Қазақстанда екінші жолбарыс табиғи ортаға жіберілді. 31 қазанда «Іле-Балқаш» мемлекеттік табиғи резерватының аумағында Амур есімді аталық жолбарыс еркіндікке шықты. Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми мәліметінше, бұл – елімізде 70 жылдан астам уақыт бұрын жойылып кеткен жолбарыс популяциясын қалпына келтіру бағдарламасының кезекті маңызды кезеңі, деп хабарлайды DKNews.kz.
4 қарашада Астанада өткен баспасөз конференциясында Экология және табиғи ресурстар министрі Әлібек Қуантыров пен Freedom Holding Corp. компаниясының негізін қалаушы әрі бас атқарушы директоры Тимур Турлов жобаның нәтижелері мен алдағы міндеттерін таныстырды.
Бағдарламаның түпкі мақсаты – Қазақстанға жолбарыстарды әкелумен шектелмей, Іле өзенінің атырауы мен Оңтүстік Балқаш өңірінде табиғи жағдайда өздігінен тіршілік етіп, көбейе алатын тұрақты популяция қалыптастыру.
Амур мен Үміт: Қазақстан табиғатында екі жолбарыс жүр
2026 жыл Қазақстандағы жолбарыстарды қайта жерсіндіру бағдарламасы үшін маңызды кезеңге айналды.
31 шілдеде «Іле-Балқаш» резерватының аумағына Үміт есімді ұрғашы жолбарыс жіберілді. Ол Қазақстанның жабайы табиғатына 70 жылдан астам уақыттан кейін оралған алғашқы жолбарыс болды.
Үш айдан кейін, 31 қазанда, табиғи ортаға Амур есімді аталық жолбарыс шығарылды.
Осылайша, қазір резерват аумағында екі ересек Амур жолбарысы еркін тіршілік етіп жатыр.
Мамандардың мәліметінше, Үміт жаңа ортаға бейімделіп, өздігінен аң аулауды үйренген және белгілі бір мекендеу аумағын тұрақты иеленген.
Ал Амурдың табиғи ортаға жіберілуі бағдарламаның келесі кезеңіне жол ашты. Енді мамандар екі жануардың қозғалысын, қоректенуін және жаңа аумаққа бейімделуін тұрақты бақылауы тиіс.
Министр: басты мақсат – тұрақты популяция қалыптастыру
Экология және табиғи ресурстар министрі Әлібек Қуантыров екі жолбарыстың еркіндікке шығуын көпжылдық жұмыстың алғашқы практикалық нәтижесі деп бағалады.
«Ендігі міндетіміз – жануарларға тұрақты мониторинг жүргізуді қамтамасыз ету, олардың табиғи мекендеу ортасын сақтау және қоректік базаны қалпына келтіру жұмыстарын жалғастыру. Біздің түпкі мақсатымыз – Іле өзені атырауы мен Оңтүстік Балқаш өңірінде табиғи жағдайда өздігінен көбейе алатын тұрақты жолбарыс популяциясын қалыптастыру», – деп атап өтті министр.
Бұл міндетті орындау үшін жануарларды табиғатқа жіберу жеткіліксіз. Олардың қауіпсіз тіршілік етуіне қолайлы аумақ, жеткілікті қорек қоры және тұрақты бақылау жүйесі қажет.
Сондықтан бағдарлама жолбарыстарды қайта жерсіндірумен қатар, бүкіл Іле-Балқаш экожүйесін қалпына келтіруге бағытталған.
450 мың гектар: жолбарыстарға қандай аумақ дайындалды?
Жолбарыстарды тарихи мекеніне қайтаруға дайындық бірнеше жыл бұрын басталды.
2018 жылы осы мақсатта «Іле-Балқаш» мемлекеттік табиғи резерваты құрылды.
2026 жылғы қаңтарда резерват аумағы 450 мың гектарға дейін ұлғайтылды.
Бұл аумақта табиғи экожүйелерді қалпына келтіру, жануарлардың мекендеу ортасын сақтау және қоректік базаны молайту жұмыстары жүргізіліп жатыр.
Жолбарыстардың ұзақ мерзімді тіршілігі үшін резерват аумағында тоғайлы ормандар мен табиғи өсімдіктер жамылғысын сақтау ерекше маңызды.
Өйткені ірі жыртқыштардың табиғи ортада тұрақты мекендеуі тек аумақтың көлеміне емес, қорек қоры мен экологиялық жағдайға да байланысты.
200-ден астам бұғы мен 140 құлан жерсіндірілді
Жолбарыстарды қайта жерсіндіру бағдарламасының маңызды бағыттарының бірі – олардың табиғи қорек қорын қалыптастыру.
Осы мақсатта «Іле-Балқаш» резерватына 200-ден астам Бұқар бұғысы мен 140 құлан жерсіндірілді.
Бұл жануарларды қайта жерсіндіру жұмыстары өңірдегі жабайы тұяқтылардың санын көбейтуге және табиғи тепе-теңдікті қалпына келтіруге бағытталған.
Жолбарыс қоректік тізбектің жоғарғы сатысында орналасқан жыртқыш болғандықтан, оның табиғатқа оралуы бүкіл экожүйемен тығыз байланысты.
Мамандар үшін маңызды міндет – жыртқыштар мен олардың ықтимал қорек болатын жануарларының саны арасындағы табиғи тепе-теңдікті сақтау.
Қазақстанға Ресейден төрт Амур жолбарысы әкелінді
2026 жылғы мамырда Ресей Федерациясынан Қазақстанға төрт Амур жолбарысы жеткізілді.
Олардың екеуі – ересек жолбарыстар Амур мен Үміт, қалған екеуі – Тұран және Уссури есімді күшіктер.
Қазақстанға жеткізілгеннен кейін жануарлар «Іле-Балқаш» резерватының арнайы жабдықталған бейімдеу қоршауларына орналастырылды.
Мамандар олардың денсаулығын, мінез-құлқын, аңшылық қабілетін және жаңа ортаға бейімделуін бақылаған.
Тиісті дайындықтан кейін алдымен Үміт, кейін Амур табиғи ортаға жіберілді.
Ал Тұран мен Уссури әзірге арнайы қоршауларда мамандардың бақылауымен өсіріліп жатыр.
Оларды табиғатқа жіберу мәселесі жануарлардың жасы, денсаулығы және өздігінен тіршілік етуге дайындығы ескеріліп шешіледі.
Жолбарыстар спутник арқылы бақыланады
Табиғи ортаға жіберілген жануарлардың қозғалысы арнайы спутниктік қарғыбаулар арқылы бақыланып отыр.
Бұл құрылғылар мамандарға жолбарыстардың қай аумақта жүргенін, қандай бағытпен қозғалатынын және жаңа мекенге қалай бейімделетінін бақылауға мүмкіндік береді.
Спутниктік мониторинг әсіресе жануарлар табиғатқа жіберілген алғашқы кезеңде маңызды.
Өйткені жолбарыстар жаңа аумақты игеріп, қорек іздеп, өздерінің тұрақты мекендеу аймағын қалыптастыруы тиіс.
Мамандар бақылау нәтижелерін жануарлардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және бағдарламаның келесі кезеңдерін жоспарлау үшін пайдаланады.
Жергілікті тұрғындардың қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі?
Ірі жыртқыштарды табиғи ортаға қайтару кезінде жергілікті тұрғындардың қауіпсіздігі басты назарда болады.
Осы мақсатта арнайы жанжалдардың алдын алу тобы құрылған.
Топтың негізгі міндеттері:
- Жолбарыстардың қозғалысын тұрақты бақылау.
- Жануарлардың елді мекендерге жақындау қаупін бағалау.
- Жергілікті тұрғындармен байланыс орнату.
- Адамдар мен жыртқыштар арасындағы ықтимал жанжалдардың алдын алу.
- Қажет болған жағдайда жедел әрекет ету шараларын ұйымдастыру.
Мұндай бақылау жүйесі жолбарыстардың табиғи ортаға бейімделуіне жағдай жасап қана қоймай, тұрғындар үшін ықтимал тәуекелдерді азайтуға бағытталған.
Freedom Holding пен Тимур Турлов жобаға қалай қолдау көрсетіп жатыр?
Жолбарыстарды Қазақстанға қайтару бағдарламасы мемлекет, жеке сектор және халықаралық табиғат қорғау ұйымдарының ынтымақтастығы негізінде жүзеге асырылып жатыр.
Жобаға Freedom Holding Corp. және Freedom «Шапағат» корпоративтік қоры қолдау көрсетуде.
Олардың қатысуымен қазақстандық мамандардың Ресейде арнайы даярлықтан өтуі ұйымдастырылды.
Сонымен қатар «Іле-Балқаш» резерватының бейімдеу қоршаулары қосымша жабдықталып, төрт жолбарысты Қазақстанға тасымалдау жұмыстары жүзеге асырылды.
Freedom Holding Corp. компаниясының негізін қалаушы әрі бас атқарушы директоры Тимур Турлов баспасөз конференциясында Қазақстанның табиғи байлығын сақтаудың маңыздылығына назар аударды.
Ол жолбарысты тарихи мекеніне қайтару елдің экологиялық болашағына қосылған маңызды үлес екенін атап өтті.
Жобаға қолдау көрсету жекелеген жануарларды тасымалдаумен шектелмейді. Бағдарламаға мамандар даярлау, қажетті инфрақұрылымды дамыту және табиғатты қорғау жұмыстарын ұйымдастыру да кіреді.
Халықаралық ұйымдар қандай көмек көрсетіп жатыр?
Қазақстандағы жолбарыстарды қайта жерсіндіру бағдарламасына бірнеше халықаралық серіктес қатысып келеді.
Олардың қатарында Ресей тарапы, БҰҰ Даму бағдарламасы және Дүниежүзілік табиғат қоры (WWF) бар.
Халықаралық ынтымақтастық аясында жолбарыстарды бейімдеу, табиғи мекендеу ортасын қалпына келтіру және ғылыми мониторинг жүргізу бағыттарында жұмыстар атқарылуда.
Экология және табиғи ресурстар министрі Әлібек Қуантыров бағдарламаны іске асыруға қосқан үлесі үшін Ресей тарапына, БҰҰ Даму бағдарламасына, WWF ұйымына, Freedom Holding Corp. компаниясына және Freedom «Шапағат» қорына алғыс білдірді.
Қазақстанда жолбарыстар қайта көбейе ала ма?
Бағдарламаның ең күрделі кезеңі әлі алда.
Қазір табиғи ортада екі ересек жолбарыс жүр. Алайда олардың еркіндікке шығуы тұрақты популяция қалыптасты дегенді білдірмейді.
Ол үшін жануарлар жаңа мекенге толық бейімделіп, өздігінен қоректеніп, табиғи жағдайда көбейе алуы қажет.
Сондықтан мамандар алдағы уақытта жолбарыстардың қозғалысын, мінез-құлқын, қорек қорын және мекендеу ортасының жағдайын бақылауды жалғастырады.
Бағдарламаның ұзақ мерзімді нәтижесі жануарлардың табиғи жағдайда тіршілік етуіне және жаңа ұрпақтың пайда болуына байланысты болады.
Жолбарыстардың Қазақстанға қайта оралуы тек сирек кездесетін жыртқышты қалпына келтіру емес. Бұл – Іле өзенінің атырауы мен Оңтүстік Балқаш өңіріндегі табиғи тепе-теңдікті сақтау және биоалуантүрлілікті қалпына келтіру жөніндегі ауқымды экологиялық бастама.
Бұған дейін біз Қазақстанда 70 жылдан астам уақыттан кейін Үміт есімді алғашқы жолбарыстың табиғи ортаға жіберілгені туралы жазған болатынбыз. Енді Амурдың еркіндікке шығуы осы тарихи бағдарламаның келесі кезеңіне айналды.
