Қазақстан транзит көлемін жылына 100 млн тоннаға жеткізуді көздеп отыр. Астанада өткен Қазақстанның көлік апталығында Премьер-министр Олжас Бектенов елдің халықаралық логистикалық әлеуетін дамыту жоспарын таныстырды. Қазақстан Үкіметінің ресми ақпаратына сәйкес, 2035 жылға қарай теңіз порттарының өткізу қабілетін төрт есе, ал флот қуатын бес есе арттыру жоспарланған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Форумға 40-қа жуық елдің салалық сарапшылары мен көлік ведомстволарының өкілдері жиналды. Негізгі назар Қазақстан арқылы өтетін халықаралық жүк тасымалын ұлғайтуға, шекарадағы кідірістерді азайтуға және көлік дәліздерін өзара байланыстыруға аударылды.
Қазақстанның көлік саласы 9 айда 7,2%-ға өсті
2026 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында көлік және қоймалау қызметтерінің нақты көлемі 7,2%-ға артты. Бұл көрсеткіш саланың Қазақстан экономикасындағы маңызды бағыттардың бірі болып отырғанын көрсетеді.
Премьер-министр Олжас Бектенов көлік-логистика инфрақұрылымын дамыту Президент Қасым-Жомарт Тоқаев айқындаған стратегиялық басымдықтардың бірі екенін атап өтті.
«Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев еліміздің көлік-логистика әлеуетін дамытуды стратегиялық басымдықтардың бірі ретінде айқындады. Заманауи көлік инфрақұрылымы халықаралық сауданы кеңейтуге, инвестициялар тартуға, жаңа өндірістер құруға және мемлекеттер арасындағы экономикалық байланыстарды нығайтуға ықпал етеді», – деп атап өтті Олжас Бектенов.
Форумда Дүниежүзілік банктің бағалауы да келтірілді. Оған сәйкес, инфрақұрылымға инвестиция салуды сауда рәсімдерін жеңілдетумен және шекарадағы кідірістерді қысқартумен ұштастыру елдердің жалпы ішкі өнімін шамамен 15%-ға ұлғайтуға мүмкіндік береді. Бұл – Қазақстан экономикасының нақты өсімі туралы болжам емес, көлік және сауда жүйесін кешенді жақсартудың ықтимал әсерін сипаттайтын бағалау.
36 мың шақырым жол және 5 мың шақырым теміржол
Қазақстан соңғы жылдары көлік инфрақұрылымын кеңейтуге басымдық беріп келеді. Үкімет ұсынған деректерге сәйкес, бірнеше бағытта ауқымды жұмыстар атқарылған:
- Соңғы 7 жылда 36,3 мың шақырым автомобиль жолы салынып, жөнделді.
- 5 жыл ішінде 5 мың шақырым теміржол салынып, жаңғыртылды.
- Авиациялық қауіпсіздік деңгейі 95,7%-ға жеткізілді.
- 2025 жылдың қорытындысында транзиттік тасымал 18%-ға өсіп, 39,1 млн тоннаға жетті.
Сонымен қатар шекара маңындағы инфрақұрылым, теңіз порттары мен әуежайларды дамыту жұмыстары жалғасып жатыр. Бұл нысандар халықаралық тасымалдың үздіксіз жүруі үшін қажет.
2035 жылға қарай қандай өзгерістер жоспарланған?
Қазақстанның ұзақмерзімді мақсаты – транзиттік жүк көлемін жылына 100 млн тоннаға жеткізу. Көлік министрлігінің жоспары бірнеше ірі міндетті қамтиды:
- Теңіз порттарының өткізу қабілетін 4 есе арттыру.
- Флот қуатын 5 есе ұлғайту.
- Транзиттік тасымалды жылына 100 млн тоннаға жеткізу.
Бұл көрсеткіштер әзірге жоспарланған межелер. Оларға қол жеткізу үшін теміржол, автомобиль, теңіз және авиациялық инфрақұрылымды қатар дамыту қажет.
Қазақстан халықаралық көлік дәліздерін біріктірмек
Астанадағы форумда Шығыс – Батыс, Солтүстік – Оңтүстік және Транскаспий халықаралық көлік бағыттарының өзара байланысын күшейту мәселесі талқыланды. Сонымен бірге болашағы зор Трансауған дәлізін дамыту перспективалары қаралды.
Бұл бағыттар Қазақстан үшін әртүрлі нарықтарға шығу мүмкіндігін кеңейтеді. Мәселен, Транскаспий дәлізі Азия мен Еуропа арасындағы жүктерді Каспий теңізі арқылы тасымалдауға мүмкіндік берсе, Солтүстік – Оңтүстік бағыты солтүстік және оңтүстік нарықтар арасындағы байланысты қамтамасыз етуге бағытталған.
Форумға Әзербайжан, Армения, Ауғанстан, Беларусь, Грузия, Иран, Қырғызстан, Пәкістан, Ресей, Түрікменстан, Түркия, Өзбекстан және Чехия өкілдері қатысты. Сондай-ақ халықаралық ұйымдар, ірі логистикалық компаниялар мен дипломатиялық корпус өкілдері жиналды.
Шекарадағы кідірістерді қалай қысқартпақ?
Талқылаудың маңызды бөлігі жүктерді жеткізу уақытын қысқартуға арналды. Себебі жаңа жолдар мен теміржолдардың болуы жеткіліксіз: шекарадағы рәсімдер ұзаққа созылса, тасымалдың жалпы тиімділігі төмендейді.
Осыған байланысты мемлекеттер бірнеше бағыт бойынша бірлесіп жұмыс істеуді қарастырды:
- Шекарадағы әкімшілік кедергілер мен инфрақұрылымдық шектеулерді азайту.
- Жүктердің өтуін жеделдететін «жасыл дәліздерді» енгізу.
- Құжаттарды рәсімдеуде «бір терезе» қағидатын қолдану.
- Логистикалық процестерді цифрландыру.
- Бірлескен инвестициялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру.
Мұндай өзгерістер жүзеге асса, халықаралық тасымалдаушылар үшін шекарадан өту рәсімдері жеңілдеп, жүкті жеткізу уақыты мен шығынын азайтуға жағдай жасалады. Алайда нақты нәтиже елдердің қабылдайтын шешімдері мен жобалардың орындалуына байланысты болады.
Қазақстан экономикасы үшін бұл нені білдіреді?
Қазақстанның географиялық орналасуы елге Азия мен Еуропа арасындағы транзиттік тасымалға қатысуға мүмкіндік береді. Бірақ халықаралық жүк ағынын ұлғайту үшін көлік инфрақұрылымының өткізу қабілеті, шекарадағы рәсімдердің жылдамдығы және көрші мемлекеттермен үйлесімді жұмыс маңызды.
Сондықтан Үкімет тек жаңа жолдар салуға емес, көлік дәліздерін біртұтас жүйе ретінде дамытуға назар аударып отыр. Бұл міндеттің орындалуы Қазақстанның халықаралық логистикадағы мүмкіндіктерін кеңейтуі ықтимал.
Бұған дейін біз 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстан арқылы 32,6 млн тонна транзиттік жүк өткенін жазған едік. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 13,1%-ға көп. Аталған көрсеткіш халықаралық тасымалдың қазіргі өсімін сипаттаса, Астанада талқыланған 100 млн тонна межесі – 2035 жылға арналған ұзақмерзімді мақсат.
