Қазақстанда жасанды интеллект жаңа кен орындарын іздеуге көмектеседі. ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі, «Ұлттық геологиялық қызмет» АҚ және АҚШ-та жұмыс істейтін Core Element AI, Inc. компаниясы геологиялық барлауда жасанды интеллектіні қолдану жөніндегі меморандумға қол қойды. Министрліктің 4 қарашада жариялаған ресми мәліметіне сәйкес, тараптар екі пилоттық жобаны іске асыруды жоспарлап отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бастаманың негізгі мақсаты – ондаған жыл бойы жинақталған геологиялық ақпаратты компьютерлік талдауға қолайлы форматқа көшіру және пайдалы қазбаларды іздеуге перспективалы аумақтарды анықтау.
Жобалар архивтік құжаттарды өңдеуді, геофизикалық және геохимиялық деректерді салыстыруды, сондай-ақ геологтарға арналған арнайы карталар дайындауды қамтиды.
АҚШ-тағы қазақстандықтар қандай технология әзірледі?
CoreElement AI – қазақстандықтар негізін қалаған, АҚШ-та жұмыс істейтін технологиялық компания.
Компания геологиялық барлауға арналған жасанды интеллект платформасын әзірлеген. Жүйе архивтік есептерді өңдеуді, геофизикалық және геохимиялық зерттеулердің нәтижелерін талдауды және перспективалы учаскелердің карталарын жасауды біріктіреді.
Платформаның негізінде геологиялық деректерді талдауға арнайы бейімделген жасанды интеллект моделі жатыр.
CoreElement AI мәліметінше, модельді оқыту барысында АҚШ, Аустралия және Канададағы кен орындары орналасқан аумақтарда жүргізілген аэрогеофизикалық түсірілімдердің материалдары пайдаланылған.
Жүйе әртүрлі зерттеулердің нәтижелерін салыстырып, геологтар бірінші кезекте тексеруі тиіс аумақтарды анықтауға арналған.
Бұл технология кен орнын автоматты түрде ашып бермейді. Оның міндеті – қолда бар деректерді талдау арқылы мамандардың назарын геологиялық тұрғыдан перспективалы учаскелерге аудару.
Бірінші жоба: геологиялық архивтер жасанды интеллект арқылы өңделеді
Ынтымақтастық аясындағы алғашқы пилоттық жоба архивтік геологиялық құжаттарды цифрлық талдауға дайындауға бағытталған.
Жасанды интеллект құжаттардағы мәтіндер мен мәліметтерді танып, оларды машинамен оқылатын форматқа көшіруге пайдаланылмақ.
Мұнда қарапайым сканерлеу мен деректерді құрылымдаудың айырмашылығы бар. Сканерленген құжат көбіне сурет түрінде сақталса, машинамен оқылатын ақпаратты компьютерлік жүйелер іздеп, салыстырып және автоматты түрде өңдей алады.
Пилоттық жоба нәтижесінде таңдалған аумаққа қатысты құрылымдалған геологиялық деректер жиынтығын қалыптастыру жоспарланған.
Бұл геологтарға қажетті мәліметтерді тезірек табуға, бұрын жүргізілген зерттеулерді салыстыруға және бір аумақ бойынша әр жылдары жиналған ақпаратты жүйелеуге мүмкіндік беруі тиіс.
Екінші жоба: жаңа кен орындары қайдан ізделеді?
Екінші пилоттық жоба келісілген аумақтың геологиялық, геофизикалық және геохимиялық деректерін кешенді талдауға арналған.
Жасанды интеллект әртүрлі дереккөздерден алынған ақпаратты салыстырып, перспективалы учаскелердің карталарын дайындауға көмектеседі.
Осы карталар негізінде мамандар одан әрі тексеру және іздестіру жұмыстарын жүргізу үшін басым аумақтарды анықтай алады.
Жұмыстың негізгі кезеңдері:
- Таңдалған аумақ бойынша геологиялық ақпаратты жинақтау.
- Геофизикалық және геохимиялық зерттеулердің нәтижелерін салыстыру.
- Жасанды интеллект көмегімен перспективалы учаскелерді анықтау.
- Геологиялық тексеруге арналған карталар дайындау.
- Кейінгі іздестіру жұмыстарының басым бағыттарын белгілеу.
Алайда жасанды интеллект анықтаған перспективалы аумақ міндетті түрде жаңа кен орны бар дегенді білдірмейді. Пайдалы қазбалардың нақты қорын растау үшін далалық зерттеулер, сынамалар алу және қосымша геологиялық барлау қажет.
Қазақстан үшін бұл технологияның қандай пайдасы бар?
Геологиялық барлау – көп уақыт пен қаржы талап ететін күрделі жұмыс. Әсіресе зерттелетін аумақ үлкен болған жағдайда барлық учаскені бірдей егжей-тегжейлі тексеру тиімсіз болуы мүмкін.
Жасанды интеллект осындай жағдайда қолда бар ақпаратты алдын ала талдауға және зерттеуді қай аумақтан бастау керегін анықтауға көмектесе алады.
Технологияның ықтимал артықшылықтары – архивтік мәліметтерді іздеуді жеделдету, әртүрлі зерттеу нәтижелерін біріктіру және геологтардың талдау жұмысына кететін уақытын қысқарту.
Сонымен қатар жүйеленген геологиялық ақпарат инвесторларға да маңызды. Компаниялар белгілі бір аумақтың әлеуетін бағалау кезінде бұрынғы зерттеулердің нәтижелерін пайдалана алады.
Дегенмен жаңа платформаның Қазақстан жағдайындағы нақты тиімділігі пилоттық жобалар аяқталғаннан кейін ғана бағалануы мүмкін. Әзірге олардың нәтижелері, қаржыландыру көлемі және іске асыру мерзімдері жарияланған жоқ.
Қазақстандық геологтар жасанды интеллектпен жұмыс істеуді үйренеді
Меморандум тек технологияны сынақтан өткізумен шектелмейді.
Ынтымақтастық аясында қазақстандық мамандарды CoreElement AI платформасының құралдарымен жұмыс істеуге оқыту да көзделген.
Бұл геологтардың дәстүрлі зерттеу әдістерімен қатар, деректерді цифрлық өңдеу және жасанды интеллект негізіндегі талдау құралдарын меңгеруіне мүмкіндік береді.
Жаңа технологияларды қолдану кезінде мамандардың кәсіби бағасы маңызды болып қала береді. Жасанды интеллект ұсынған қорытындыларды геологиялық деректермен салыстыру және жергілікті жерде тексеру қажет.
Президент тапсырмасы және геологиялық барлаудың жаңа кезеңі
Пилоттық жобалар Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы 28 қазандағы Жолдауында белгіленген міндеттерді орындауға бағытталған.
Олардың қатарында геологиялық барлауға озық технологияларды енгізу, геологиялық деректердің қолжетімділігін арттыру және жаңа кен орындарын іздеуге жеке капитал тарту бар.
Қазақстан үшін бұл бағыттың стратегиялық маңызы зор. Геологиялық ақпараттың сапасы мен қолжетімділігі жер қойнауын зерттеу, жаңа жобаларды жоспарлау және инвестициялық шешімдер қабылдау кезінде маңызды рөл атқарады.
CoreElement AI компаниясымен ынтымақтастық осы жұмыстың технологиялық бағытын дамытуға арналған. Алғашқы кезеңде екі пилоттық жоба арқылы платформаның мүмкіндіктері тексеріледі.
Егер сынақ нәтижелері оң болса, мұндай құралдарды геологиялық деректерді өңдеу мен перспективалы аумақтарды анықтау жұмыстарына кеңінен қолдану мүмкіндігі қарастырылуы ықтимал. Алайда әзірге технологияны бүкіл ел көлемінде енгізу туралы шешім жарияланған жоқ.
Бұған дейін біз Қазақстанда екі жылда 54 жаңа кен орны мемлекеттік есепке алынғаны туралы жазған болатынбыз. Сол материалда геологиялық барлауды қаржыландырудың ұлғаюы, архивтік ақпаратты цифрландыру және Big Data мен жасанды интеллект технологияларын енгізу жоспарлары қарастырылған еді.
