Қазақстанның микроқаржы нарығында жағдай күрделене түсті. Жеке кәсіпкерлерге берілген микронесиелердің үштен біріне жуығы уақытында өтелмеген. Ал жеті микроқаржы ұйымы бір күнде лицензиясынан айырылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Finprom.kz жариялаған микроқаржы нарығының деректері мен Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНРДА) ресми хабарламаларында айтылған. 90 күннен астам кешіктірілген қарыздардың үлесі азайғанымен, төлем мерзімі бұзылған микронесиелердің жалпы көлемі қайта өсіп жатыр.
Кәсіпкерлердің мерзімі өткен қарызы 31%-ға жетті
Ең күрделі жағдай жеке кәсіпкерлер арасында қалыптасқан. 2026 жылғы тамыздың соңында олардың микронесиелері бойынша мерзімі өткен берешектің үлесі 31%-ға жетті. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 18,8% болған.
Бірақ кәсіпкерлердің жаппай жаңа несие алып жатқаны байқалмайды. Оларға берілген микрокредиттердің жалпы көлемі айтарлықтай өзгермей, шамамен 124 млрд теңге деңгейінде қалған.
Соған қарамастан, мерзімі өткен микронесиелердің көлемі бір жылда 64,8%-ға өсіп, 38,4 млрд теңгеге жеткен.
Салыстыру үшін, жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеген азаматтар арасында бұл көрсеткіш 23,4%, ал заңды тұлғаларда 10,5% болған.
Яғни кәсіпкерлердің қарыз көлемі айтарлықтай өспесе де, оны уақытында өтей алмай отырғандар көбейген.
Қазақстандағы мерзімі өткен микронесиелер 358 млрд теңгеден асты
Тамыздың соңында Қазақстандағы микроқаржы ұйымдарының жалпы кредиттік портфелі 1,6 трлн теңгеге жетті. Бір жылдағы өсім 4,9%-ды құрады.
Оның 358,1 млрд теңгесі төлем мерзімі бұзылған микронесиелерге тиесілі. Бұл 2025 жылғы тамызбен салыстырғанда 3%-ға көп.
Соңғы айлардағы өзгеріс те назар аудартады.
2025 жылғы желтоқсанда мерзімі өткен микронесиелер көлемі 313,3 млрд теңгеге дейін төмендеген еді. Алайда 2026 жылғы маусымда қайтадан 368 млрд теңгеге жетті.
Тамызда бұл сома аздап қысқарғанымен, былтырғы деңгейден жоғары болып қалды.
Мерзімі өткен қарыздардың негізгі бөлігі жеке тұлғаларға тиесілі — 310,5 млрд теңге. Жеке кәсіпкерлердің үлесінде 38,4 млрд, ал заңды тұлғаларда 9,2 млрд теңге бар.
Ең жоғары өсім бизнес сегментінде байқалды. Жеке кәсіпкерлердің мерзімі өткен микронесиелері 64,8%-ға, ал заңды тұлғалардікі 85,4%-ға көбейген.
Жалпы алғанда, микроқаржы ұйымдарының кредиттік портфеліндегі мерзімі өткен берешектің үлесі 22,7%-ды құрады.
Демек, МҚҰ берген әрбір бес теңгенің бір теңгеден астамы төлем кестесі бұзылған микронесиелерге тиесілі.
90 күннен асқан қарыздар азайды. Бірақ мәселе шешілген жоқ
Микроқаржы нарығындағы тағы бір көрсеткіш бір қарағанда оң өзгерісті көрсетеді.
Бір жыл ішінде төлемі 90 күннен астам кешіктірілген микронесиелердің, яғни NPL 90+ көлемі 18,2%-ға қысқарған.
Бұрын мұндай қарыздардың жалпы сомасы 104,2 млрд теңге болса, 2026 жылғы тамыздың соңында 85,2 млрд теңгеге дейін төмендеген.
Олардың жалпы кредиттік портфельдегі үлесі де 6,9%-дан 5,4%-ға азайды.
Бұл өзгеріске негізінен жеке тұлғалардың берешегі әсер еткен. Аталған санаттағы 90 күннен астам кешіктірілген қарыз көлемі 94,3 млрд теңгеден 75,8 млрд теңгеге түсті.
Бірақ бір айырмашылық бар.
90 күннен астам кешіктірілген қарыздар азайғанымен, төлем мерзімі бұзылған барлық микронесиелердің көлемі өскен.
Себебі NPL 90+ көрсеткіші тек үш айдан артық өтелмеген қарыздарды қамтиды. Ал жалпы мерзімі өткен берешекке төлемі бірнеше күнге немесе бірнеше аптаға кешіккен несиелер де кіреді.
Сондықтан ұзақ мерзімді берешектің қысқаруы барлық қарыз алушының төлем тәртібі жақсарғанын білдірмейді.
Кейбір МҚҰ-да кредиттердің 100%-ы проблемалық болып шықты
Нарықтың орташа көрсеткіштеріне қарап, барлық микроқаржы ұйымындағы жағдай бірдей деп ойлауға болмайды.
2026 жылғы маусымның қорытындысы бойынша «КазМикроИнвест» ұйымының кредиттік портфеліндегі 90 күннен астам кешіктірілген микронесиелердің үлесі 100%-ға жеткен.
Bravo Business компаниясында бұл көрсеткіш 94,9% болған.
Басқа ұйымдардағы жағдай да алаңдатарлық:
- «Салем Кредит» — 54,4%;
- SF Offline — 52,7%;
- POS Credit — 50,5%;
- Orbis Credit — 41,1%;
- «Оркен» — 33,5%;
- Teniz Capital Microfinance — 33,3%.
Осы кезеңде Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі микроқаржы ұйымдарына қойылатын талаптарды күшейтіп, 90 күннен астам мерзімі өткен микронесиелердің рұқсат етілген үлесін 20%-дан кезең-кезеңімен 10%-ға дейін төмендетті.
Мұндай талап проблемалық қарыздары көп ұйымдарға қосымша қысым түсіреді.
Дегенмен мерзімі өткен қарыздардың үлесі төмен болуы компанияның заң талаптарын толық сақтайтынына кепіл емес.
Жеті микроқаржы ұйымы бір күнде лицензиясынан айырылды
2026 жылғы 23 қазанда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бірден жеті микроқаржы ұйымын лицензиясынан айырды.
Олар:
- MaxMoney;
- Microfinance Systems;
- SurfKaz Finance;
- MFO № 1;
- «Умит Финанс»;
- «Вивус»;
- EL QAZYNA.
Реттеушінің ресми мәліметіне сәйкес, мұндай шешімге тексеру барысында анықталған заң талаптарын жүйелі түрде бұзу фактілері негіз болған.
Аталған заңбұзушылықтар қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарына нұқсан келтірген.
2026 жылғы маусымдағы деректер бойынша осы жеті ұйымның жиынтық кредиттік портфелі 17,6 млрд теңгені құраған.
Соның жартысынан астамы MFO № 1 компаниясына тиесілі — 9,6 млрд теңге.
Бұл ұйым кредиттік портфель көлемі бойынша Қазақстандағы 213 МҚҰ арасында 21-орында тұрған.
Ал 90 күннен астам кешіктірілген микронесиелерінің үлесі небәрі 2% болған.
Microfinance Systems ұйымында бұл көрсеткіш одан да төмен — 0,9%. SurfKaz Finance компаниясында 14,5%-ға жеткен.
Демек, компанияның проблемалық кредиттері аз болғанымен, ол басқа заң талаптарын бұзғаны үшін лицензиясынан айырылуы мүмкін.
Лицензиясынан айырылған МҚҰ клиенттері қарызын төлей ме?
Иә. Микроқаржы ұйымының лицензиясынан айырылуы клиенттің бұрын алған қарызын автоматты түрде жоймайды.
Қарыз алушылар қолданыстағы шарт бойынша міндеттемелерін орындауға тиіс.
Ал лицензиясынан айырылған ұйым бұдан былай микроқаржылық қызметті жүзеге асыра алмайды. Бұрын жасалған шарттардың талаптарын өзгертуге де заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, шектеулер қолданылады.
Мұндай компаниялар күнтізбелік 30 күн ішінде қайта тіркеуден өтуге немесе қайта ұйымдастыру не тарату туралы шешім қабылдауға міндетті.
Клиенттер үшін ең өзекті мәселе — төлемді кімге және қандай деректемелер арқылы аудару керектігін нақтылау.
Егер қарызды талап ету құқығы басқа кредиторға берілсе, жаңа төлем алушының өкілеттігін ресми арналар арқылы тексерген жөн.
Бұған дейін біз Қазақстанда жеті микроқаржы ұйымы лицензиясынан айырылғаннан кейін клиенттердің қандай құқықтары сақталатынын егжей-тегжейлі түсіндірген едік.
«Экспресс Займ» ісінде 43 мың клиент пен 181 мың шарт аталады
Микроқаржы нарығындағы мәселелер тек мерзімі өткен қарыздармен шектелмейді.
2026 жылғы қазанда Қаржылық мониторинг агенттігі «Экспресс Займ» микроқаржы ұйымына қатысты болжамды алаяқтық схемасы бойынша тергеу жүргізіліп жатқанын хабарлады.
Тергеу нұсқасына сәйкес, клиенттерге ақылы кеңес беру қызметтері ұсынылып, олардың құны негізгі қарыз сомасына қосылған.
Ведомствоның мәліметінше, бұл қызметтер микронесие алу немесе оның мерзімін ұзарту үшін міндетті төлем ретінде көрсетілген.
Салдарынан клиенттің қолына нақты берілетін ақша мөлшері шартта көрсетілген қайтарылатын сомадан аз болуы мүмкін.
Ал несиенің мерзімін ұзартқан кезде ақылы кеңес беру қызметі қайта рәсімделген деген күдік бар.
Тергеу материалдарында 43 мың азаматпен жасалған 181 мыңнан астам кеңес беру шарты аталады.
МҚҰ директорының орынбасарына қатысты үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған.
Тергеу жалғасып жатыр. Қылмыстық іс аясында айтылған күдіктер сот үкімімен дәлелденген кінә болып саналмайды.
2026 жылғы маусымда «Экспресс Займ» ұйымының кредиттік портфелі 2,5 млрд теңгені құраған. Ал 90 күннен астам кешіктірілген қарыздарының үлесі 6,7% болған.
Алматыда криптовалютамен берілген микронесиелер тексеріліп жатыр
Алматыда Alemcredit.com интернет-ресурсы арқылы криптовалютамен микронесие беру ісіне қатысты да тергеу жүргізілуде.
Құқық қорғау органдарының нұсқасы бойынша, клиенттерге уәде етілген сомадан аз ақша аударылған.
Айырмашылық алдын ала толық түсіндірілмеген комиссиялар ретінде ұсталған болуы мүмкін.
Сонымен бірге қарыздың толық құны шарт жасалғанға дейін ашық көрсетілмеген деген күдік бар.
Мұндай жағдайда адам қолына аз ақша алса да, шартта көрсетілген әлдеқайда жоғары соманы қайтару міндеттемесін қабылдауы мүмкін.
Сондықтан микронесие рәсімдер алдында тек пайыздық мөлшерлемені емес, комиссияларды, қосымша қызметтердің ақысын және қайтарылатын жалпы соманы тексеру қажет.
10%-дық шектеу микроқаржы нарығындағы барлық мәселені шеше ала ма?
Қазақстанда микроқаржы ұйымдарына бақылау күшейіп келеді. Реттеуші ұзақ мерзімге кешіктірілген қарыздардың үлесіне шектеу қойып, компаниялардың қаржылық тұрақтылығы мен клиенттердің құқықтарын сақтауына назар аударып отыр.
Дегенмен тамыздағы статистика нарықтағы тәуекелдердің толық жойылмағанын көрсетеді.
90 күннен астам кешіктірілген микронесиелердің үлесі 5,4%-ға дейін төмендегенімен, жалпы мерзімі өткен берешек 22,7%-ды құрады.
Ал жеке кәсіпкерлер арасында бұл көрсеткіш 31%-ға жетті.
Бизнесін жүргізу үшін микронесие алған кәсіпкерге төлемнің кешігуі қосымша шығын әкелуі және қаржылық міндеттемелерін қайта қарауға мәжбүр етуі мүмкін.
Лицензиясынан айырылған ұйымдардың клиенттері үшін мәселе басқа: қарызды қайда және қандай тәртіппен төлеу керектігін анықтау.
Микроқаржы ұйымдарының қызметін бағалауда тағы бір көрсеткіш назар аудартады.
Кредиттік портфелі 9,6 млрд теңге болатын MFO № 1 компаниясында 90 күннен астам кешіктірілген қарыздардың үлесі небәрі 2% болса да, реттеуші анықтаған заңбұзушылықтардан кейін ұйым лицензиясынан айырылды.
Бұған дейін біз микронесие бойынша төлем мерзімі өтіп кеткен азаматтардың қандай құқықтары бар екенін және қарызды қалай реттеуге болатынын да жазған болатынбыз.
