Солтүстік Арал теңізінің су айдыны 870 шаршы шақырымға ұлғайды. Қазақстан бұл нәтижені Түркияның Анталья қаласында өткен БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясы тараптарының 31-конференциясы (COP31) аясында таныстырды. Су ресурстары және ирригация вице-министрі Арсен Жақанбаев Су ресурстары және ирригация министрлігінің бастамасымен ұйымдастырылған панельдік сессияда Арал теңізін қалпына келтіру тәжірибесі мен алдағы жоспарлар туралы айтты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кездесудің негізгі тақырыбы су экожүйелерін қалпына келтіру, су ресурстарын тиімді басқару және Солтүстік Аралды қайта жандандыру болды. Қазақстан өз тәжірибесін халықаралық әріптестермен бөлісіп, осы бағыттағы ынтымақтастықты кеңейтуді ұсынды.
Көкарал бөгеті Солтүстік Аралды қалай өзгертті?
Арсен Жақанбаев «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» жобасының бірінші кезеңінде қол жеткізілген нәтижелерге тоқталды.
Дүниежүзілік банктің қолдауымен жүзеге асырылған жоба аясында Көкарал бөгеті салынды. Соның нәтижесінде Солтүстік Арал теңізінің су айдыны 870 шаршы шақырымға кеңейіп, судың тұздылығы шамамен екі есе төмендеді.
Бұл көрсеткіштер инженерлік инфрақұрылым арқылы теңіздің солтүстік бөлігін қалпына келтіруге болатынын көрсетеді. Судың тұздылығының төмендеуі су экожүйесінің жағдайын жақсарту үшін де маңызды.
2027–2030 жылдары қандай жұмыстар жүргізіледі?
Панельдік сессияда Қазақстан «Солтүстік Арал теңізі және ирригация жүйелерін жаңғырту» кешенді жобасын таныстырды.
Жаңа бастама теңізді қалпына келтіру жұмыстарын суару инфрақұрылымын жаңғыртумен байланыстырады. Бұл су ресурстарын басқару мен оларды тиімді пайдалану мәселелерін бірлесіп шешуге бағытталған.
Жобаның бірінші кезеңі 2027–2030 жылдарға жоспарланған. Оны Дүниежүзілік банктің қарызы есебінен жүзеге асыру көзделіп отыр.
Осылайша, Қазақстан Солтүстік Аралды қалпына келтіруді жеке гидротехникалық шара ретінде емес, су шаруашылығын жаңғыртумен қатар жүргізілетін кешенді міндет ретінде қарастырып отыр.
Қазақстан халықаралық әріптестерге үш бағыт ұсынды
COP31 аясындағы талқылауда Қазақстан су экожүйелерін қалпына келтіру бойынша халықаралық ынтымақтастықтың үш негізгі бағытын ұсынды:
- Су ресурстарын басқару және экожүйелерді қалпына келтіру тәжірибесімен алмасу.
- Су экожүйелерін қалпына келтіру жобаларын тұрақты қаржыландыру тетіктерін дамыту.
- Нақты нәтижелерге бағытталған бірлескен халықаралық жобаларды жүзеге асыру.
Бұл ұсыныстар Қазақстанның Солтүстік Аралдағы тәжірибесін басқа өңірлерде қолдану мүмкіндігін талқылауға жол ашады. Сонымен бірге экологиялық жобаларды ұзақ мерзімді қаржыландыру мәселесіне назар аударылды.
«Солтүстік Аралды қалпына келтіру – тек инженерлік жоба емес»
Вице-министр Арсен Жақанбаев теңізді қалпына келтіру жұмыстарының экологиялық және өңірлік маңызына ерекше тоқталды.
«Солтүстік Аралды қалпына келтіру - бұл тек инженерлік жоба ғана емес, сонымен қатар экожүйені қалпына келтіруге және өңірдің тұрақтылығын арттыруға бағытталған кешенді жұмыс. Біздің тәжірибеміз инженерлік шешімдер суды ұтымды пайдаланумен ұштасқанда ғана тұрақты нәтиже беретінін көрсетеді. Қазақстан Солтүстік Аралды қалпына келтіру тәжірибесін бөлісуге және басқа өңірлерде қолдануға болатын тәсілдерді бірлесіп зерделеуге дайын», - деді Су ресурстары және ирригация вице-министрі Арсен Жақанбаев.
Аралды қалпына келтірудің келесі кезеңі
Солтүстік Аралдағы алғашқы жобаның нәтижелері Қазақстанның су экожүйелерін қалпына келтіру бағытындағы жұмысының негізіне айналды. Ендігі міндет — қол жеткізілген нәтижелерді сақтай отырып, ирригация жүйелерін жаңғырту және су ресурстарын тиімді басқару.
2027–2030 жылдарға жоспарланған жаңа кезең осы міндеттерді біріктіреді. Ал халықаралық ынтымақтастық қаржыландыру, тәжірибе алмасу және бірлескен жобаларды іске асыру үшін қосымша мүмкіндіктер ашуы мүмкін.
Бұған дейін біз Солтүстік Аралдағы су көлемі 23,4 млрд текше метрге жеткені және оны 34 млрд текше метрге дейін ұлғайту жоспары туралы жазған едік. Жаңа кезеңде Көкарал бөгетін жаңғырту мен суару жүйелерінің тиімділігін арттыру теңізді қалпына келтірудің маңызды бағыттары болып қала береді.
