Қазақстанда жол саласындағы заңбұзушылықтарға байланысты 33 сотқа дейінгі тергеп-тексеру басталды. Алдын ала есеп бойынша келтірілген залал шамамен 8 млрд теңгені құрайды. Бұл деректер 2026 жылғы 2 қарашада Премьер-министр Олжас Бектенов өткізген кеңесте жарияланды. Үкіметтің ресми мәліметіне сәйкес, тексерулер нәтижесінде 36 млрд теңгенің негізсіз шығынына да жол берілмеген, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кеңесте автомобиль жолдарының неге мерзімінен бұрын бұзылатыны, құрылыс материалдарының сапасы және мердігерлердің жауапкершілігі талқыланды. Үкімет жол салу стандарттарын жаңартып, бақылауды күшейтуді жоспарлап отыр.
33 тергеу және 8 млрд теңге залал: прокуратура не анықтады?
Бас прокурордың бірінші орынбасары Жандос Өміралиев автожол саласындағы тексерулердің алдын ала нәтижелерін таныстырды.
Прокуратура жолдарды жоспарлау, салу және пайдалану кезеңдерінде жүйелі заңбұзушылықтарды анықтаған. Қазіргі уақытта осы деректер бойынша 33 сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізіліп жатыр.
Келтірілген залалдың алдын ала мөлшері шамамен 8 млрд теңгеге бағаланды. Тергеу жалғасып жатқандықтан, бұл түпкілікті сома емес.
Сонымен қатар негізсіз шарттар мен мемлекеттік сатып алу жоспарларының күшін жою арқылы 36 млрд теңге көлеміндегі шығынның алдын алынды.
Бұл екі көрсеткіштің айырмашылығы бар: 8 млрд теңге – анықталған заңбұзушылықтар бойынша алдын ала есептелген залал, ал 36 млрд теңге – жұмсалуына жол берілмеген қаражат.
Жөнделген жолдарға қайтадан тендер жарияланған
Тексеру кезінде бұрын жөнделген автомобиль жолдарына қайтадан мемлекеттік сатып алу жариялау жағдайлары анықталған.
Кейбір нысандарда мердігерлердің кепілдік міндеттемелері әлі күшінде болған. Соған қарамастан, сол жолдарды жөндеуге жаңа тендерлер жоспарланған.
Мұндай жағдайда кепілдік аясында орындалуы тиіс жұмыстарға бюджеттен қосымша қаражат жұмсалу қаупі туындайды.
Үкімет осы мәселелерді шешу үшін мердігерлердің орындалған жұмыстың сапасы мен ұзақмерзімді беріктігіне жауапкершілігін күшейтуді қарастырып жатыр.
Қазақстанда жолдар неге тез бұзылады?
Кеңесте жол жабынында жарықтардың, ойықтардың және басқа да ақаулардың пайда болу себептері талқыланды.
Мамандар құрылыс материалдарының сипаттамаларын, жол салу технологияларын, өңірлердің климаттық ерекшеліктерін және нақты көлік жүктемелерін ескерудің маңызын атап өтті.
Әсіресе Қазақстанның әр өңіріндегі температура айырмашылығы мен ауыр жүк көліктерінің қозғалысы жол жабынына түсетін салмақты өзгертеді.
Сондықтан барлық өңірге бірдей техникалық шешім қолданудың орнына, климаттық және пайдалану жағдайларына сәйкес жол конструкцияларын егжей-тегжейлі аудандарға бөлу ұсынылды.
Асфальт сапасын жақсарту үшін қандай технологиялар ұсынылды?
Үкімет жол жабынының беріктігін арттыруға бағытталған бірнеше технологиялық шешімді қарастырып жатыр.
Олардың қатарында:
- Текше пішінді қиыршықтастың ұсақ фракцияларын пайдалану.
- Битумның иілгіштігін арттыру үшін оны модификациялау.
- Жарықтар мен ойықтардың пайда болуына төзімді материалдарды қолдану.
- Жол жабынын бұзбай тексеретін бақылау әдістерін енгізу.
- Жарық шағылыстыратын жол белгілері мен таңбаларын пайдалану.
Сонымен қатар Superpave технологиясын және полимерлі-модификацияланған асфальтбетонды қолдану мүмкіндігі талқыланды.
Superpave – асфальтбетон қоспасын климаттық жағдайлар мен көлік жүктемесіне қарай жобалауға арналған технологиялық тәсіл. Ол жол жабынының нақты пайдалану жағдайларына сәйкестігін арттыруға бағытталған.
Алайда бұл технологияларды қолдану туралы ұсыныстардың барлығы бірдей міндетті талап ретінде бекітілген жоқ. Түпкілікті шешім реформаның қорытынды пакеті әзірленгеннен кейін айқындалады.
Қазақстандық зауыттар жаңа битум түрлерін шығаруға дайын
Көлік министрі Нұрлан Сауранбаев жол битумын тасымалдау және сақтау жүйесіне түгендеу жүргізілгенін баяндады.
Бұл жұмыс Энергетика министрлігі және «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясымен бірлесіп атқарылған.
Түгендеу нәтижесінде битум сапасын жақсарту, зауыттардың өндірістік жүктемесін біркелкі бөлу және полимерлі-модификацияланған өнім шығаруға көшу тәсілдері әзірленді.
Каспий битум және Павлодар мұнай-химия зауыттары тиісті өтінімдер болған жағдайда 50/70 және 70/100 маркалы битумды, сондай-ақ полимерлі-модификацияланған құрамдарды өндіруге дайын.
Бұл материалдар жол жабынының температура өзгерісіне және механикалық жүктемеге төзімділігін арттыру үшін қарастырылып отыр.
Дегенмен зауыттардың дайын болуы жаңа өнім түрлеріне толық көшу жүзеге асты дегенді білдірмейді. Өндіріс көлемі сұраныс пен нақты тапсырыстарға байланысты болады.
Артық жүк тиеген көліктерге бақылау күшейтілмек
Жол жабынының мерзімінен бұрын бұзылуына әсер ететін мәселелердің бірі – ауыр жүк көліктерінің белгіленген салмақ талаптарын сақтамауы.
Осыған байланысты Үкімет салмақ пен габаритті бақылауды күшейту жөніндегі ұсыныстарды қарастырды.
Атап айтқанда, автоматтандырылған өлшеу стансаларын айналып өту және салмақтық бақылау талаптарын бұзудың басқа да түрлерін автоматты түрде тіркеуді заңнамалық тұрғыдан бекіту ұсынылды.
Сондай-ақ көліктерге артық жүк тиегені үшін жауапкершілікті күшейту мәселесі көтерілді.
Қазіргі уақытта цифрлық бақылау құралдарын бірыңғай E-Kolik жүйесіне біріктіру жұмыстары жалғасуда.
Бұл жүйе бақылау деректерін біріктіруге бағытталған. Ал жаңа жауапкершілік шаралары заңнамалық тұрғыдан бекітілген жағдайда ғана қолданысқа енгізіледі.
Ауыл жолдарының сапасына кім жауап береді?
Кеңесте жергілікті маңызы бар автомобиль жолдарын басқару жүйесін жетілдіру мәселесіне ерекше назар аударылды.
Президент тапсырмасына сәйкес құрылған жұмыс тобы орталық және жергілікті атқарушы органдар арасындағы үйлестіруді күшейту жөнінде ұсыныстар әзірледі.
Мақсат – республикалық трассалармен қатар, облыстық және аудандық жолдардың да сапасын жүйелі бақылау.
Бұл ретте жол құрылысының сапасына жауапты мекемелердің міндеттерін нақтылау және мердігерлердің жауапкершілігін арттыру көзделген.
Алайда орталық және жергілікті органдар арасындағы өкілеттіктерді бөлудің түпкілікті тәртібі әзірге жарияланған жоқ.
Жол саласындағы реформа қараша айының соңына дейін әзірленеді
Кеңес қорытындысы бойынша Олжас Бектенов автожол саласын реформалау жөніндегі жұмыс тобына нақты мерзім белгіледі.
Премьер-министр 2026 жылғы қараша айының соңына дейін талқылауды аяқтап, кешенді ұсыныстар пакетін дайындауды тапсырды.
Құжат жол құрылысын жоспарлаудан бастап материалдарды дайындау, төсеу, зертханалық бақылау және дайын нысанды пайдалану кезеңдеріне дейінгі толық үдерісті қамтуы тиіс.
Негізгі міндет – жол жабынының мерзімінен бұрын бұзылу себептерін жою және мердігерлердің сапасыз жұмыс үшін жауапкершілігін арттыру.
Бұл реформа жүргізушілер үшін жаңа айыппұлдар немесе жол жүру ережелеріндегі өзгерістер қазірдің өзінде бекітілді дегенді білдірмейді. Әзірге техникалық, басқарушылық және заңнамалық ұсыныстар қарастырылып жатыр.
Бұған дейін біз Президенттің республикалық және жергілікті маңызы бар барлық автомобиль жолдарының сапасын қамтамасыз ету жөніндегі тапсырмасы туралы жазған едік. Жол саласын реформалау жөніндегі қазіргі жұмыс осы міндеттерді орындауға бағытталған.
