Жүк көліктері үшін жол ақысы өсуі мүмкін. Қазақстанда ақылы автомобиль жолдарының тарифтерін қайта қарау, шетелдік тасымалдаушыларға жаңа талаптар енгізу және көлік компаниялары үшін жылдық абонемент жүйесін іске қосу мәселелері талқыланып жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ал жеке жеңіл автокөлік иелері үшін жол жүру шарттарын өзгерту жоспарланбаған.
Бұл ұсыныстар Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен жұмыс тобының алғашқы отырысында қаралды. Бұл туралы Қазақстан Үкіметі хабарлады.
Басты мақсат – автомобиль жолдарын күтіп ұстау мен жөндеуге жұмсалатын бюджет шығындарын азайту. Ол үшін билік коммерциялық жүк көліктерінен алынатын жол төлемдерін жетілдіру жолдарын қарастырып жатыр.
Қазақстанда ақылы жол тарифтерін неге өзгертпек?
Қазір автомобиль жолдарын күтіп ұстау мен жөндеуге мемлекет бюджетінен қаражат бөлінеді. Үкімет болашақта жол инфрақұрылымының өзін-өзі қаржыландыруына мүмкіндік беретін жүйе қалыптастыруды көздеп отыр.
Серік Жұманғарин жұмыс тобының отырысында осы мәселеге ерекше назар аударды.
«Біз автомобиль жолдарын салып жатырмыз, бірақ оларды күтіп ұстау мен жөндеу шығындарын әлі де бюджет есебінен өтеп келеміз. Жол инфрақұрылымы өзін-өзі қаржыландыра алатын жүйе құру қажет», – деді Серік Жұманғарин.
Талқыланған ұсыныстардың бірі – Қазақстандағы жүк көліктеріне арналған жол жүру тарифтерін көрші мемлекеттердегі деңгейге жақындату.
Мұндай бастаманы сақтандыру саласындағы тәуелсіз сарапшы Айгерім Қарабыйықоғлу көтерді. Ол Қазақстан мен көршілес елдердегі ақылы жол тарифтерінің айырмашылығына назар аударды.
Сарапшы тарифтерді өңірлік деңгейге жақындату мүмкіндігін зерделеуді, сонымен қатар отандық тасымалдаушылар үшін бөлек шарттар қарастыруды ұсынды.
Демек, жаңа жүйені әзірлеу кезінде көліктің санатымен қатар, тасымалдаушының қазақстандық немесе шетелдік екені де ескерілуі мүмкін.
Әзірге тарифтердің қаншаға өсетіні айтылған жоқ. Жол ақысын көтеру туралы түпкілікті шешім де қабылданбады.
Шетелдік жүк көліктеріне қосымша сақтандыру тетігі ұсынылды
Тағы бір бастама Қазақстан шекарасынан өтетін шетелдік жүк көліктеріне қатысты.
Айгерім Қарабыйықоғлу елге кіретін шетелдік жүк автомобильдерін сақтандырудың арнайы тетіктерін әзірлеу мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.
Сарапшының пікірінше, мұндай жүйе ауыр жүк көліктерінің жол жабынына түсіретін салмағы мен әсерінен туындайтын шығындарды өтеуге көмектесуі мүмкін. Сондай-ақ жолдарды күтіп ұстау мен жөндеуге қосымша қаржы тартуға мүмкіндік береді.
Алайда жаңа сақтандыру жүйесінің нақты шарттары әзірге белгісіз. Төлем мөлшері, оны есептеу тәртібі және қолданыстағы жол алымдарымен қалай үйлестірілетіні нақтыланбаған.
Халықаралық тасымалдаушылар үшін басты мәселе – Қазақстан аумағы арқылы жүк жеткізуге кететін жалпы шығын.
Егер қосымша міндетті төлемдер енгізілсе, көлік компаниялары оларды тасымалдау құнын есептеген кезде ескеруге мәжбүр болады.
Жылдық абонемент тасымалдаушылардың шығынын азайтуы мүмкін
Тарифтерді қайта қараумен қатар, жүк тасымалдаумен тұрақты айналысатын компанияларға тиімді болуы мүмкін жаңа төлем жүйесі де ұсынылды.
«ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясының бизнес-талдаушысы Фархад Нұрқамалов көлік компаниялары үшін жылдық абонемент енгізу мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.
Бұл жүйе бойынша тасымалдаушылар алдағы уақытта жүретін жолының болжамды шақырымын алдын ала төлей алады.
Мәселен, ақылы жолдарды тұрақты пайдаланатын компаниялар жыл бойғы шығындарын алдын ала жоспарлауға мүмкіндік алады. Ал жүк тасымалы көлемі көп кәсіпорындар жол ақысын оңтайландыра алады.
Мемлекет үшін де мұндай жүйенің тиімді тұсы бар. Алдын ала төлем жасау жол алымдарының жиналуын жақсартып, тасымалдаушылардың берешегін азайтуы мүмкін.
Дегенмен жылдық абонементтің құны, оған кіретін шақырым мөлшері және жеңілдіктер қарастырыла ма деген сұрақтар әзірге ашық қалып отыр.
Ескі және ауыр жүк көліктеріне тариф басқаша есептелуі мүмкін
Жұмыс тобы көлік құралдарының техникалық сипаттамаларына қарай жол ақысын саралау мәселесін де талқылады.
Логистика және көлік саласының сарапшысы Болатбек Нәжметдинұлы тарифтерді автомобильдің экологиялық класына, шығарындылар деңгейіне және жол жабынына түсіретін жүктемесіне байланысты белгілеу мүмкіндігін зерттеуді ұсынды.
Мұндай тәсіл қабылданса, бір ақылы жолмен жүретін жүк көліктері техникалық ерекшеліктеріне қарай әртүрлі тариф төлеуі мүмкін.
Бұл тасымалдаушылар үшін автопарктің жай-күйі мен көліктердің техникалық сипаттамалары жол шығындарын есептеуде қосымша факторға айналатынын білдіреді.
Алайда әзірге бұл тек сарапшылық ұсыныс. Тарифтік кесте, экологиялық санаттар тізімі және төлемді есептеу тәртібі бекітілген жоқ.
Жүк көліктерінің қозғалысын цифрлық жүйе арқылы бақылайды
Жол ақысын төлеуді бақылау мәселесі де назардан тыс қалмады.
Жұмыс тобы жүк көліктерінің қозғалысын, соның ішінде ақылы жол учаскелеріндегі қатынауды цифрлық құралдар арқылы бақылау мүмкіндігін қарастырды.
Бұл бастама жүк тасымалының ашықтығын арттыруға және жол төлемдерінің уақытылы төленуін қадағалауға бағытталған.
Ақылы жол операторлары үшін цифрлық бақылау жүйелері көлік қозғалысы мен төлемдерді есепке алуды жеңілдетуі мүмкін. Ал тасымалдаушылар үшін жол ақысын төлеу талаптарының орындалуына бақылау күшейеді.
Қандай цифрлық технологиялар қолданылатыны және қолданыстағы жүйелерге өзгеріс енгізіле ме деген мәселе әзірге нақтыланбаған.
Жеңіл автокөлік иелері үшін жол ақысы өзгермейді
Жүк тасымалдаушыларға арналған тарифтерді қайта қарау мәселесі талқыланып жатқанымен, қарапайым жүргізушілерге қатысты маңызды жайт бар.
Ұсыныстар негізінен қазақстандық және шетелдік коммерциялық жүк көліктеріне бағытталған.
Жеке пайдаланудағы жеңіл автокөліктер үшін ақылы жолдармен жүру шарттарын өзгерту жоспарланып отырған жоқ.
Дегенмен жүк тасымалы саласындағы ықтимал өзгерістер бизнеске әсер етуі мүмкін.
Жол ақысы тасымалдау шығындарының бір бөлігі болғандықтан, тарифтер көтерілген жағдайда жүк жеткізу құны да өсуі ықтимал.
Ал оның тауар бағасына қаншалықты әсер ететіні болашақ тарифтерге, тасымалдау бағыттарына және көлік компанияларының жұмыс шарттарына байланысты болады.
Ақылы жолдарға қатысты ұсыныстар қараша айының соңына дейін дайындалады
Отырыс қорытындысында Серік Жұманғарин мемлекеттік органдарға, салалық қауымдастықтарға және бизнес өкілдеріне бастамаларды бірлесіп пысықтауды тапсырды.
Жаңа тетіктерді әзірлеу кезінде тасымалдаушылардың мүддесін ескеру және жол инфрақұрылымын күтіп ұстауға жұмсалатын шығындарды әділ бөлу қажеттігі айтылды.
Негізгі ұсыныстар 2026 жылғы қараша айының соңына дейін дайындалуы тиіс. Одан кейін олар жұмыс тобының келесі отырысында қаралады.
Қазір жүк көліктері үшін тарифтерді көтеру, жаңа сақтандыру тетіктерін енгізу немесе жылдық абонемент жүйесін іске қосу туралы нақты шешім қабылданған жоқ.
Бұған дейін біз Қазақстанның жол саласында ауқымды реформа дайындалып жатқаны туралы жазған едік. Онда жол құрылысы, сапаны бақылау және автомобиль жолдарын басқару тәсілдерін жаңарту мәселелері көтерілген болатын.
