900 млн долларлық өсім. Қазақстанның өңделген ауыл шаруашылығы өнімдері экспорты 2026 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында 3,4 млрд долларға жетті. Өткен жылдың сәйкес кезеңінде бұл көрсеткіш 2,5 млрд доллар болған. Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, еліміз шикізат экспортынан қосылған құны жоғары дайын өнім шығаруға біртіндеп басымдық беріп келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаровтың айтуынша, тоғыз айдағы өсім 35 пайызды құрады. Сонымен қатар өңделген өнімдердің жалпы аграрлық экспорттағы үлесі 51,3 пайыздан 53,3 пайызға дейін артты.
Өңделген өнім экспорты неге маңызды?
Қазақстан ауыл шаруашылығы өнімдерін тек шикізат күйінде сатумен шектелмей, оларды ел ішінде өңдеу арқылы көбірек табыс табуды көздеп отыр. Бұл бағытта астықты терең өңдеу ерекше орын алады.
Айдарбек Сапаров бұл міндеттің ел экономикасы үшін маңызын атап өтті.
«Бұл – Мемлекет басшысы алдымызға қойған негізгі міндеттердің бірі. Қазақстан тек астық сатумен ғана шектелмей, дайын өнім экспорттау арқылы да табыс табуы керек. Бұл ауыл шаруашылығының экономикалық қайтарымын мүлде басқа деңгейге көтереді. Елімізде бұл бағытты дамытуға қажетті қуатты шикізат базасы бар. Жыл сайын 18–20 млн тонна бидай және 1–1,2 млн тонна жүгері өндіреміз. Биыл жүгері өнімі 1,7 млн тоннаны құрады», – деді Айдарбек Сапаров.
Министр келтірген деректерге сәйкес, Қазақстанда жыл сайын 18–20 млн тонна бидай өндіріледі. Жүгерінің әдеттегі жылдық өндірісі 1–1,2 млн тонна болса, 2026 жылы оның көлемі 1,7 млн тоннаға жеткен.
Мұндай шикізат қоры ел ішінде жаңа өңдеу кәсіпорындарын дамытуға мүмкіндік береді. Астықты терең өңдеу арқылы тамақ өнеркәсібіне, мал шаруашылығына және биотехнология саласына қажетті өнімдер шығаруға болады.
Қазақстан жылына 5 млн тоннадан астам астық өңдейді
Қазіргі уақытта елімізде жыл сайын 5 млн тоннадан астам астық өңделеді. Оның шамамен 510 мың тоннасы терең өңдеуден өтеді.
Астықты терең өңдеу нәтижесінде шикізаттан қосылған құны жоғары өнімдер алынады. Олардың қатарында крахмал, глютен, биоэтанол және басқа да өнеркәсіптік өнімдер бар.
Саладағы өндіріс көлемі де өсіп келеді. Министр ұсынған мәліметтер бойынша, 2025 жылы Қазақстанда 145,1 мың тонна крахмал өнімдері шығарылған. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 21,8 пайызға жоғары.
Биоэтанол өндірісі 21 мың тоннаға жетіп, бір жыл ішінде 2,2 есеге артқан.
Бұл көрсеткіштер астықты терең өңдеу бағытында өндірістік белсенділіктің күшейгенін көрсетеді. Дегенмен саланың одан әрі дамуы жаңа кәсіпорындардың іске қосылуына және олардың жобалық қуатқа шығуына байланысты.
2029 жылға дейін алты ірі кәсіпорын іске қосылмақ
Қазақстан астықты терең өңдеу қуатын едәуір кеңейтуді жоспарлап отыр. 2029 жылға дейін бидай мен жүгеріні өңдейтін алты ірі кәсіпорынды іске қосу көзделген.
Олардың жалпы жобалық қуаты жылына 5,8 млн тонна шикізатты құрайды.
Жоспарланған кәсіпорындар ауыл шаруашылығы шикізатын ел ішінде өңдеу көлемін арттыруға және дайын өнім түрлерін көбейтуге бағытталған.
Қазірдің өзінде екі кәсіпорын алғашқы өнімдерін шығарды:
- «Қазкрахмал» – Түркістан облысында жүгеріні терең өңдеуге бағытталған кәсіпорын.
- Fufeng – Жамбыл облысында жүгеріні өңдеу және қосылған құны жоғары өнім өндіру бағытындағы жоба.
Алғашқы өнімнің шығарылуы бұл кәсіпорындарда өндірістік жұмыс басталғанын білдіреді. Алайда олардың толық жобалық қуатқа шыққаны туралы мәлімет берілген жоқ.
Жаңа зауыттар фермерлерге қандай мүмкіндік береді?
Астықты терең өңдеу кәсіпорындарының көбеюі ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін қосымша өткізу нарығын қалыптастыруы мүмкін.
Бұл әсіресе бидай мен жүгері өсіретін шаруашылықтар үшін маңызды. Өйткені жаңа зауыттар тұрақты жұмыс істеген жағдайда ішкі нарықта астыққа қосымша сұраныс пайда болады.
Сонымен қатар өңдеу өнеркәсібінің дамуы экспорттық өнімдердің түрлерін кеңейтуге мүмкіндік береді. Қазақстан тек астық жеткізуші ретінде емес, одан алынатын дайын өнімдерді өндіруші ретінде де сыртқы нарықтағы орнын нығайта алады.
Дегенмен жаңа жобалардың нақты экономикалық нәтижесі өндірістік шығындарға, логистикаға, шикізатпен қамтамасыз етуге және дайын өнімге деген сұранысқа байланысты болады.
Қазақстан агроэкспортының келесі кезеңі
2026 жылдың алғашқы тоғыз айындағы көрсеткіштер өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты өсіп отырғанын көрсетеді. Оның көлемі 3,4 млрд долларға жетіп, жалпы аграрлық экспорттағы үлесі 53,3 пайызды құрады.
Ендігі міндет – осы өсімді жаңа өндірістік қуаттармен қамтамасыз ету. 2029 жылға дейін жоспарланған алты ірі кәсіпорын іске қосылса, Қазақстанда астықты терең өңдеу мүмкіндігі айтарлықтай кеңеймек.
Бұған дейін біз Қазақстанның астық экспортынан терең өңдеуге бет бұрғаны және жылына 5,8 млн тонна шикізатты өңдеуге арналған алты ірі инвестициялық жоба туралы жазған едік.