Қазақстанда дәрі-дәрмек бағасы төмендей бастады. Елде 799 дәрілік препараттың бағасы арзандаған. Бұл цифрлық мониторингке алынған дәрілердің 26 пайызын құрайды. Ал мемлекеттік баға реттеуінен босатылған препараттардың 90 пайызы арзандаған. Денсаулық сақтау министрлігі дәрі-дәрмек нарығындағы өзгерістердің алғашқы нәтижелерін жариялады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы 3 қарашада Үкімет отырысында Қазақстанның денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова мәлімдеді. Жаңа деректер фармацевтика нарығындағы баға саясаты қайта қаралып, дәріханаларға цифрлық бақылау күшейтілген тұста жарияланды.
Қазақстанда қандай дәрілер арзандады?
Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, цифрлық мониторинг 3 мыңнан астам дәрілік препаратты қамтыған. Соның 799-ының бағасы төмендеген.
Ал айналымдағы дәрілердің жартысынан көбінің бағасы өзгеріссіз қалған.
Дегенмен ведомство нақты қандай препараттар арзандағанын және олардың бағасы қаншаға төмендегенін жарияламады.
Сондықтан 26 пайыз деген көрсеткішті барлық дәрі-дәрмек төрттен бірге арзандады деп түсінуге болмайды. Бұл баға төмендеген препараттардың жалпы бақылаудағы дәрілер ішіндегі үлесін білдіреді.
Бұған дейін Қазақстанда дәрі-дәрмектің шекті бағаларын қайта қарау мәселесі көтерілген еді. Алайда мемлекет белгілейтін шекті баға мен дәріханадағы нақты сату бағасы бірдей бола бермейді.
Мемлекет бірқатар дәрінің бағасын еркін жіберді. Нәтижесі қандай?
2026 жылғы елеулі өзгерістердің бірі дәрілік препараттардың бір бөлігін мемлекеттік баға реттеуінен босату болды.
Енді рецептсіз сатылатын барлық дәріге, сондай-ақ құны бір айлық есептік көрсеткіштен төмен рецептімен берілетін препараттарға мемлекеттік баға реттеуі қолданылмайды.
Яғни бұл дәрілердің бағасы бұрынғыдай мемлекеттік шектеу арқылы белгіленбейді.
Денсаулық сақтау министрлігінің дерегінше, алғашқы нәтижелер бойынша реттеуден босатылған дәрілердің 90 пайызы арзандаған.
Бұл бағаны мемлекеттік бақылаудан шығару міндетті түрде қымбатшылыққа әкелмейтінін көрсетеді.
Дегенмен әзірге түпкілікті қорытынды жасау қиын. Министрлік дәрілердің орта есеппен қанша пайызға арзандағанын және бақылау қандай мерзімді қамтығанын нақтыламады.
788 заңбұзушылық анықталды: тегін дәрілер дәріханаларда сатылған
Бағаны төмендетумен қатар мемлекет дәрі-дәрмек айналымына бақылауды күшейтті.
2024 жылы енгізілген цифрлық таңбалау жүйесі препараттардың қозғалысын қадағалауға, қордағы қалдықтарды бақылауға және күмәнді операцияларды анықтауға мүмкіндік береді.
2026 жылы осы жүйе арқылы фармацевтика нарығындағы 788 субъектіден заңбұзушылық анықталған.
Олардың қатарында:
- науқастарға тегін берілуі тиіс дәрілерді сату;
- препараттарды белгіленген шекті бағадан қымбат өткізу;
- дәрілерді айналымнан қайталап шығару жағдайлары бар.
Өткен жылмен салыстырғанда анықталған заңбұзушылықтар саны он есе артқан.
Анықталған фактілер бойынша әкімшілік хаттамалар толтырылып, айыппұл салынған.
Сонымен бірге министрліктің мәліметінше, тегін берілетін дәрілердің дәріханаларда сатылу жағдайлары 20 есе азайған.
Заңбұзушылықтардың жиі анықталуы олардың нақты саны да соншалықты көбейді дегенді білдірмейді. Цифрлық бақылау бұрын назардан тыс қалуы мүмкін операцияларды анықтауға көмектеседі.
Дәрінің бағасын смартфон арқылы тексеруге болады
Қазақстандықтар сатып алатын дәрі-дәрмегі туралы ақпаратты өздері тексере алады.
Ол үшін eGov Mobile немесе «Нақты өнім» қосымшасын пайдалану жеткілікті.
Бұл сервистер арқылы препараттың тіркелгенін, өндірушісін, қолжетімділігі туралы мәліметті және шекті бөлшек сауда бағасын білуге болады.
Егер сатып алушы заңбұзушылықты байқаса, аталған қосымшалар арқылы Денсаулық сақтау министрлігіне тікелей шағым жолдай алады.
Мұндай мүмкіндік әсіресе бағасы әлі де мемлекет тарапынан реттелетін дәрілерді сатып алғанда пайдалы.
Ал мемлекеттік баға бақылауынан шығарылған препараттарға бұрынғы шекті баға механизмі қолданылмайды.
Тегін дәрі-дәрмекке шамамен 245 млрд теңге жұмсалады
Өзгерістер тек коммерциялық дәріханаларға ғана қатысты емес.
Қазақстанда амбулаториялық дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету аясында 76 түрлі ауру бойынша 2,1 миллион науқас қажетті препараттармен қамтылып отыр.
Оларға берілетін дәрілердің жалпы құны шамамен 245 миллиард теңгені құрайды.
2025 жылдан бері «Әлеуметтік әмиян» жүйесі арқылы электрондық рецепт бойынша берілетін дәрілердің үлесі 82 пайызға жеткен.
Бұл тегін препараттардың нақты қай пациентке берілгенін тіркеуге және олардың бөлінуін ашық бақылауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар Денсаулық сақтау министрлігі амбулаториялық дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету тізімін жаңартты.
Тізімге 14 ауруды емдеуге арналған 22 заманауи препарат қосылды.
Ал сұранысы төмен әрі тиімділігі жеткіліксіз деп бағаланған 26 ауруға арналған 52 препарат тізімнен шығарылды.
Бұдан бөлек, 21 жасқа дейінгі қант диабетімен ауыратын пациенттер мен жүкті әйелдерді инсулин помпаларымен және қажетті шығын материалдарымен қамтамасыз ету кеңейтілді.
2027 жылға қажетті дәрілердің 84 пайызы сатып алынды
Дәрі-дәрмек тапшылығының алдын алу үшін мемлекет келесі жылға дайындықты ертерек бастаған.
2027 жылға арналған сатып алу науқаны былтырғыдан үш ай бұрын қолға алынды.
Қыркүйек айының өзінде қажетті препараттардың 84 пайызы сатып алынған.
Сонымен қатар азаймайтын дәрі-дәрмек қорының көлемі 35 пайызға ұлғайтылды.
2026 жылдың соңына дейін Бірыңғай дистрибьютор қоймаларында келесі жылға қажетті дәрілердің 95–100 пайызын жинақтау жоспарланып отыр.
Сатып алу жүйесінде де өзгерістер бар.
Медициналық ұйымдардың дербес сатып алулары бірыңғай электрондық порталға көшірілгеннен кейін жеткізушілер саны 21 пайызға артқан.
Министрліктің мәліметінше, электрондық сатып алу нәтижесінде бөлінген 420 миллиард теңгенің 11 пайызын үнемдеуге мүмкіндік туған.
Қазақстанның фармацевтика нарығы 1,285 трлн теңгеге жетті
Дәрі-дәрмек бағасын реттеу жүйесі өзгеріп жатқанда отандық фармацевтика өндірісі де өсіп келеді.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанның фармацевтика нарығының көлемі 1 триллион 285 миллиард теңгеге жеткен.
Екі жыл ішінде нарық 31 пайызға ұлғайған.
Осы кезеңде отандық дәрі-дәрмек өндірісінің көлемі 37 пайызға өсті.
2026 жылы да өсім сақталды. Жылдың алғашқы сегіз айында Қазақстанда 157 миллиард теңгенің фармацевтикалық өнімі шығарылған.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 30 пайызға көп.
Министрлік фармацевтика саласында жалпы құны 862 миллион доллар болатын сегіз инвестициялық жоба бойынша келісім жасалғанын хабарлады.
Аталған жобалар аясында 494 түрлі дәрілік препарат өндіру және 1 200 жаңа жұмыс орнын ашу көзделген.
Алғашқы 300 препараттың өндірісін 2027–2030 жылдары бастау жоспарланған.
Медициналық бұйымдардың бағасы 25–90 пайызға төмендеуі мүмкін
Денсаулық сақтау министрлігі дәрі-дәрмекпен қатар медициналық бұйымдарды сатып алу жүйесін де өзгертпек.
2026 жылдың желтоқсанында сатып алудың жаңа моделін іске қосу жоспарланып отыр.
Ол медициналық бұйымдардың техникалық сипаттамаларын біріздендіруді және референттік баға белгілеу жүйесін енгізуді қарастырады.
Министрліктің алдын ала есебіне сәйкес, кейбір медициналық бұйымдардың құны 25–90 пайызға төмендеуі мүмкін.
Алайда бұл әзірге болжам ғана. Жаңа модельдің нақты нәтижесі іске қосылғаннан кейін белгілі болады.
Цифрлық таңбалау жүйесі де кеңейтіліп жатыр.
2026 жылдың қыркүйегінен бастап биологиялық белсенді қоспалар таңбалана бастады. Ал 2027 жылғы 1 наурыздан бастап медициналық бұйымдарға да таңбалау енгізу көзделген.
Дәріханаға баратын қазақстандықтар үшін әзірге ең пайдалы мүмкіндік — сатып алатын препарат туралы ақпаратты алдын ала тексеру.
Цифрлық жүйелер дәрінің тіркелуін, өндірушісін және мемлекеттік реттеуге жататын препараттардың шекті бағасын анықтауға көмектеседі.
Дегенмен тұтынушылар үшін негізгі сұрақ әлі ашық: нақты қай 799 дәрі арзандады және олардың бағасы қаншаға түсті?
Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған мәліметтерде арзандаған препараттардың толық тізімі мен жаңа бөлшек сауда бағалары көрсетілмеген.
