Қазақстанда банкрот болған кәсіпорынның басшысы сотталды. Компанияның салық берешегі 19 млн теңгеден 1,2 млрд теңгеге дейін өскен. Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің хабарлауынша, сот басшыны әдейі банкроттыққа жол бергені және салық төлеуден жалтарғаны үшін кінәлі деп таныған. Үкім заңды күшіне енді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл іс кәсіпорынды банкрот деп тану оның басшысын бұрынғы әрекеттері үшін жауапкершіліктен босатпайтынын көрсетті. Қазір банкроттық басқарушы компанияның қарыздарын басшының өзінен өндіріп алу мүмкіндігін сот арқылы қарастырып жатыр.
1 млрд теңгеден астам қаражат қайда кеткен?
Оқиға 2024 жылы сот шешімімен банкрот деп танылған серіктестіктердің біріне қатысты. Мемлекеттік кірістер органдары кәсіпорынның банкроттыққа дейінгі үш жылдағы қызметін талдаған.
Тексеру барысында бірнеше күмәнді жағдай анықталды. Атап айтқанда, кәсіпорын басшысы серіктестіктің тіркелген мекенжайын бірнеше рет өзгерткен.
Сонымен қатар компанияның банк шоттарынан 1 млрд теңгеден астам қаражат шығарылғаны белгілі болды.
Мемлекеттік кірістер комитеті бұл ақшаның нақты қайда аударылғанын және қандай операцияларға жұмсалғанын жарияламады. Алайда аталған мән-жайлар қосымша тексеруге негіз болған.
19 млн теңге қарыз қалай 1,2 млрд теңгеге жетті?
Кейін кәсіпорын басшысы өткен салық кезеңдері үшін қосымша декларациялар тапсырған. Соның нәтижесінде серіктестіктің 19 млн теңге салық берешегі қалыптасты.
Компанияның қарызды өтеуге жеткілікті мүлкі болмағандықтан, сот оны банкрот деп таныды.
Алайда банкроттық рәсімі басталғаннан кейін де салықтық бақылау тоқтатылған жоқ.
Мемлекеттік кірістер органдары қосымша мән-жайларды анықтап, кәсіпорынның салық берешегін қайта есептеді. Нәтижесінде қарыз көлемі 1,2 млрд теңгеге дейін ұлғайды.
Осылайша, бастапқы 19 млн теңгемен салыстырғанда берешек шамамен 63 есеге артқан.
Бұл мысал банкроттық рәсімі басталғаннан кейін де кәсіпорынның бұрынғы қаржылық операциялары мен салық есептілігі тексерілуі мүмкін екенін көрсетеді.
2026 жылы кәсіпорын басшысына үкім шықты
Салықтық бақылау нәтижесінде анықталған мән-жайлар құқықтық баға алды.
2026 жылы сот серіктестік басшысын әдейі банкроттық жасағаны және салық төлеуден жалтарғаны үшін кінәлі деп таныды.
Айыптау үкімі заңды күшіне енді. Дегенмен Мемлекеттік кірістер комитеті сотталған адамның аты-жөнін, кәсіпорын атауын және тағайындалған жазаның нақты түрін көрсетпеді.
Іс мұнымен аяқталған жоқ. Қазір банкроттық басқарушының бұрынғы басшыны компанияның берешегі бойынша субсидиарлық жауапкершілікке тарту туралы талап арызы қаралып жатыр.
Егер сот бұл талапты қанағаттандырса, басшы заңда белгіленген тәртіппен серіктестіктің міндеттемелері үшін өз мүлкімен жауап беруі мүмкін.
Банкрот компанияның қарызын басшы төлей ме?
Қазақстан заңнамасында белгілі бір жағдайларда банкрот болған кәсіпорынның құрылтайшылары мен лауазымды тұлғаларын субсидиарлық жауапкершілікке тарту көзделген.
Бұл компанияның өз мүлкі кредиторлар алдындағы міндеттемелерді өтеуге жеткіліксіз болған кезде жауапты тұлғалардан берешекті заңда белгіленген тәртіппен өндіріп алу мүмкіндігін білдіреді.
Алайда мұндай жауапкершілік барлық банкрот кәсіпорынның басшысына автоматты түрде қолданылмайды.
Ол үшін заңда көзделген негіздер анықталып, тиісті шешім қабылдануы қажет.
Мемлекеттік кірістер органдарының түсіндіруінше, жауапкершілікке әкелуі мүмкін әрекеттердің қатарында мыналар бар:
- Кәсіпорын активтерін заңсыз шығару немесе жасыру.
- Салық есептілігін бұрмалау.
- Қаржылық операциялар туралы мәліметтерді жасыру.
- Кәсіпорынның төлем қабілетсіздігін әдейі туындату.
- Кредиторлар алдындағы міндеттемелерден жалтаруға бағытталған өзге де заңсыз әрекеттер.
Нақты жағдайға байланысты мұндай бұзушылықтар әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке, қосымша салық есептеуге және берешекті өндіріп алуға әкелуі мүмкін.
Қазақстанда 18 қылмыстық іс қозғалған
Мемлекеттік кірістер комитеті әдейі банкроттық белгілерін анықтау бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстың нәтижелерін де жариялады.
2025 жылдан 2026 жылғы қыркүйекке дейінгі кезеңде:
- 18 қылмыстық іс – әдейі банкроттық және басқа да заңсыз әрекеттер белгілері бойынша қозғалған.
- 51 әкімшілік іс жүргізу – мемлекеттік кірістер органдарының бастамасымен қозғалған.
- 19 лауазымды тұлға – сот шешімімен субсидиарлық жауапкершілікке тартылған.
- 23 тұлға – субсидиарлық жауапкершілікке тарту үшін материалдар дайындалып жатыр.
Бұл көрсеткіштер әртүрлі құқықтық рәсімдерге қатысты. Сондықтан қылмыстық істердің саны мен субсидиарлық жауапкершілікке тартылған адамдардың санын бір көрсеткіш ретінде қарастыруға болмайды.
Салық органдары күмәнді операцияларды қалай анықтайды?
Мемлекеттік кірістер органдары банкроттық рәсіміне өткен кәсіпорындардың бұрынғы қаржы-шаруашылық қызметін де талдайды.
Тексеру барысында компанияның банк шоттарындағы ақша қозғалысы, тіркеу деректерінің өзгеруі, салық декларациялары және өзге де мәліметтер салыстырылады.
Автоматтандырылған талдау құралдары күмәнді операцияларды, құжаттардағы сәйкессіздіктерді және өзара байланысты мәмілелерді анықтауға көмектеседі.
Мұндай бақылаудың мақсаты – кәсіпорынның қаржылық қиындыққа объективті себептермен тап болғанын немесе міндеттемелерден жалтаруға бағытталған заңсыз әрекеттер жасалғанын анықтау.
Банкроттық қашан заң бұзушылыққа айналады?
Кәсіпорынның банкрот болуы өздігінен құқық бұзушылық саналмайды. Қаржылық қиындықтарға тап болған бизнес заңда көзделген тәртіппен банкроттық рәсімінен өте алады.
Алайда кәсіпорын басшылығы мүлікті әдейі жасырып, активтерді шығарып немесе салық төлеуден жалтарса, мұндай әрекеттер бөлек құқықтық жауапкершілікке әкелуі мүмкін.
Сондықтан компанияны банкрот деп тану оның бұрынғы қызметіне қатысты тексерулердің аяқталғанын білдірмейді.
Қарастырылған іс осы айырмашылықты айқын көрсетеді: серіктестік 2024 жылы банкрот деп танылғанымен, 2026 жылы оның басшысына қатысты айыптау үкімі заңды күшіне енді. Ал компания қарыздары бойынша жеке жауапкершілік мәселесі әлі сотта қаралып жатыр.
Бұған дейін біз Қазақстанда ЖШС қандай жағдайда банкрот деп танылатыны және кәсіпорын қарыздары қалай өтелетіні туралы жазған едік. Онда банкроттық рәсімін бастау негіздері, кредиторлардың құқықтары және компания басшылары үшін туындауы мүмкін құқықтық салдар түсіндірілген.
