадай мән-жайлар маңызды болып отыр:
- «BM Trust» және «We Can» компанияларының қалай таңдалғаны;
- Келісімшарттар бойынша қандай қызметтер нақты көрсетілгені;
- Шығындар сметасының нарықтық бағаларға сәйкестігі;
- Мердігерлер мен іс қатысушылары арасындағы ықтимал байланыстар;
- Кәсіподақ қаражатын жұмсаудың жарғы мен заңнама талаптарына сәйкестігі.
Бұған дейін мемлекеттік айыптау тарапы 2018 жылғы автошеруге қатысты эпизод бойынша 42 миллион теңгенің болжамды жымқырылуы туралы мәлімдеген. Бұл сома айыптау нұсқасына қатысты және сот анықтаған түпкілікті залал ретінде қарастырылмайды.
Санжар Боқаев пен іс бойынша басқа айыпталушылардың кінәсі заңды күшіне енген сот үкімімен анықталған жоқ. Куәгердің тұжырымдары мен прокурордың дәлелдері соттың түпкілікті шешімін алмастырмайды.
Бұған дейін біз Боқаев ісінде «BM Trust» пен «We Can» компанияларына қатысты куәгерлердің жауаптары және 500 мың теңгелік станоктың сатып алынуы туралы жазған едік. Ол отырыста да автошеруді ұйымдастыруға бөлінген қаражаттың нақты қалай жұмсалғаны қаралған болатын.
