Қазақстанда ең төменгі жалақыны 110 мың теңгеге дейін көтеру ұсынылды. Қазақстан Кәсіподақтар федерациясының төрағасы Сатыбалды Дәулеталин Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың осы бастамасын қолдап, экономикалық өсім еңбеккерлердің нақты табысына әсер етуі тиіс екенін мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы ол 29 қазанда Президент Жолдауына арналған ресми пікірінде айтты.
Кәсіподақтар федерациясының басшысы Жолдаудағы бастамаларды еңбеккерлердің мүддесі тұрғысынан талдады. Оның назарында жалақы, жаңа жұмыс орындары, еңбек қауіпсіздігі, әлеуметтік көмек, жасанды интеллект және мемлекеттік бағдарламаларға азаматтардың қатысуы болды.
Ең төменгі жалақы 29,4%-ға өсуі мүмкін
Президент ұсынған бастама бойынша ең төменгі жалақыны қазіргі 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін арттыру көзделіп отыр. Айырмашылық – 25 мың теңге немесе шамамен 29,4%.
Сатыбалды Дәулеталиннің айтуынша, кәсіподақтар ең төменгі жалақыны көтеру мәселесін бұрыннан қолдап келеді. Алайда жаңа мөлшерді бекіту ғана жеткіліксіз.
Ол жалақыны есептеу әдістемесін жетілдіру, табысты индекстеу және халықтың сатып алу қабілетін арттыру қажет деп санайды.
Әсіресе кәсіпорындардағы еңбекақы жүйесіне назар аудару ұсынылды. Кәсіподақтар жаңа ең төменгі мөлшердің енгізілуі тек жалақының төменгі шегін формалды өзгертумен шектелмеуі керек деген ұстанымда.
Бұл бастама әзірге ұсыныс деңгейінде. Ең төменгі жалақының жаңа мөлшері мен оны енгізу тәртібі тиісті шешімдер қабылданғаннан кейін нақтыланады.
6,5 трлн теңге: «Халықтық құрылыс» нені өзгертеді?
Президент Жолдауындағы ірі бастамалардың бірі – «Халықтық құрылыс» бағдарламасы.
2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан инфрақұрылымды жаңғыртуға шамамен 6,5 трлн теңге бағыттау жоспарланып отыр.
Бұл қаражат есебінен мектептер, ауруханалар, автомобиль жолдары, инженерлік желілер, өнеркәсіптік және энергетикалық нысандар салу және жаңарту көзделген.
Сатыбалды Дәулеталин мұндай жобалардың нәтижесін тек салынған нысандар санымен немесе жұмсалған қаржы көлемімен өлшеу жеткіліксіз деп есептейді.
Оның пікірінше, инфрақұрылымдық инвестициялар өңірлерде жаңа жұмыс орындарын ашуға, отандық өндірісті дамытуға және тұрғындардың өмір сүру жағдайын жақсартуға ықпал етуі тиіс.
Кәсіподақтар федерациясының төрағасы құрылыс басымдықтарын анықтау кезінде азаматтардың пікірін ескеруді ұсынды. Тұрғындар өз қаласында немесе ауылында қандай нысан қажет екенін айтуға және ұсыныстары бойынша кері байланыс алуға мүмкіндік алуы керек.
Жаңа жұмыс орындарының саны ғана емес, сапасы да маңызды
Өнеркәсіп, энергетика, көлік және ауыл шаруашылығы салаларындағы жоспарланған жобалар қосымша мамандарды қажет етеді.
«Халықтық құрылыс» бағдарламасы аясында жүздеген мың жұмыс орнын құру көзделген. Бірақ кәсіподақтар үшін басты мәселе олардың саны ғана емес.
Сатыбалды Дәулеталин жаңа жұмыс орындары бірнеше талапқа сай болуы керек деп санайды:
- Лайықты еңбекақы төленуі;
- Қауіпсіз еңбек жағдайлары қамтамасыз етілуі;
- Әлеуметтік кепілдіктер сақталуы;
- Қызметкерлердің кәсіби дамуына жағдай жасалуы;
- Жаңа технологияларға бейімделу үшін қайта даярлау ұйымдастырылуы.
Бұл талаптар әсіресе ауқымды құрылыс және өндірістік жобалар үшін өзекті. Себебі инфрақұрылымға салынған инвестицияның әлеуметтік нәтижесі жұмыспен қамту көрсеткіштерімен қатар, еңбек жағдайлары арқылы да бағаланады.
Медицина қызметкерлерінің жалақысы да назарда
Кәсіподақтар федерациясының төрағасы Президенттің денсаулық сақтау саласындағы учаскелік қызмет мамандарының еңбекақысын арттыру туралы ұсынысына да тоқталды.
Оның бағалауынша, бұл санаттағы қызметкерлерді қолдау алғашқы медициналық көмектің қолжетімділігімен тікелей байланысты.
Сондай-ақ әлеуметтік көмек жүйесін өзгерту кезінде мұқтаж азаматтардың мүддесін қорғау қажеттігі айтылды.
Президент атаулы әлеуметтік көмектің тиімділігін арттыру және заңсыз пайдалануды болдырмау міндетін қойған. Сонымен бірге әлеуметтік тұрғыдан осал азаматтарға зиян келтіруі мүмкін асығыс шешімдерден сақ болуға шақырған.
Сатыбалды Дәулеталин ақпараттық жүйелердегі қателер, дұрыс ойластырылмаған өлшемшарттар немесе формалды тексерулер азаматтардың заңды әлеуметтік көмектен қағылуына әкелмеуі керек деп есептейді.
Сондықтан әлеуметтік саясаттағы маңызды өзгерістерді енгізбес бұрын қоғамдық ұйымдармен, мамандармен және өңір өкілдерімен кеңінен талқылау ұсынылды.
Жасанды интеллект еңбек нарығына қандай қауіп төндіруі мүмкін?
Президент Жолдауындағы цифрлық экономиканы дамыту бағыты кәсіподақтардың да назарында.
Сатыбалды Дәулеталин жасанды интеллект пен автоматтандыру еңбек өнімділігін арттыруға мүмкіндік бергенімен, жұмыс берушілер мен қызметкерлер арасындағы қатынастарды өзгертіп жатқанын атап өтті.
Осыған байланысты кәсіподақтар бірнеше мәселеге ерекше мән беруді ұсынады: қызметкерлердің жеке деректерін қорғау, алгоритмдер қабылдайтын шешімдердің ашықтығы, цифрлық платформаларда жұмыс істейтін азаматтардың еңбек құқықтары, мамандарды қайта даярлау және жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін сақтау.
Бұл мәселелер қазан айында Астанада өткен «Цифрлық еңбек және жасанды интеллект» халықаралық форумында да көтерілген.
Қазақстан Кәсіподақтар федерациясы Халықаралық еңбек ұйымының қолдауымен ұйымдастырған форум қорытындысында Астаналық үшжақты декларация мен Кәсіподақтардың цифрлық хартиясы қабылданды.
Құжаттар технологиялық өзгерістер жағдайында қызметкерлердің құқықтарын қорғауға қатысты ұсыныстарды қамтиды.
Алайда олардың нақты ықпалы келісілген қағидаттардың заңнамада, еңбек келісімдерінде және кәсіпорындардың күнделікті тәжірибесінде қалай қолданылатынына байланысты болады.
Қазақстан Халық Кеңесі қандай рөл атқаруы мүмкін?
Сатыбалды Дәулеталин Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі ретінде мемлекеттік бағдарламаларды талқылауға азаматтарды кеңінен тарту қажеттігін де көтерді.
Оның пікірінше, жаңа Конституцияда көзделген қоғамдық қатысу мүмкіндіктері нақты мазмұнмен толықтырылуы керек.
Халық Кеңесінің заң шығару бастамасы құқығы қоғамдық ұсыныстарды заңнамалық деңгейде қарастыруға мүмкіндік береді.
Кәсіподақтар федерациясының төрағасы өңірлердің болашағы, жастардың мүмкіндіктері, білім мен медицинаның қолжетімділігі, еңбек жағдайлары және әлеуметтік әл-ауқат мәселелері кең қоғамдық талқылауды қажет ететінін айтты.
Ол мұндай жұмыстың нәтижесін өткізілген кездесулер санымен емес, азаматтардың ұсыныстары мемлекеттік шешімдерде қаншалықты ескерілетінімен бағалау қажет деп санайды.
2027 жыл – Жалпыұлттық құрылыс жылы
Президент 2027 жылды Жалпыұлттық құрылыс жылы деп жариялауды ұсынды.
Сатыбалды Дәулеталин бұл бастаманың мәні жаңа ғимараттар мен жолдар салудан әлдеқайда кең екенін атап өтті.
Оның түсіндіруінше, жалпыұлттық құрылыс мемлекет, бизнес және қоғам арасындағы бірлескен жұмысты, қабылданатын шешімдер үшін жауапкершілікті және еңбек адамына құрметті қамтуы тиіс.
Бұл тұрғыда кәсіподақтардың міндеті – қызметкерлердің мүддесін қорғаумен қатар, әлеуметтік әріптестік тетіктері арқылы мемлекеттік бастамалардың орындалуына қатысу.
Реформалардың басты өлшемі қандай болуы керек?
Кәсіподақтар федерациясы төрағасының пікіріндегі негізгі ой – экономикалық көрсеткіштердің өсуі азаматтардың күнделікті өміріндегі нақты өзгерістермен қатар жүруі тиіс.
Ең төменгі жалақыны көтеру, инфрақұрылымды жаңғырту, жұмыс орындарын ашу және цифрлық экономиканы дамыту өзара байланысты міндеттер ретінде қарастырылып отыр.
Сатыбалды Дәулеталин мемлекеттік бағдарламалардың нәтижесін бағалағанда халықтың нақты табысына, медициналық қызметтің қолжетімділігіне, білім сапасына, еңбек қауіпсіздігіне және өңірлердегі тұрмыс жағдайына назар аударуды ұсынады.
Бұған дейін біз Қазақстанда жасанды интеллект жағдайында еңбек құқықтарын қорғауға арналған үшжақты келісім мен цифрлық хартияның қабылданғаны туралы жазған едік. Бұл бастамалар кәсіподақтардың технологиялық өзгерістер кезінде қызметкерлердің мүддесін қорғау жөніндегі жұмысының бір бөлігіне айналды.
