Қазақстанда 30 297 құжаттың күші жойылды. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында аккредиттеу саласында жүргізілген 418 бақылау шарасының 378-інде заңбұзушылық анықталған. ҚР Сауда және интеграция министрлігінің мәліметі бойынша, тексеру нәтижесінде 27 аккредиттеу аттестатының қолданылуы уақытша тоқтатылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл көрсеткіштер министр Арман Шаққалиевтің төрағалығымен өткен кеңейтілген кеңесте жарияланды. Жиында ұлттық аккредиттеу жүйесін жаңарту, бақылауды күшейту және кәсіпкерлерге қойылатын талаптарды жеңілдету мәселелері қаралды.
418 бақылау шарасының 378-інде заңбұзушылық анықталды
Қазіргі уақытта Қазақстанда 1 764 аккредиттеу субъектісі жұмыс істейді. Олардың қызметі өнімдердің, қызметтердің және сынақ нәтижелерінің белгіленген талаптарға сәйкестігін бағалау жүйесімен байланысты.
2026 жылдың тоғыз айындағы бақылау нәтижелері салада шешімін күткен мәселелер бар екенін көрсетті.
Негізгі көрсеткіштер:
- Қазақстанда 1 764 аккредиттеу субъектісі тіркелген.
- Тоғыз айда 418 бақылау шарасы жүргізілген.
- 378 бақылау шарасы барысында заң талаптарының бұзылғаны анықталған.
- 27 аккредиттеу аттестатының қолданылуы уақытша тоқтатылған.
- 30 297 құжаттың күші жойылған.
Осылайша, жүргізілген бақылау шараларының шамамен 90,4%-ында заңбұзушылық тіркелген.
Алайда бұл көрсеткіш Қазақстандағы барлық аккредиттеу субъектілерінің 90%-ы заң бұзды дегенді білдірмейді. Дерек тек есепті кезеңде жүргізілген бақылау шараларына қатысты.
Сондай-ақ күші жойылған 30 297 құжаттың нақты түрлері мен олардың қандай салаларға қатысты екені ұсынылған ақпаратта нақтыланбаған.
Аккредиттеу жүйесіндегі 20 құжаттың күші жойылуы мүмкін
Министрлік бақылауды күшейтумен қатар, аккредиттеу рәсімдерін жеңілдетуді де жоспарлап отыр.
Қазір Ұлттық аккредиттеу орталығының қызметі 79 ішкі нормативтік құжатпен реттеледі. Мұндай құжаттардың көп болуы рәсімдерді түсінуді және талаптарды орындауды күрделендіруі мүмкін.
Осыған байланысты аккредиттеудің жаңа қағидаларының жобасы әзірленді.
Құжат «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасымен және Қазақстанның сәйкестікті бағалау органдары қауымдастығымен келісілген.
Жаңа қағидалар қабылданған жағдайда 20 ішкі нормативтік құжаттың күшін жою жоспарланып отыр.
Бұл қолданыстағы ішкі құжаттардың санын 79-дан 59-ға дейін қысқартуға мүмкіндік береді. Дегенмен жаңа қағидалардың нақты күшіне ену мерзімі әзірге жарияланған жоқ.
Зертхана басшыларына жаңа біліктілік талабы ұсынылды
Кеңесте сынақ зертханалары қызметкерлерінің кәсіби даярлығы да талқыланды.
Атап айтқанда, зертхана басшыларының сарапшы-аудитор мәртебесіне ие болуын міндеттеу ұсынылды.
Бұл талап зертхана жұмысын басқаратын мамандардың сәйкестікті бағалау және аккредиттеу рәсімдерін кәсіби деңгейде меңгеруін қамтамасыз етуге бағытталған.
Сынақ зертханаларының қорытындылары өнім қауіпсіздігін, техникалық талаптарға сәйкестікті және басқа да маңызды сипаттамаларды бағалау кезінде пайдаланылады.
Сондықтан зертхана басшыларының біліктілігі сынақ нәтижелерінің сенімділігі үшін маңызды.
Әзірге сарапшы-аудитор мәртебесін міндеттеу ұсыныс ретінде қарастырылып жатыр. Оның қашан және қандай тәртіппен енгізілетіні нақтыланбаған.
Аккредиттеу рәсімдерінің бір бөлігі қашықтан жүргізілуі мүмкін
Ұлттық аккредиттеу орталығы бизнеске түсетін әкімшілік жүктемені азайтуға арналған бірнеше бастама ұсынды.
Соның бірі – жоспарлы бағалау жұмыстарын қашықтан жүргізу мүмкіндігін енгізу.
Бұл кейбір рәсімдер кезінде мамандардың нысанға бару қажеттілігін азайтып, кәсіпкерлердің уақытын үнемдеуге мүмкіндік беруі мүмкін.
Сонымен қатар сертификаттау органдарының инспекциялық бағалауы кезінде отандық өндірушілерді қолдау шараларын қарастыру ұсынылды.
Аккредиттеу салаларын жетілдіру де жоспарланып отыр. Мұндай өзгерістер рәсімдерді біріздендіруге және сәйкестікті бағалау жүйесіндегі талаптарды нақтылауға бағытталған.
Бір аттестатпен бірнеше қалада зертхана ашуға шектеу қойылмақ
Ұсынылған өзгерістердің тағы бірі әртүрлі қалаларда бір аккредиттеу аттестатымен зертханалардың жұмыс істеу тәжірибесіне қатысты.
Ұлттық аккредиттеу орталығы мұндай тәжірибені тоқтатуды ұсынды.
Мәселенің мәні – әр зертхананың нақты жабдықтары, қызметкерлері және сынақ жүргізу мүмкіндіктері аккредиттеу талаптарына сай болуы қажет.
Бір құжаттың бірнеше қаладағы зертханаларға қолданылуы олардың әрқайсысының техникалық мүмкіндіктерін жеке бағалау мәселесін туындатуы мүмкін.
Жаңа тәсіл әрбір зертхананың қызметін бақылауды нақтылауға бағытталған. Алайда бұл бастама әзірге ұсыныс деңгейінде.
Тексерушілерге бейнежетон тағу міндеттелуі мүмкін
Аккредиттеу рәсімдерінің ашықтығын арттыру үшін фото және бейнетіркеуді міндетті түрде қолдану ұсынылды.
Сонымен қатар бағалау жүргізетін мамандарды жеке бейнежетондармен қамтамасыз ету мәселесі қарастырылып жатыр.
Мұндай құрылғылар тексеру барысын тіркеуге, бағалау рәсімдерінің қалай жүргізілгенін бақылауға және даулы жағдайларды қарау кезінде қосымша дәлел алуға мүмкіндік береді.
Жоспарланған шаралардың бірі – сынақ жабдықтарын сәйкестендіру жүйесін енгізу.
Бұл бағалау кезінде қандай жабдық пайдаланылғанын анықтауға және зертхананың техникалық мүмкіндіктерін тексеруге бағытталған.
Ұсынылған шаралар қабылданса, аккредиттеу рәсімдерінің ашықтығын арттыруға және сынақ нәтижелерінің сенімділігін күшейтуге мүмкіндік тууы мүмкін.
Жаңа талаптар кәсіпкерлерге қалай әсер етеді?
Ұсынылып отырған өзгерістер екі негізгі мақсатты көздейді: заңбұзушылықтардың алдын алу және адал жұмыс істейтін кәсіпкерлер үшін рәсімдерді жеңілдету.
Бір жағынан, фото және бейнетіркеу, жабдықтарды сәйкестендіру және мамандардың біліктілігіне қойылатын талаптар бақылауды күшейтуге бағытталған.
Екінші жағынан, ішкі нормативтік құжаттарды қысқарту және қашықтан бағалау мүмкіндігі кәсіпкерлердің әкімшілік шығындарын азайтуы ықтимал.
Бұл әсіресе өнімді сертификаттаумен, сынақ жүргізумен және сәйкестікті растаумен айналысатын ұйымдар үшін маңызды.
Дегенмен жаңа талаптардың нақты әсері олардың түпкілікті редакциясына және іс жүзінде қалай қолданылатынына байланысты болады.
Неліктен аккредиттеу жүйесін жаңарту маңызды?
Аккредиттеу – белгілі бір ұйымның сынақ, сертификаттау немесе бағалау жұмыстарын белгіленген талаптарға сәйкес жүргізуге құзыретті екенін ресми тану рәсімі.
Мұндай ұйымдардың қорытындылары тауарлардың қауіпсіздігін бағалау, техникалық талаптардың орындалуын растау және өнімді нарыққа шығару кезінде маңызды рөл атқарады.
Егер сынақ нәтижелері сенімсіз болса немесе құжаттар талаптарды бұза отырып берілсе, бұл кәсіпкерлерге де, тұтынушыларға да тәуекел туғызады.
Сондықтан аккредиттеу жүйесін жетілдіру тек әкімшілік рәсімдерді өзгерту емес, өнім қауіпсіздігі мен нарықтағы адал бәсекелестікті қамтамасыз ету мәселесі болып саналады.
Арман Шаққалиев өткізген кеңесте ұсынылған бастамалар осы екі бағыттың арасындағы тепе-теңдікті сақтауға арналған: бақылауды күшейту және бизнеске артық кедергі келтірмеу.
Бұған дейін біз Қазақстанда автокөліктерді сынайтын зертханаларға бақылаудың күшейтілгені туралы жазған болатынбыз. Сол кезде зертханалардың жабдықтары мен бақылау сынақтарын фото және бейнежазбаға тіркеу, сондай-ақ жабдықтарды цифрлық сәйкестендіру тетіктері енгізілген еді.
