Қазақстанда оқушылардың денсаулығына бақылау күшейеді. Елімізде 2026–2028 жылдарға арналған «Саламатты мектеп» жобасы жүзеге асырылып жатыр. Бағдарлама мектептегі тамақтану сапасын, санитариялық қауіпсіздікті, балалардың дене белсенділігін және психологиялық саулығын қамтиды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жобаны іске асыруға 2026 жылғы 10 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және Оқу-ағарту министрлерінің № 84-НҚ бірлескен бұйрығы негіз болды. Құжатпен мектеп жасындағы балалардың денсаулығын нығайтуға бағытталған 2026–2028 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары бекітілді.
Алматы қаласының Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті мектептерде қандай талаптарға ерекше назар аударылатынын және балалардың денсаулығын сақтауда мұғалімдер, медицина қызметкерлері мен ата-аналар қандай рөл атқаратынын түсіндірді.
Мектеп асханалары: тек ас мәзірі ғана тексерілмейді
Жобаның негізгі бағыттарының бірі балалардың күнделікті тамақтануына қатысты.
Мектептер оқушыларды жас ерекшеліктеріне сай теңгерімді тамақпен қамтамасыз етуі, пайдалы тағамдарды тұтыну мәдениетін қалыптастыруы және тұз, қант пен трансмайларды шамадан тыс пайдалануды шектеуі тиіс.
Алайда мәселе тек ас мәзірінде емес. Азық-түліктің сапасы мен қауіпсіздігі, оны сақтау жағдайлары, тағам дайындау кезіндегі санитариялық талаптардың орындалуы және асханалардың тазалығы да назарда болады.
Қазақстанда 2025 жылғы 1 қыркүйектен бастап мектептегі тамақтанудың жаңартылған стандарты қолданысқа енгізілген. Онда тағам құрамындағы қант пен тұзды азайту, көкөніс, жеміс-жидек және сүт өнімдерінің үлесін арттыру көзделген.
«Саламатты мектеп» жобасы осы бағыттағы жұмысты балалар ауруларының алдын алуға арналған кешенді шаралармен толықтырады.
Ата-аналар үшін бұл мектептегі тамақтануды бағалағанда тағамның түріне ғана емес, оның қауіпсіз дайындалуына да мән беру қажет екенін білдіреді.
Сыныптардағы жарық, ауа және ауызсу сапасы назарда болады
Мектептегі санитариялық қауіпсіздік асханамен шектелмейді.
Жобада оқу кабинеттерінің жарықтандырылуы, бөлмелердің жүйелі түрде желдетілуі, температуралық режимнің сақталуы, ауызсудың сапасы және үй-жайлардың санитариялық жағдайы басым бағыттар ретінде белгіленген.
Бұл талаптар балалардың мектепте күн сайын қауіпсіз әрі қолайлы ортада білім алуына тікелей қатысты.
Жеке гигиенаға да ерекше көңіл бөлінеді. Оқушыларға қолды дұрыс жуу, тазалық сақтау және жұқпалы аурулардың таралу қаупін азайтатын санитариялық дағдылар үйретілуі тиіс.
Алматыда білім беру нысандарындағы санитариялық-эпидемиологиялық талаптардың сақталуын өз құзыреті шегінде қалалық Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті қадағалайды.
Ведомство профилактикалық іс-шаралар өткізіп, мектеп қызметкерлері мен ата-аналар арасында түсіндіру жұмыстарын да жүргізеді.
Буллингтің алдын алу да денсаулық сақтау жоспарына енді
«Саламатты мектеп» жобасы балалардың физикалық денсаулығымен ғана шектелмейді.
Бағдарламада мектепте қолайлы психологиялық ахуал қалыптастыру, буллингтің алдын алу, оқушылардың бір-біріне құрметпен қарауын және қауіпсіз қарым-қатынас мәдениетін дамыту қарастырылған.
Яғни мектептегі қауіпсіз орта санитариялық талаптардың орындалуымен ғана өлшенбейді. Балалардың сыныптағы өзара қарым-қатынасы мен эмоционалдық жағдайы да назардан тыс қалмауы керек.
Тағы бір бағыт — зиянды әдеттердің алдын алу.
Оқушыларға темекі шегудің, алкоголь мен басқа да зиянды заттарды тұтынудың қауіптілігі түсіндіріліп, өз денсаулығына жауапкершілікпен қарау дағдылары қалыптастырылуы тиіс.
Дене белсенділігін арттыруға басымдық беріледі
Жобаның тағы бір міндеті — оқушылардың қимыл-қозғалысын көбейту.
Балаларды дене шынықтырумен және спортпен тұрақты айналысуға тарту көзделген. Бұл олардың физикалық дамуын қолдауға, ағзасын шынықтыруға және жалпы денсаулық жағдайын жақсартуға бағытталған.
Дегенмен балалардың денсаулығын нығайту бір ғана спорт сабағына байланысты емес.
Дұрыс тамақтану, күнделікті қозғалыс, жеке гигиена және психологиялық қолдау өзара үйлесуі қажет.
Сондықтан бұл жұмысқа дене шынықтыру мұғалімдері мен медицина қызметкерлерінен бөлек, мектеп әкімшілігі, педагогтер және ата-аналар да қатысуы тиіс.
Жоспардың орындалуы тоқсан сайын қадағаланады
Бағдарламаның нақты мерзімі мен орындалуын бақылау тетігі бар.
Екі министрліктің бірлескен бұйрығына сәйкес, жергілікті атқарушы органдар жоспардағы іс-шаралардың жүзеге асырылуын қамтамасыз етіп, нәтижелері туралы тоқсан сайын есеп беруге тиіс.
Үйлестіру жұмыстары Салидат Қайырбекова атындағы Ұлттық ғылыми денсаулық сақтауды дамыту орталығы мен Ұлттық ғылыми-практикалық дене тәрбиесі орталығына жүктелген.
Аталған ұйымдар жоспардың орындалуына мониторинг жүргізіп, Денсаулық сақтау және Оқу-ағарту министрліктеріне есеп ұсынуға жауапты.
Демек, балалардың денсаулығын нығайту жөніндегі шаралар мектеп деңгейіндегі бастамамен шектелмей, мемлекеттік бақылау жүйесі аясында іске асырылады.
Ата-аналардың қатысуы неге маңызды?
Мектеп санитариялық талаптарды толық сақтаған күннің өзінде баланың күнделікті әдеттерінің бір бөлігі үйде қалыптасады.
Сондықтан жоба мектеп әкімшілігінің, педагогтердің, медицина қызметкерлерінің, ата-аналардың және мемлекеттік органдардың бірлескен жұмысын қарастырады.
Түсіндіру шаралары дұрыс тамақтану, жұқпалы аурулардың алдын алу, жеке гигиена және балалардың денсаулығын сақтау мәселелерін қамтиды.
Ата-аналар мектептегі тағам сапасына, таза ауызсудың қолжетімділігіне, сыныптардың санитариялық жағдайына және балалар арасындағы психологиялық ахуалға назар аудара алады.
Бұған дейін біз Қазақстанда мектептегі тамақтану мен балалар денсаулығына қатысты қандай мәселелер көтерілгенін жазған едік. Балалар арасындағы артық салмақ, аурулардың алдын алу және салауатты әдеттерді психологиялық қысымсыз қалыптастыру мәселелері де өзекті тақырыптардың қатарында.
Ендігі міндет — «Саламатты мектеп» жобасында 2026–2028 жылдарға жоспарланған іс-шаралардың білім беру ұйымдарында нақты орындалуын қамтамасыз ету.
Ал қабылданған шаралардың қаншалықты нәтижелі екенін жоспардың орындалуы жөніндегі тұрақты мониторинг пен тоқсан сайынғы есептер көрсетуі тиіс.
