Жаһандану жағдайында адамдардың, жүктер мен тауарлардың трансшекаралық қозғалысының артуы инвазиялық түрлердің таралу қаупін күшейтіп, шекаралық бақылау жүйесіне жаңа сын-қатерлер туғызуда. Осыған байланысты биологиялық қауіпсіздік ұлттық қауіпсіздік жүйесінің маңызды құрамдас бөлігіне айналды.
2026 жылдан бастап Қытайдың кеден органдары инвазиялық түрлердің ел аумағына енуінің алдын алуға бағытталған үш жылдық арнайы науқан жүргізуде. Биылғы 1 мамырдан бастап Қытайда алғаш рет шекаралық өткізу бекеттерінде қатаң бақылауға жататын қауіпті инвазиялық (бөгде) түрлердің ресми тізімі күшіне енді. Аталған құжатты Қытайдың Бас кеден басқармасы тағы бес ведомствомен бірлесіп әзірледі.
Жасанды интеллект (ЖИ) пен үлкен деректер технологияларына сүйене отырып, Қытай биологиялық қауіп-қатерлерден шекаралық аумақтарды дәл әрі тиімді қорғауға мүмкіндік беретін «ғарыш – әуе – жер» қағидаты бойынша кешенді интеллектуалды мониторинг жүйесін қалыптастыруға ұмтылуда.
Бұрын визуалды бақылау мен қызметкерлердің тәжірибесіне негізделген санитарлық-карантиндік тексеру қазіргі трансшекаралық сауданың қарқынына сәйкес келмейді. Жасанды интеллектіні енгізу шекара қызметтерінің жұмысын түбегейлі өзгертіп, қауіпті организмдерді жедел анықтауға, қауіп көздерін дәл бақылауға және уақытылы ескерту жасауға мүмкіндік берді.
Қытай Бас кеден басқармасының жануарлар мен өсімдіктер карантині департаменті директорының орынбасары Лю Цзяньнің ведомстволық баспасөз мәслихатында хабарлауынша, қазіргі уақытта кеден бекеттерінде енгізілген бөгде зиянкестерді интеллектуалды сәйкестендіру жүйесі жәндіктер мен арамшөптердің мыңнан астам түрін 90 пайыздан жоғары дәлдікпен анықтай алады.
Ведомствоаралық деректер базаларын біріктірудің арқасында ауыл шаруашылығы өнімдерінің 12 санаты бойынша жедел тексеру жүйесі іске қосылып, 120 мыңнан астам электронды өтінім өңделді. Үлгілерді автоматты түрде іріктеу жүйелері мен экзотикалық түрлерді анықтайтын интеллектуалды детекторлар сыртқы сауда операцияларын баяулатпай-ақ жоғары қауіпсіздік деңгейін қамтамасыз етеді.
Интеллектуалды шешімдер елдің барлық ірі логистикалық тораптарында дерлік енгізілген. Шығыс Қытайдағы Чжэцзян провинциясында кеден қызметкерлері тауарлардың сипаттамаларын лезде анықтап, шетел тіліндегі таңбаларды аударатын ЖИ функциясы бар смарт-көзілдіріктерді пайдаланады. Бұл жүк рәсімдеу уақытын 30 пайызға қысқартуға мүмкіндік берді.
Солтүстік Қытайдағы Тяньцзинь портында арнайы цифрлық кешендер минералдық шикізатты бірнеше минут ішінде кешенді тексеруге мүмкіндік беріп, зертханалық рәсімдеу мерзімін едәуір қысқартты.
Цзянсу провинциясындағы Чжанцзяган қаласының кеден қызметі ағаш өнімдерін бақылауда жасанды интеллектіні белсенді қолдануда. Интеллектуалды жүйелер ағаштың 145 түрін, арамшөп тұқымдарының 150-ден астам түрін және жәндіктердің 80 түрін анықтап, жасырын биологиялық қауіптерді тиімді түрде табады.
Нанкин қаласында орналасқан Цзиньлин кеден басқармасы жасанды интеллект көмегімен халықаралық пошта жөнелтілімдерінен тірі бөгде паразиттерді, соның ішінде ірі экзотикалық қоңыздарды анықтап, жалған декларациялау әрекеттерінің жолын кесуде.
Интеллектуалды технологияларды кең көлемде енгізу карантиндік бақылаудың тиімділігін айтарлықтай арттырды. Ресми мәліметтерге сәйкес, 2026 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша Қытай кеден органдары карантиндік зиянкестерді анықтаудың 12 мыңнан астам жағдайын тіркеді, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 15,6 пайызға көп.
Есепті кезеңде инвазиялық түрлердің 1 163 партиясы тәркіленіп, талаптарға сәйкес келмейтін импорттық ауыл шаруашылығы өнімдерінің 394 партиясы кері қайтарылды немесе жойылды. Сонымен қатар карантиндік нормаларды бұзған 169 шетелдік кәсіпорынның қызметі тоқтатылды.
