Қазақстан инвестициялық бағытын өзгертуде. Бұрын ел экономикасының басты артықшылығы мұнай, газ және басқа да шикізат қорларымен байланыстырылса, қазір халықаралық капитал үшін өңдеу өнеркәсібі, логистика, агросектор және цифрлық технологиялар да жеке бағытқа айналып келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл үрдіске британдық The World Financial Review іскерлік басылымы назар аударды. Қазақстан экономикасына арналған жаңа материалда басылым кейінгі жеті жылдағы өзгерістерді талдап, елдің шикізаттық модельден біртіндеп әртараптандырылған экономикаға қарай бет алғанын жазады.
Негізгі көрсеткіштердің бірі — инвестиция көлемі. 2021–2025 жылдары Қазақстанға тартылған тікелей шетелдік инвестициялардың жалпы ағыны $114,2 млрд болды. Ал 2019–2025 жылдар аралығында бұл көрсеткіш $155,8 млрд-қа жетті.
$155,8 млрд инвестиция қайда бағыт алып жатыр
Қазақстан ұзақ жылдар бойы халықаралық инвесторлар үшін ең алдымен табиғи ресурстарымен тартымды болды.
Мұнай-газ секторы елге шетелдік капитал тартты, экспорттық түсімді арттырды және ірі инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыруға мүмкіндік берді. Бірақ мұндай модельдің әлсіз тұсы да бар: экономика әлемдік шикізат бағасына тәуелді болып қалады.
Соңғы жылдары бұл құрылымды өзгертуге басымдық беріліп келеді.
The World Financial Review Қасым-Жомарт Тоқаев экономиканы әртараптандыруды мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарының бірі ретінде белгілегенін жазады. Өңдеу өнеркәсібін дамыту, инфрақұрылымды жаңарту және жеке кәсіпкерлікті күшейту экономиканың жаңа өсу нүктелерін қалыптастыруға бағытталған.
2025 жылдың қорытындысында Қазақстанда жан басына шаққандағы ЖІӨ $15 мыңнан асты. Жеті жыл ішінде бұл көрсеткіш 52,9%-ға өскен.
Инвестор үшін мұның мәні тек макроэкономикалық өсімде емес. Қазақстан енді капиталға кен орындарын ғана емес, зауыттар, логистикалық орталықтар, агроөңдеу кәсіпорындары мен технологиялық жобалар үшін де алаң ұсынып отыр.
625 жаңа кәсіпорын және 62 мың жұмыс орны
Өзгеріс ең анық байқалатын салалардың бірі — өңдеу өнеркәсібі.
The World Financial Review дерегінше, оның Қазақстан экономикасындағы үлесі қазірдің өзінде тау-кен өнеркәсібінің үлесінен жоғарылаған.
Соңғы жеті жылда елде 625 жаңа өнеркәсіп кәсіпорны іске қосылып, шамамен 62 мың жұмыс орны ашылды.
Бұл халықаралық компаниялар үшін жаңа нарық қалыптастырады. Өндіріс көбейген сайын жабдық, технология, бөлшектер, логистика және сервистік қызметтерге сұраныс артады.
Қазақстандағы инвестиция бағытының өңдеу секторына қарай ауысып келе жатқанын біз бұған дейін де жазған едік. 2026 жылдың сегіз айында негізгі капиталға салынған инвестицияның 86%-ы бюджеттен тыс көздерден қаржыландырылып, өңдеу өнеркәсібінің инвестициялардағы үлесі 14,1%-ға жетті. Қазақстандағы $162,5 млрд болатын 667 инвестициялық жоба туралы бұған дейін жазған едік.
Қазақстанда жеті жылда 800 мыңға жуық көлік шығарылды
Автомобиль өнеркәсібі осы өзгерістің көрнекі мысалдарының біріне айналды.
Кейінгі жеті жылда Қазақстанда 800 мыңға жуық автомобиль шығарылған. Өндірістік қуаттарды арттыруға Kia Qazaqstan және Astana Motors Manufacturing Kazakhstan сияқты ірі жобалар ықпал етті.
Автокөлік өндірісінің өсуі тек дайын машиналардың санымен өлшенбейді.
Зауыттардың айналасында қосалқы бөлшек өндірушілер, жабдық жеткізушілер, логистикалық компаниялар мен технологиялық серіктестер үшін жаңа нарық пайда болады. Өндіріс ұлғайған сайын жергілікті қамту үлесін арттыру мүмкіндігі де кеңейеді.
Қазақстанның инвестициялық саясаты да біртіндеп осы бағытқа бұрылып келеді. Бұған дейін капиталды терең өңдеу мен жоғары қосылған құны бар өндірістерге көбірек бағыттау жоспары туралы жаздық.
Агросектор 5,2 трлн теңгеден 9,8 трлн теңгеге өсті
Экономиканы әртараптандыру тек зауыттармен шектелмейді.
Жеті жылда ауыл, орман және балық шаруашылығының жалпы өнімі нақты мәнде 24%-ға өсті. Ақшалай көлемі 5,2 трлн теңгеден 9,8 трлн теңгеге дейін артқан.
Мұндай өсім ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу, сақтау, логистика, ауыл шаруашылығы техникасы және технологиялар саласына инвестиция тартуға мүмкіндік береді.
Мұнда экспорт та маңызды. Қазақстандағы өндіріс ішкі нарықпен ғана шектелмей, көрші елдер мен кеңірек өңірлік нарықтарға шығуға мүмкіндік бере алады.
S&P Қазақстан рейтингін BBB деңгейіне көтерді
Инвестициялық ахуалды халықаралық рейтинг агенттіктерінің бағасы да толықтырады.
2026 жылғы тамызда S&P Global Ratings Қазақстанның ұзақмерзімді тәуелсіз кредиттік рейтингін BBB− деңгейінен BBB деңгейіне көтерді. Болжам — «тұрақты».
Агенттік елдің сыртқы резервтерін, экономиканың орнықтылығын және мұнайға жатпайтын бюджет тапшылығының қысқару мүмкіндігін атап көрсетті.
Fitch Ratings те Қазақстанның рейтингін инвестициялық деңгейдегі BBB көрсеткішінде сақтады.
Инвестор үшін мұндай рейтинг елдегі тәуекелді бағалау кезінде маңызды. Бірақ рейтингтің көтерілуі ішкі нарықтағы несие автоматты түрде арзандайды дегенді білдірмейді. S&P шешімінің Қазақстан үшін нені білдіретінін біз бұған дейін жеке талдаған едік.
36 мың шақырым жол Қазақстанның транзиттік рөлін күшейтті
Қазақстанның тағы бір артықшылығы — географиясы.
Соңғы жеті жылда елде 36 300 шақырым автомобиль жолы салынып немесе жөнделді. Шамамен 5 мың шақырым теміржол желісі салынып, жаңғыртылған. Сонымен қатар 110 теміржол стансасында құрылыс-монтаж жұмыстары аяқталды.
Бұл инфрақұрылым Қазақстанды Еуропа мен Азия арасындағы транзиттік бағыт ретінде ғана емес, өңірлік өндіріс пен логистика орталығы ретінде де күшейтеді.
Халықаралық компания үшін мұнда практикалық мүмкіндік бар: тарату орталықтарын орналастыру, қойма инфрақұрылымын дамыту, өңірлік жеткізілімдерді ұйымдастыру және Қазақстанда шығарылған өнімді халықаралық тізбектерге қосу.
2025 жылы Қазақстанның тауарлар мен қызметтер бойынша сыртқы сауда айналымы $170 млрд-тан асты. Бес жыл ішінде бұл көрсеткіш 40,5%-ға ұлғайған.
Мемлекеттік қызметтердің 90%-дан астамы онлайнға көшті
Инвестор үшін зауыт пен жол ғана емес, мемлекеттің қаншалықты цифрланғаны да маңызды.
Қазақстанда мемлекеттік қызметтердің 90%-дан астамы электронды форматта көрсетіледі. Электрондық қызмет түрлерінің саны 2021 жылғы 657-ден 2026 жылы 1 333-ке дейін артқан. Интернетке халықтың 97,5%-ы қол жеткізген.
Бұл көрсеткіштер бизнестің мемлекеттік органдармен жұмысын жеңілдетеді және финтех, электрондық сауда мен цифрлық сервистерді дамытуға негіз болады.
Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалған ішкі шығындар да айтарлықтай өсті: 2019 жылғы 42,3 млрд теңгеден 2025 жылы 252,5 млрд теңгеге дейін. Қазақстанда шетелдік университеттердің 32 филиалы жұмыс істейді.
Бұл енді басқа деңгейдегі инвестиция үшін қажет база: технологиялық өндіріс пен ғылымды қажет ететін жобаларға инфрақұрылымнан бөлек, білікті маман керек.
Шикізат тәуелділігі әлі жойылған жоқ
Қазақстанның экономикалық құрылымы өзгеріп жатқанымен, шикізат факторы әлі де күшті.
The World Financial Review әртараптандырылған модельге толық көшу ұзақмерзімді міндет екенін көрсетеді. Мұнай бағасы, экспорт арналары мен сыртқы сұраныс ел экономикасына әлі де ықпал етеді.
Сондықтан негізгі сұрақ инвестиция көлемінде ғана емес, оның қай салаға барып жатқанында.
Бес жыл ішінде сыртқы борыштың ЖІӨ-ге қатынасы 83,1%-дан 59,4%-ға дейін төмендеген. Сонымен қатар өңдеу өнеркәсібі, көлік, ауыл шаруашылығы және цифрлық қызметтер халықаралық капитал үшін жеке инвестициялық бағыттарға айналып келеді.
Қазақстанның Орталық Азиядағы инвестициялық салмағы туралы біз бұған дейін де жазған едік: 2024 жылдың қорытындысында ел экономикасында жинақталған тікелей шетелдік инвестиция көлемі $151,3 млрд-қа жеткен.
Сондай-ақ әлемдік инвесторлардың Орталық Азияда неге Қазақстанға көбірек назар аударып отырғанын талдаған едік. Ондағы дерек бойынша, өңірдегі жинақталған тікелей шетелдік инвестициялардың шамамен 69%-ы Қазақстанға тиесілі.
