Қазақстандықтарға несие бойынша жеңілдіктер сақталды. Ұлттық банк тұрғын үй қарыздары мен автонесиенің жекелеген түрлері үшін борыш жүктемесіне қойылатын талаптардан босату мерзімін ұзартты. Алайда баспана мен көлік сатып алушыларға белгіленген мерзімдер әртүрлі, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қазақстан Ұлттық банкі хабарлады. Реттеушінің шешімі тұрғын үй және автонесие нарығындағы жағдайға байланысты қабылданған.
Ипотекаға жеңілдік 2029 жылға, автонесиеге 2027 жылға дейін сақталады
Ұлттық банк несиенің кейбір түрлеріне борыш жүктемесінің коэффициентін (БЖК) міндетті түрде қолданбау туралы шешімнің мерзімін ұзартты.
Тұрғын үй құрылыс жинақтары жүйесі (ТҚЖЖ) аясында берілетін қарыздарға қатысты жеңілдік 2029 жылғы 31 желтоқсанға дейін күшінде болады.
Ал белгіленген талаптарға сай келетін автонесиелер үшін бұл мерзім 2027 жылғы 31 желтоқсанға дейін ұзартылды.
Яғни баспана сатып алушыларға берілген мерзім автонесие рәсімдейтіндерге қарағанда екі жылға ұзақ.
Автонесие алушыларға қандай үш жағдайда жеңілдік беріледі?
Жеңілдік барлық автокөлікке бірдей қолданылмайды. Ұлттық банк борыш жүктемесінің коэффициенті бойынша міндетті шектеу қолданылмайтын несиелердің үш санатын белгіледі.
Біріншісі — жаңа автокөліктер.
Көлік Қазақстанда алғаш рет тіркелуі және несие бойынша кепілге қойылуы тиіс.
Екіншісі — бастапқы жарнасы кемінде 50% болатын қолданыстағы автокөліктер.
Сатып алушы көлік құнының кемінде жартысын өз қаражатынан төлесе, мұндай несие жеңілдік қарастырылған санатқа кіреді.
Үшіншісі — шығарылғанына үш жылдан аспаған автокөліктер.
Мұндай көліктерді сатып алу үшін бастапқы жарна оның құнының кемінде 30%-ын құрауы керек.
Мәселен, құны 10 миллион теңге болатын автокөлік сатып алынса, 30% бастапқы жарна кезінде 3 миллион теңге жеткілікті. Ал 50% талап етілсе, сатып алушы кемінде 5 миллион теңге төлеуі қажет.
Дегенмен борыш жүктемесіне қатысты жеңілдік банктің несиені міндетті түрде мақұлдайтынын білдірмейді.
Айлық табыстың 50%-ы: борыш жүктемесі қалай есептеледі?
Борыш жүктемесінің коэффициенті адамның ай сайынғы табысының қанша бөлігі несиелерді өтеуге жұмсалатынын көрсетеді.
Қолданыстағы шекті көрсеткіш — 0,5, яғни табыстың 50%-ы.
Мысалы, азамат айына 300 мың теңге табыс тапса, оның барлық несиесі бойынша ай сайынғы төлемдері 150 мың теңгеге жеткен жағдайда борыш жүктемесі осы шекке тең болады.
Ал Ұлттық банк ұзартқан ерекше талаптарға сәйкес келетін қарыздарға аталған шектеуді міндетті түрде сақтау талабы қолданылмайды.
Бұл бұрыннан несиесі бар және қосымша қарыз алуды жоспарлап жүрген қазақстандықтар үшін өзекті.
Соған қарамастан, банктер қарыз алушының төлем қабілетін, табысын және басқа да тәуекелдерін бағалауды жалғастырады.
Ұлттық банк талаптарды қайта қатаңдатуы мүмкін
Жеңілдіктердің ұзартылуы халықтың несие жүктемесіне бақылау тоқтайды деген сөз емес.
Ұлттық банк 2027 жылы несие нарығындағы жағдайды бақылауды жалғастырады. Егер жекелеген сегменттерде тәуекел күшейсе, қосымша шектеулер енгізілуі мүмкін.
«Несие берудің жекелеген сегменттерінде жүйелік тәуекелдер күшейген жағдайда, Ұлттық банк халықтың борыш жүктемесін және қаржылық тұрақтылықтың басқа да көрсеткіштерін ескере отырып, қосымша шаралар енгізу құқығын өзінде қалдырады», — делінген реттеушінің хабарламасында.
Бұл өзгерістер Ұлттық банк басқармасының 2025 жылғы 25 тамыздағы №52 қаулысында белгіленген макропруденциялық нормативтер мен лимиттерге қатысты.
Көлік немесе баспана алатындар нені ескеруі керек?
Автокөлікті несиеге сатып алуды жоспарлаған азаматтар үш негізгі шартқа назар аударуы қажет: көліктің жасы, бастапқы жарнаның мөлшері және кепілге қойылуы.
Ал баспана сатып алушылар үшін басты талап — қарыздың тұрғын үй құрылыс жинақтары жүйесі аясында рәсімделуі. Бұл жеңілдік барлық ипотекалық бағдарламаға бірдей таралмайды.
2027 жылғы 31 желтоқсан автонесие беру талаптары міндетті түрде қатаңдайтын күн емес. Бұл — қазіргі ерекшеліктің қолданылу мерзімі аяқталатын күн. Одан кейінгі шешім несие нарығындағы жағдайға байланысты қабылданады.
Ал тұрғын үй құрылыс жинақтары жүйесі бойынша қарыз алатын қазақстандықтарға борыш жүктемесіне қатысты жеңілдік 2029 жылдың соңына дейін сақталады.
